ಚಾರಯನ್ತಸ್ತತಶ್ಚಕ್ಷುರ್ದೃಷ್ಟವನ್ತೋ ಮಹದ್ ಬಿಲಮ್। ಲತಾಪಾದಪಸಂಛನ್ನಂ ತಿಮಿರೇಣ ಸಮಾವೃತಮ್
ನಂತರ ನಾವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೋಡುತ್ತಾ, ಲತೆಗಳೂ ಮರಗಳೂ ಮುಚ್ಚಿರುವ, ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ದೊಡ್ಡ ಗುಹೆಯನ್ನು ಕಂಡೆವು.
ಅಸ್ಮಾದ್ಧಂಸಾ ಜಲಕ್ಲಿನ್ನಾಃ ಪಕ್ಷೈಃ ಸಲಿಲರೇಣುಭಿಃ। ಕುರರಾಃ ಸಾರಸಾಶ್ಚೈವ ನಿಷ್ಪತನ್ತಿ ಪತತ್ತ್ರಿಣಃ
ಅಲ್ಲಿಂದ ನೀರಿನಿಂದ ಒದ್ದೆಯಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಹಂಸಗಳು, ಕುರುರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಸಗಳು, ತಮ್ಮ ರೆಕ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹಾರುತ್ತಿದ್ದರು.
ಸಾಧ್ವತ್ರ ಪ್ರವಿಶಾಮೇತಿ ಮಯಾ ತೂಕ್ತಾಃ ಪ್ಲವಙ್ಗಮಾಃ। ತೇಷಾಮಪಿ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಮನುಮಾನಮುಪಾಗತಮ್
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಎಂದು ನಾನು ವಾನರರಿಗೆ ಹೇಳಿದೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೂಡ ಇದೇ ಭಾವನೆ ಬಂದಿತ್ತು.
ಅಸ್ಮಿನ್ ನಿಪತಿತಾಃ ಸರ್ವೇಽಪ್ಯಥ ಕಾರ್ಯತ್ವರಾನ್ವಿತಾಃ। ತತೋ ಗಾಢಂ ನಿಪತಿತಾ ಗೃಹ್ಯ ಹಸ್ತೈಃ ಪರಸ್ಪರಮ್
ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಕಾರ್ಯದ ತಾತ್ಪರ್ಯದಿಂದ ಆ ಗುಹೆಗೆ ಹಾರಿದ್ದೆವು. ನಂತರ ಪರಸ್ಪರ ಕೈ ಹಿಡಿದು, ಆಳವಾಗಿ ಒಳಗೆ ಇಳಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೆವು.
ಇದಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಃ ಸಹಸಾ ಬಿಲಂ ತಿಮಿರಸಂವೃತಮ್। ಏತನ್ನಃ ಕಾರ್ಯಮೇತೇನ ಕೃತ್ಯೇನ ವಯಮಾಗತಾಃ
ನಾವು ಹಠಾತ್ ಈ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಗುಹೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ.
ತ್ವಾಂ ಚೈವೋಪಗತಾಃ ಸರ್ವೇ ಪರಿದ್ಯೂನಾ ಬುಭುಕ್ಷಿತಾಃ। ಆತಿಥ್ಯಧರ್ಮದತ್ತಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಚ
ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ದುಃಖದಿಂದ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ನೀನು ಆತಿಥ್ಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ನಮಗೆ ಬೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟೆ.
ಅಸ್ಮಾಭಿರುಪಯುಕ್ತಾನಿ ಬುಭುಕ್ಷಾಪರಿಪೀಡಿತೈಃ। ಯತ್ ತ್ವಯಾ ರಕ್ಷಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಮ್ರಿಯಮಾಣಾ ಬುಭುಕ್ಷಯಾ
ನಾವು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ತಿಂದೆವು. ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಉಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
ಬ್ರೂಹಿ ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಾರ್ಥಂ ಕಿಂ ತೇ ಕುರ್ವನ್ತು ವಾನರಾಃ। ಏವಮುಕ್ತಾ ತು ಸರ್ವಜ್ಞಾ ವಾನರೈಸ್ತೈಃ ಸ್ವಯಂಪ್ರಭಾ
ನಾವು ನಿನಗೆ ಏನು ಉಪಕಾರ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳು. ವಾನರರು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದ ಸ್ವಯಂಪ್ರಭಾ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.
ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ತತಃ ಸರ್ವಾನಿದಂ ವಾನರಯೂಥಪಾನ್। ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪರಿತುಷ್ಟಾಸ್ಮಿ ವಾನರಾಣಾಂ ತರಸ್ವಿನಾಮ್
ಆಮೇಲೆ ಅವಳು ಎಲ್ಲ ವಾನರ ನಾಯಕರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು: 'ಈ ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವಾನರರಿಂದ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ.'
ಚರನ್ತ್ಯಾ ಮಮ ಧರ್ಮೇಣ ನ ಕಾರ್ಯಮಿಹ ಕೇನಚಿತ್। ಏವಮುಕ್ತಃ ಶುಭಂ ವಾಕ್ಯಂ ತಾಪಸ್ಯಾ ಧರ್ಮಸಂಹಿತಮ್
'ನಾನು ನನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೊಡನೆ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ.' ಹೀಗೆ ಆ ತಪಸ್ವಿನಿಯು ಶುಭವಾದ ಧರ್ಮಪೂರ್ಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ಉವಾಚ ಹನುಮಾನ್ ವಾಕ್ಯಂ ತಾಮನಿನ್ದಿತಲೋಚನಾಮ್। ಶರಣಂ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಪನ್ನಾಃ ಸ್ಮಃ ಸರ್ವೇ ವೈ ಧರ್ಮಚಾರಿಣೀಮ್
ಹನುಮಂತನು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವಳೇ, ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕಿದ್ದೇವೆ.'
ಯಃ ಕೃತಃ ಸಮಯೋಽಸ್ಮಾಸು ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಸ ತು ಕಾಲೋ ವ್ಯತಿಕ್ರಾನ್ತೋ ಬಿಲೇ ಚ ಪರಿವರ್ತತಾಮ್
'ಮಹಾತ್ಮ ಸುಗ್ರೀವನು ನಮಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಸಮಯ ಈಗ ಮುಗಿದುಹೋಗಿದೆ. ನಾವು ಈ ಗುಹೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಸಮಯವಾಗಿದೆ.'
ಸಾ ತ್ವಮಸ್ಮಾದ್ ಬಿಲಾದಸ್ಮಾನುತ್ತಾರಯಿತುಮರ್ಹಸಿ। ತಸ್ಮಾತ್ ಸುಗ್ರೀವವಚನಾದತಿಕ್ರಾನ್ತಾನ್ ಗತಾಯುಷಃ
'ಆದಕಾರಣ, ಸುಗ್ರೀವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾವು ನಿಗದಿತ ಸಮಯವನ್ನು ಮೀರಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಗಳು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿವೆ. ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಈ ಗುಹೆಯಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಕೊಡಬೇಕು.'
ತ್ರಾತುಮರ್ಹಸಿ ನಃ ಸರ್ವಾನ್ ಸುಗ್ರೀವಭಯಶಙ್ಕಿತಾನ್। ಮಹಚ್ಚ ಕಾರ್ಯಮಸ್ಮಾಭಿಃ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಧರ್ಮಚಾರಿಣಿ
'ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಸುಗ್ರೀವನ ಕೋಪದಿಂದ ಭಯಪಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯವಳೇ, ನಾವು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಿದೆ. ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.'
ತಚ್ಚಾಪಿ ನ ಕೃತಂ ಕಾರ್ಯಮಸ್ಮಾಭಿರಿಹ ವಾಸಿಭಿಃ। ಏವಮುಕ್ತಾ ಹನುಮತಾ ತಾಪಸೀ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್
'ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪೂರೈಸಿಲ್ಲ.' ಹನುಮಂತನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಆ ತಪಸ್ವಿನಿಯು ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.
ಜೀವತಾ ದುಷ್ಕರಂ ಮನ್ಯೇ ಪ್ರವಿಷ್ಟೇನ ನಿವರ್ತಿತುಮ್। ತಪಸಃ ಸುಪ್ರಭಾವೇಣ ನಿಯಮೋಪಾರ್ಜಿತೇನ ಚ
'ಈ ಗುಹೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವನು ಬದುಕುಳಿದು ಹೊರಬರುವದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮ ಪಾಲನೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಾಧ್ಯ.'
ಸರ್ವಾನೇವ ಬಿಲಾದಸ್ಮಾತ್ ತಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ವಾನರಾನ್। ನಿಮೀಲಯತ ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ಸರ್ವೇ ವಾನರಪುಙ್ಗವಾಃ
'ನಾನು ಎಲ್ಲ ವಾನರರನ್ನು ಈ ಗುಹೆಯಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲ ವಾನರ ನಾಯಕರು, ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಿ.'
ನಹಿ ನಿಷ್ಕ್ರಮಿತುಂ ಶಕ್ಯಮನಿಮೀಲಿತಲೋಚನೈಃ। ತತೋ ನಿಮೀಲಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಸುಕುಮಾರಾಙ್ಗುಲೈಃ ಕರೈಃ
'ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಹೊರಬರುವದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.' ಆಗ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ನಾಜೂಕಾದ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡರು.
ಸಹಸಾ ಪಿದಧುರ್ದೃಷ್ಟಿಂ ಹೃಷ್ಟಾ ಗಮನಕಾಂಕ್ಷಯಾ। ವಾನರಾಸ್ತು ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ಹಸ್ತರುದ್ಧಮುಖಾಸ್ತದಾ
ಹೋಗಬೇಕೆಂಬ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ವಾನರರು ತಕ್ಷಣವೇ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ವಾನರರು ತಮ್ಮ ಕೈಗಳಿಂದ ಬಾಯಿಯನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡರು.
ನಿಮೇಷಾನ್ತರಮಾತ್ರೇಣ ಬಿಲಾದುತ್ತಾರಿತಾಸ್ತಯಾ। ಉವಾಚ ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾಂಸ್ತತ್ರ ತಾಪಸೀ ಧರ್ಮಚಾರಿಣೀ
ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆ ತಪಸ್ವಿನಿಯು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಗುಹೆಯಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದಳು. ನಂತರ ಧರ್ಮಪಾಲಕಿಯಾದ ಅವಳು ಎಲ್ಲರೊಡನೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ನಿಃಸೃತಾನ್ ವಿಷಮಾತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯೇದಮಬ್ರವೀತ್। ಏಷ ವಿನ್ಧ್ಯೋ ಗಿರಿಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ನಾನಾದ್ರುಮಲತಾಯುತಃ
ಆ ಅಪಾಯದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ವಾನರರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ಅವಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ಇದು ವಿವಿಧ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಶ್ರೀಮಂತ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತ.'
ಏಷ ಪ್ರಸ್ರವಣಃ ಶೈಲಃ ಸಾಗರೋಽಯಂ ಮಹೋದಧಿಃ। ಸ್ವಸ್ತಿ ವೋಽಸ್ತು ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಭವನಂ ವಾನರರ್ಷಭಾಃ। ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತದ್ ಬಿಲಂ ಶ್ರೀಮತ್ ಪ್ರವಿವೇಶ ಸ್ವಯಂಪ್ರಭಾ
'ಇದು ಪ್ರಸ್ರವಣ ಪರ್ವತ, ಇದು ಮಹಾ ಸಾಗರ. ವಾನರ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ. ನಾನು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.' ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಸ್ವಯಂಪ್ರಭಾ ಆ ಗುಹೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು.
thumb|ತ್ರಿಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೪-
ಪವಿತ್ರವಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಕ್ಯಾಂಡದ ಐವತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ತತಸ್ತೇ ದದೃಶುರ್ಘೋರಂ ಸಾಗರಂ ವರುಣಾಲಯಮ್। ಅಪಾರಮಭಿಗರ್ಜನ್ತಂ ಘೋರೈರೂರ್ಮಿಭಿರಾಕುಲಮ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಯಾನಕವಾದ, ಅಪ್ಪಾರಾದ, ಭೀಕರ ಅಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ವರುಣನ ನಿವಾಸವಾದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದರು.
ಮಯಸ್ಯ ಮಾಯಾವಿಹಿತಂ ಗಿರಿದುರ್ಗಂ ವಿಚಿನ್ವತಾಮ್। ತೇಷಾಂ ಮಾಸೋ ವ್ಯತಿಕ್ರಾನ್ತೋ ಯೋ ರಾಜ್ಞಾ ಸಮಯಃ ಕೃತಃ
ಮಾಯನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪರ್ವತದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಇದ್ದಾಗ, ರಾಜನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಕಾಲವು ಅವರಿಗೋಸ್ಕರ ಕಳೆದಿತು.
ವಿನ್ಧ್ಯಸ್ಯ ತು ಗಿರೇಃ ಪಾದೇ ಸಮ್ಪ್ರಪುಷ್ಪಿತಪಾದಪೇ। ಉಪವಿಶ್ಯ ಮಹಾತ್ಮಾನಶ್ಚಿನ್ತಾಮಾಪೇದಿರೇ ತದಾ
ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಮರಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ, ಆ ಮಹಾತ್ಮರು ಕುಳಿತು ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರು.
ತತಃ ಪುಷ್ಪಾತಿಭಾರಾಗ್ರಾಁಲ್ಲತಾಶತಸಮಾವೃತಾನ್। ದ್ರುಮಾನ್ ವಾಸನ್ತಿಕಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಬಭೂವುರ್ಭಯಶಙ್ಕಿತಾಃ
ಆಮೇಲೆ, ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ನೂರಾರು ಬೆಲ್ಲದ ಹಗ್ಗಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವಸಂತಕಾಲದ ಮರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವರಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟಾಯಿತು.
ತೇ ವಸನ್ತಮನುಪ್ರಾಪ್ತಂ ಪ್ರತಿವೇದ್ಯ ಪರಸ್ಪರಮ್। ನಷ್ಟಸಂದೇಶಕಾಲಾರ್ಥಾ ನಿಪೇತುರ್ಧರಣೀತಲೇ
ವಸಂತ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಸ್ಪರ ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಅವರು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರು.
ತತಸ್ತಾನ್ ಕಪಿವೃದ್ಧಾಂಶ್ಚ ಶಿಷ್ಟಾಂಶ್ಚೈವ ವನೌಕಸಃ। ವಾಚಾ ಮಧುರಯಾಽಽಭಾಷ್ಯ ಯಥಾವದನುಮಾನ್ಯ ಚ
ಆಗ, ಹಿರಿಯ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾದ ವಾನರರನ್ನು ಮೃದುವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡು,
ಸ ತು ಸಿಂಹವೃಷಸ್ಕನ್ಧಃ ಪೀನಾಯತಭುಜಃ ಕಪಿಃ। ಯುವರಾಜೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಅಙ್ಗದೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್
ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಯಂತೆ ಬಲವಾದ ಭುಜಗಳಿರುವ, ಬಲಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಯುವರಾಜ ಅಂಗದನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: