ಪೂಜಯಾಮಾಸುರತ್ಯರ್ಥಂ ಸುಪ್ರೀತಮನಸಸ್ತದಾ । ಅಥ ಶೈಲಸುತಾ ರಾಮ ತ್ರಿದಶಾನಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥೧-೩೬-
ಅವರು ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಆಗ, ರಾಮಾ, ಪರ್ವತಕುಮಾರಿಯು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಸಮನ್ಯುರಶಪತ್ ಸರ್ವಾನ್ ಕ್ರೋಧಸಂರಕ್ತಲೋಚನಾ । ಯಸ್ಮಾನ್ನಿವಾರಿತಾ ಚಾಹಂ ಸಂಗತಾ ಪುತ್ರಕಾಮ್ಯಯಾ ॥೧-೩೬-
ಅವಳು ಕೋಪದಿಂದ, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಮೂಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಶಪಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ನಾನು ಮಗುವಿಗಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದರೂ, ನನ್ನನ್ನು ತಡೆಯಲಾಯಿತು.'
ಅಪತ್ಯಂ ಸ್ವೇಷು ದಾರೇಷು ನೋತ್ಪಾದಯಿತುಮರ್ಹಥ । ಅದ್ಯಪ್ರಭೃತಿ ಯುಷ್ಮಾಕಮಪ್ರಜಾಃ ಸನ್ತು ಪತ್ನಯಃ ॥೧-೩೬-
'ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಯರಲ್ಲಿಯೇ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂದಿನಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಯರು ಸಂತಾನವಂತರಾಗಬಾರದು' ಎಂದು ಶಪಿಸಿದರು.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸುರಾನ್ ಸರ್ವಾಞ್ಶಶಾಪ ಪೃಥಿವೀಮಪಿ । ಅವನೇ ನೈಕರೂಪಾ ತ್ವಂ ಬಹುಭಾರ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ॥೧-೩೬-
ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಶಪಿಸಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಶಪಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ಓ ಭೂಮಿಯೇ, ನೀನು ಒಂದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿರಲಾಗದು; ನೀನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವೆಯೆಂದು' ಶಪಿಸಿದರು.
ನ ಚ ಪುತ್ರಕೃತಾಂ ಪ್ರೀತಿಂ ಮತ್ಕ್ರೋಧಕಲುಷೀಕೃತಾ । ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ತ್ವಂ ಸುದುರ್ಮೇಧೋ ಮಮ ಪುತ್ರಮನಿಚ್ಛತೀ ॥೧-೩೬-
ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕೋಪದಿಂದ ಮುಸುಕಾಗಿದೆ, ನೀನು ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಮಗನಿಂದ ಬರುವ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಪೀಡಿತಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸುರಾನ್ ಸುರಪತಿಸ್ತದಾ । ಗಮನಾಯೋಪಚಕ್ರಾಮ ದಿಶಂ ವರುಣಪಾಲಿತಾಮ್ ॥೧-೩೬-
ಅಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವರుణನು ಕಾಯುವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಲು ಹೊರಟನು.
ಸ ಗತ್ವಾ ತಪ ಆತಿಷ್ಠತ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ತಸ್ಯೋತ್ತರೇ ಗಿರೇಃ । ಹಿಮವತ್ಪ್ರಭವೇ ಶೃಙ್ಗೇ ಸಹ ದೇವ್ಯಾ ಮಹೇಶ್ವರಃ ॥೧-೩೬-
ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ, ಆ ಪರ್ವತದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹಿಮವಂತನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಶಿಖರದ ಬಳಿ, ದೇವಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.
ಏಷ ತೇ ವಿಸ್ತರೋ ರಾಮ ಶೈಲಪುತ್ರ್ಯಾ ನಿವೇದಿತಃ ಗಙ್ಗಾಯಾಃ ಪ್ರಭವಂ ಚೈವ ಶೃಣು ಮೇ ಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥೧-೩೬-
ರಾಮಾ, ಪರ್ವತದ ಮಗಳಾದ ಅವಳು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದಳು. ಈಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ನೀನು ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳು, ಗಂಗೆಯ ಉದ್ಭವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
thumb|ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೧-
ಇದು ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದ ಬಾಲಕಾಂಡದ ಮೂವತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ.
ತಪ್ಯಮಾನೇ ತದಾ ದೇವೇ ಸೇನ್ದ್ರಾಃ ಸಾಗ್ನಿಪುರೋಗಮಾಃ । ಸೇನಾಪತಿಮಭೀಪ್ಸನ್ತಃ ಪಿತಾಮಹಮುಪಾಗಮನ್ ॥೧-೩೭-
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇನೆಗೆ ನಾಯಕನನ್ನು ಬಯಸಿ ಪಿತಾಮಹನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.
ತತೋಽಬ್ರುವನ್ ಸುರಾಃ ಸರ್ವೇ ಭಗವನ್ತಂ ಪಿತಾಮಹಮ್ । ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಸುರಾರಾಮ ಸೇನ್ದ್ರಾಃ ಸಾಗ್ನಿಪುರೋಗಮಾಃ ॥೧-೩೭-
ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯೊಡನೆ, ಭಗವಂತನಾದ ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಯೇನ ಸೇನಾಪತಿರ್ದೇವ ದತ್ತೋ ಭಗವತಾ ಪುರಾ । ಸ ತಪಃ ಪರಮಾಸ್ಥಾಯ ತಪ್ಯತೇ ಸ್ಮ ಸಹೋಮಯಾ ॥೧-೩೭-
ಹೇ ದೇವಾ, ನೀನು ಹಿಂದೆ ನೇಮಿಸಿದ ಸೇನಾಪತಿ ಈಗ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಡನೆ ಗಂಭೀರವಾದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾನೆ.
ಯದತ್ರಾನನ್ತರಂ ಕಾರ್ಯಂ ಲೋಕಾನಾಂ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ । ಸಂವಿಧತ್ಸ್ವ ವಿಧಾನಜ್ಞ ತ್ವಂ ಹಿ ನಃ ಪರಮಾ ಗತಿಃ ॥೧-೩೭-
ಈ ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಈಗ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೋ, ಅದನ್ನು ನೀನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡು. ನೀನು ವಿಧಿಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ತಿಳಿದವನು, ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ನೀನೆ ಪರಮ ಆಶ್ರಯ.
ದೇವತಾನಾಂ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸರ್ವಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ । ಸಾನ್ತ್ವಯನ್ ಮಧುರೈರ್ವಾಕ್ಯೈಸ್ತ್ರಿದಶಾನಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥೧-೩೭-
ದೇವತೆಗಳ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ಪಿತಾಮಹನು, ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವಿನಾಶಿಗಳಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಶೈಲಪುತ್ರ್ಯಾ ಯದುಕ್ತಂ ತನ್ನ ಪ್ರಜಾಃ ಸ್ವಾಸು ಪತ್ನಿಷು । ತಸ್ಯಾ ವಚನಮಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಸತ್ಯಮೇವ ನ ಸಂಶಯಃ ॥೧-೩೭-
ಪರ್ವತದ ಮಗಳು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು, ಪತ್ನಿಯುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ಅವಳ ಮಾತುಗಳು ಪವಿತ್ರವೂ ಸತ್ಯವೂ ಆಗಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಇಯಮಾಕಾಶಗಙ್ಗಾ ಚ ಯಸ್ಯಾಂ ಪುತ್ರಂ ಹುತಾಶನಃ । ಜನಯಿಷ್ಯತಿ ದೇವಾನಾಂ ಸೇನಾಪತಿಮರಿಂದಮಮ್ ॥೧-೩೭-
ಈ ಆಕಾಶಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿದೇವನು ದೇವತೆಗಳ ಸೇನಾಪತಿಯಾಗುವ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಮಗನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವನು.
ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ಶೈಲೇನ್ದ್ರದುಹಿತಾ ಮಾನಯಿಷ್ಯತಿ ತಂ ಸುತಮ್ । ಉಮಾಯಾಸ್ತದ್ಬಹುಮತಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ ॥೧-೩೭-
ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿಯ ಹಿರಿಯ ಮಗಳು ಆ ಮಗನನ್ನು ಗೌರವಿಸುವಳು; ಅವನು ಉಮೆಗೆ ಬಹುಮಾನ್ಯನಾಗಿರುವನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಚನಂ ತಸ್ಯ ಕೃತಾರ್ಥಾ ರಘುನನ್ದನ । ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಸುರಾಃ ಸರ್ವೇ ಪಿತಾಮಹಮಪೂಜಯನ್ ॥೧-೩೭-
ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಘುವಂಶದವನೇ, ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧವಾದಂತೆ ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದರು.
ತೇ ಗತ್ವಾ ಪರಮಂ ರಾಮ ಕೈಲಾಸಂ ಧಾತುಮಣ್ಡಿತಮ್ । ಅಗ್ನಿಂ ನಿಯೋಜಯಾಮಾಸುಃ ಪುತ್ರಾರ್ಥಂ ಸರ್ವದೇವತಾಃ ॥೧-೩೭-
ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಪರಮವಾದ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮಗನಿಗಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು.
ದೇವಕಾರ್ಯಮಿದಂ ದೇವ ಸಮಾಧತ್ಸ್ವ ಹುತಾಶನ । ಶೈಲಪುತ್ರ್ಯಾಂ ಮಹಾತೇಜೋ ಗಙ್ಗಾಯಾಂ ತೇಜ ಉತ್ಸೃಜ ॥೧-೩೭-
ಹೇ ದೇವಾ, ದೇವತೆಗಳ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀನು ನೆರವೇರಿಸು; ಪರ್ವತದ ಮಗಳಾದ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಬಿಡು.
ದೇವತಾನಾಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಯ ಗಙ್ಗಾಮಭ್ಯೇತ್ಯ ಪಾವಕಃ । ಗರ್ಭಂ ಧಾರಯ ವೈ ದೇವಿ ದೇವತಾನಾಮಿದಂ ಪ್ರಿಯಮ್ ॥೧-೩೭-
ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವಚನ ಕೊಟ್ಟು ಅಗ್ನಿದೇವನು ಗಂಗೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, 'ಹೇ ದೇವಿ, ಈ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸು; ಇದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾದುದು' ಎಂದನು.
ಇತ್ಯೇತದ್ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ದಿವ್ಯಂ ರೂಪಮಧಾರಯತ್ । ಸ ತಸ್ಯಾ ಮಹಿಮಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಮನ್ತಾದವಶೀರ್ಯತ ॥೧-೩೭-
ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವಳು ದಿವ್ಯವಾದ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದಳು. ಅವಳ ಮಹಿಮೆ ಕಂಡಾಗ ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತು.
ಸಮನ್ತತಸ್ತದಾ ದೇವೀಮಭ್ಯಷಿಞ್ಚತ ಪಾವಕಃ । ಸರ್ವಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪೂರ್ಣಾನಿ ಗಙ್ಗಾಯಾ ರಘುನನ್ದನ ॥೧-೩೭-
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾವಕನು ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೀರಾಡಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದನು. ಆಗ ಗಂಗೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಹರಿವುಗಳು ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತಿವೆ, ರಘುನಂದನ.
ತಮುವಾಚ ತತೋ ಗಙ್ಗಾ ಸರ್ವದೇವಪುರೋಗಮಮ್ । ಅಶಕ್ತಾ ಧಾರಣೇ ದೇವ ತೇಜಸ್ತವ ಸಮುದ್ಧತಮ್ ॥೧-೩೭-
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯವರು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿದಳು: 'ದೇವರೆ, ನಿಮ್ಮಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಈ ಜ್ವಲಂತ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ನಾನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.'
ದಹ್ಯಮಾನಾಗ್ನಿನಾ ತೇನ ಸಮ್ಪ್ರವ್ಯಥಿತಚೇತನಾ । ಅಥಾಬ್ರವೀದಿದಂ ಗಙ್ಗಾಂ ಸರ್ವದೇವಹುತಾಶನಃ ॥೧-೩೭-
ಆ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟು ಮನಸ್ಸು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಲುಷಿತವಾದ ಗಂಗೆಯನ್ನು, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಹೋಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯು ಹೀಗೆದ್ದನು.
ಇಹ ಹೈಮವತೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಗರ್ಭೋಽಯಂ ಸಂನಿವೇಶ್ಯತಾಮ್ । ಶ್ರುತ್ವಾ ತ್ವಗ್ನಿವಚೋ ಗಙ್ಗಾ ತಂ ಗರ್ಭಮತಿಭಾಸ್ವರಮ್ ॥೧-೩೭-
'ಈ ಗರ್ಭವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಪರ್ವತದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು,' ಎಂದು ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು. ಅಗ್ನಿಯ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ಗಂಗೆಯವರು ಆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಗರ್ಭವನ್ನು ಬಿಡಿದರು.
ಉತ್ಸಸರ್ಜ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸ್ರೋತೋಭ್ಯೋ ಹಿ ತದಾನಘ । ಯದಸ್ಯಾ ನಿರ್ಗತಂ ತಸ್ಮಾತ್ ತಪ್ತಜಾಮ್ಬೂನದಪ್ರಭಮ್ ॥೧-೩೭-
ಅನಘನೆ, ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಗರ್ಭವು ಗಂಗೆಯ ಹರಿವಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು; ಅದರಿಂದ ಹೊರಬಂದದ್ದು ಕರಗಿದ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
ಕಾಞ್ಚನಂ ಧರಣೀಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಹಿರಣ್ಯಮತುಲಪ್ರಭಮ್ । ತಾಮ್ರಂ ಕಾರ್ಷ್ಣಾಯಸಂ ಚೈವ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದೇವಾಭಿಜಾಯತ ॥೧-೩೭-
ಆ ಚಿನ್ನವು ಭೂಮಿಗೆ ತಲುಪಿತು, ಅದೇ ರೀತಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಕಾಶವುಳ್ಳ ಬೆಳ್ಳಿ ಕೂಡಾ; ಅದರ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯಿಂದ ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕಬ್ಬಿಣವೂ ಹುಟ್ಟಿದವು.
ಮಲಂ ತಸ್ಯಾಭವತ್ ತತ್ರ ತ್ರಪು ಸೀಸಕಮೇವ ಚ । ತದೇತದ್ಧರಣೀಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನಾನಾಧಾತುರವರ್ಧತ ॥೧-೩೭-
ಅಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಟಿನ್ನು ಮತ್ತು ಸೀಸವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಯಿತು; ಅವು ಭೂಮಿಗೆ ತಲುಗಿ ವಿವಿಧ ಲೋಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು.
ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಮಾತ್ರೇ ಗರ್ಭೇ ತು ತೇಜೋಭಿರಭಿರಞ್ಜಿತಮ್ । ಸರ್ವಂ ಪರ್ವತಸಂನದ್ಧಂ ಸೌವರ್ಣಮಭವದ್ ವನಮ್ ॥೧-೩೭-
ಗರ್ಭವನ್ನು ಇಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅದು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಆ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಅರಣ್ಯವೆಲ್ಲವೂ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯಿತು.