ನ ಖಲ್ವಸ್ತಿ ಮಮ ತ್ರಾಸೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾನ್ನಾಪಿ ರಾಘವಾತ್। ಮಿತ್ರಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಕುಪಿತಂ ಜನಯತ್ಯೇವ ಸಮ್ಭ್ರಮಮ್
ನನಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಂದಲೂ ರಾಮನಿಂದಲೂ ಭಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸ್ನೇಹಿತನು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ಆತಂಕ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಸರ್ವಥಾ ಸುಕರಂ ಮಿತ್ರಂ ದುಷ್ಕರಂ ಪ್ರತಿಪಾಲನಮ್। ಅನಿತ್ಯತ್ವಾತ್ ತು ಚಿತ್ತಾನಾಂ ಪ್ರೀತಿರಲ್ಪೇಽಪಿ ಭಿದ್ಯತೇ
ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಕಾಯುವುದು ಕಷ್ಟ; ಮನಸ್ಸುಗಳು ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಪ್ರೀತಿಯು ಮುರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಅತೋ ನಿಮಿತ್ತಂ ತ್ರಸ್ತೋಽಹಂ ರಾಮೇಣ ತು ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಯನ್ಮಮೋಪಕೃತಂ ಶಕ್ಯಂ ಪ್ರತಿಕರ್ತುಂ ನ ತನ್ಮಯಾ
ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಮನಂತಹ ಮಹಾತ್ಮನಿಂದ ನಾನು ಭಯದಿಂದಿದ್ದೇನೆ. ಅವನು ನನಗೆ ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರವನ್ನು ನಾನು ಯಾವತ್ತೂ ತಿರುಗಿ ಕೊಡುವಂತಿಲ್ಲ.
ಸುಗ್ರೀವೇಣೈವಮುಕ್ತೇ ತು ಹನೂಮಾನ್ ಹರಿಪುಂಗವಃ। ಉವಾಚ ಸ್ವೇನ ತರ್ಕೇಣ ಮಧ್ಯೇ ವಾನರಮನ್ತ್ರಿಣಾಮ್
ಸುಗ್ರೀವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಯೋಚನೆಯನ್ನು ವಾನರ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು.
ಸರ್ವಥಾ ನೈತದಾಶ್ಚರ್ಯಂ ಯತ್ ತ್ವಂ ಹರಿಗಣೇಶ್ವರ। ನ ವಿಸ್ಮರಸಿ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಮುಪಕಾರಂ ಕೃತಂ ಶುಭಮ್
ವಾನರ ಸೇನೆಯ ನಾಯಕನೇ, ನೀನು ಮಾಡಿದ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮರೆಯದೆ ಇರೋದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲ.
ರಾಘವೇಣ ತು ವೀರೇಣ ಭಯಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ದೂರತಃ। ತ್ವತ್ಪ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ಹತೋ ವಾಲೀ ಶಕ್ರತುಲ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ
ಶೂರನಾದ ರಾಘವನು, ಭಯವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು, ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಮಾನ ಶಕ್ತಿಯ ವಾಲಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.
ಸರ್ವಥಾ ಪ್ರಣಯಾತ್ ಕ್ರುದ್ಧೋ ರಾಘವೋ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ। ಭ್ರಾತರಂ ಸಮ್ಪ್ರಹಿತವಾಁಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಲಕ್ಷ್ಮಿವರ್ಧನಮ್
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ರಾಘವನು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಅವನು ತನ್ನ ತಮ್ಮನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ತ್ವಂ ಪ್ರಮತ್ತೋ ನ ಜಾನೀಷೇ ಕಾಲಂ ಕಾಲವಿದಾಂ ವರ। ಫುಲ್ಲಸಪ್ತಚ್ಛದಶ್ಯಾಮಾ ಪ್ರವೃತ್ತಾ ತು ಶರಚ್ಛುಭಾ
ನೀನು ಅಜಾಗರೂಕನಾಗಿ ಕಾಲವನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ ಇದ್ದೀಯ, ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಯುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ. ಈಗ ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಪ್ಪು ಸಪ್ತಚ್ಛದ ಮರಗಳೊಂದಿಗೆ ಶರತ್ಕಾಲ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ.
ನಿರ್ಮಲಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರಾ ದ್ಯೌಃ ಪ್ರಣಷ್ಟಬಲಾಹಕಾ। ಪ್ರಸನ್ನಾಶ್ಚ ದಿಶಃ ಸರ್ವಾಃ ಸರಿತಶ್ಚ ಸರಾಂಸಿ ಚ
ಆಕಾಶವು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ, ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ, ಮೋಡಗಳು ಮಾಯವಾಗಿವೆ; ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿವೆ, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆರೆಗಳೂ ಸಹ ಶುಭವಾಗಿವೆ.
ಪ್ರಾಪ್ತಮುದ್ಯೋಗಕಾಲಂ ತು ನಾವೈಷಿ ಹರಿಪುಂಗವ। ತ್ವಂ ಪ್ರಮತ್ತ ಇತಿ ವ್ಯಕ್ತಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽಯಮಿಹಾಗತಃ
ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಕಾರ್ಯಾರಂಭದ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನೀನು ಅರಿಯದೆ ಇದ್ದೀಯ. ನೀನು ಅಜಾಗರೂಕನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
ಆರ್ತಸ್ಯ ಹೃತದಾರಸ್ಯ ಪರುಷಂ ಪುರುಷಾನ್ತರಾತ್। ವಚನಂ ಮರ್ಷಣೀಯಂ ತೇ ರಾಘವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ
ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಃಖದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಘವನು, ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳುವ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೀನು ಸಹಿಸಬೇಕು.
ಕೃತಾಪರಾಧಸ್ಯ ಹಿ ತೇ ನಾನ್ಯತ್ ಪಶ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಕ್ಷಮಮ್। ಅನ್ತರೇಣಾಞ್ಜಲಿಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದನಾತ್
ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವನಿಗೆ, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದು ಕೂಡ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ.
ನಿಯುಕ್ತೈರ್ಮನ್ತ್ರಿಭಿರ್ವಾಚ್ಯೋ ಹ್ಯವಶ್ಯಂ ಪಾರ್ಥಿವೋ ಹಿತಮ್। ಇತ ಏವ ಭಯಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಬ್ರವೀಮ್ಯವಧೃತಂ ವಚಃ
ರಾಜನು ಸದಾ ಅವನಿಗೆ ನೇಮಿಸಲಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಂದ ಹಿತವಾದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಭಯವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು, ಕೇಳದೆ ಇದ್ದರೂ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಅಭಿಕ್ರುದ್ಧಃ ಸಮರ್ಥೋ ಹಿ ಚಾಪಮುದ್ಯಮ್ಯ ರಾಘವಃ। ಸದೇವಾಸುರಗನ್ಧರ್ವಂ ವಶೇ ಸ್ಥಾಪಯಿತುಂ ಜಗತ್
ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ರಾಘವನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿದಾಗ, ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು ಸೇರಿ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅವನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತರಬಲ್ಲನು.
ನ ಸ ಕ್ಷಮಃ ಕೋಪಯಿತುಂ ಯಃ ಪ್ರಸಾದ್ಯಃ ಪುನರ್ಭವೇತ್। ಪೂರ್ವೋಪಕಾರಂ ಸ್ಮರತಾ ಕೃತಜ್ಞೇನ ವಿಶೇಷತಃ
ಒಮ್ಮೆ ಶಮನಗೊಂಡವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೋಪಗೊಳಿಸುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಉಪಕಾರವನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿರುವವನಿಗೆ.
ತಸ್ಯ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಪ್ರಣಮ್ಯ ತ್ವಂ ಸಪುತ್ರಃ ಸಸುಹೃಜ್ಜನಃ। ರಾಜಂಸ್ತಿಷ್ಠ ಸ್ವಸಮಯೇ ಭರ್ತುರ್ಭಾರ್ಯೇವ ತದ್ವಶೇ
ಆದುದರಿಂದ ನೀನು, ನಿನ್ನ ಮಗ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸು; ರಾಜನಾಗಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು, ಹೆಂಡತಿ ಗಂಡನಿಗೆ ಹೇಗೆ ವಿಧೇಯಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೋ ಹಾಗೆ.
ನ ರಾಮರಾಮಾನುಜಶಾಸನಂ ತ್ವಯಾ ಕಪೀನ್ದ್ರ ಯುಕ್ತಂ ಮನಸಾಪ್ಯಪೋಹಿತುಮ್। ಮನೋ ಹಿ ತೇ ಜ್ಞಾಸ್ಯತಿ ಮಾನುಷಂ ಬಲಂ ಸರಾಘವಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸುರೇನ್ದ್ರವರ್ಚಸಃ
ವಾನರರಾಯನೇ, ರಾಮ ಅಥವಾ ಅವನ ತಮ್ಮನ ಆದೇಶವನ್ನು ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ಇಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಈ ರಾಘವನ ಮಾನವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಬೇಗ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
thumb|ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೪-
ಇಗೋ, ಪವಿತ್ರವಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಭಾಗದ ಮೂವತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿ.
ಅಥ ಪ್ರತಿಸಮಾದಿಷ್ಟೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರವೀರಹಾ। ಪ್ರವಿವೇಶ ಗುಹಾಂ ರಮ್ಯಾಂ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಂ ರಾಮಶಾಸನಾತ್
ಅವನಿಗೆ ಆದೇಶ ಬಂದ ನಂತರ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಗುಹೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ದ್ವಾರಸ್ಥಾ ಹರಯಸ್ತತ್ರ ಮಹಾಕಾಯಾ ಮಹಾಬಲಾಃ। ಬಭೂವುರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಯಃ ಸ್ಥಿತಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ದೊಡ್ಡದು, ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ವಾನರರು ನಿಂತಿದ್ದರು; ಅವರು ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ನಿಂತರು.
ನಿಃಶ್ವಸನ್ತಂ ತು ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ರುದ್ಧಂ ದಶರಥಾತ್ಮಜಮ್। ಬಭೂವುರ್ಹರಯಸ್ತ್ರಸ್ತಾ ನ ಚೈನಂ ಪರ್ಯವಾರಯನ್
ದಶರಥನ ಮಗನು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ವಾನರರು ಭಯದಿಂದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲೇ ಇಲ್ಲ.
ಸ ತಾಂ ರತ್ನಮಯೀಂ ದಿವ್ಯಾಂ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಪುಷ್ಪಿತಕಾನನಾಮ್। ರಮ್ಯಾಂ ರತ್ನಸಮಾಕೀರ್ಣಾಂ ದದರ್ಶ ಮಹತೀಂ ಗುಹಾಮ್
ಅವನು ಆ ಮಹದ್ಗುಹೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಅದು ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು, ಹೂವಿನ ತೋಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ರತ್ನಗಳು ಚೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.
ಹರ್ಮ್ಯಪ್ರಾಸಾದಸಮ್ಬಾಧಾಂ ನಾನಾರತ್ನೋಪಶೋಭಿತಾಮ್। ಸರ್ವಕಾಮಫಲೈರ್ವೃಕ್ಷೈಃ ಪುಷ್ಪಿತೈರುಪಶೋಭಿತಾಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಮನೆಗಳು, ಮಹಲ್ಗಳು ತುಂಬಿದ್ದವು; ವಿವಿಧ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೂವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಮರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.
ದೇವಗನ್ಧರ್ವಪುತ್ರೈಶ್ಚ ವಾನರೈಃ ಕಾಮರೂಪಿಭಿಃ। ದಿವ್ಯಮಾಲ್ಯಾಮ್ಬರಧರೈಃ ಶೋಭಿತಾಂ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನೈಃ
ಆ ಗುಹೆಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳ, ಗಂಧರ್ವರ ಪುತ್ರರಾದ ವಾನರರು, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ರೂಪ ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲವರು, ದಿವ್ಯ ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಸುಂದರರು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು.
ಚನ್ದನಾಗುರುಪದ್ಮಾನಾಂ ಗನ್ಧೈಃ ಸುರಭಿಗನ್ಧಿತಾಮ್। ಮೈರೇಯಾಣಾಂ ಮಧೂನಾಂ ಚ ಸಮ್ಮೋದಿತಮಹಾಪಥಾಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಚಂದನ, ಅಗರು, ತಾವರೆ ಹೂಗಳ ಸುಗಂಧ ಹರಡಿತ್ತು; ಮಹಾ ಬೀದಿಗಳು ಮಾದಕ ಪಾನ ಮತ್ತು ಜೇನುತುಪ್ಪದ ಪರಿಮಳದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು.
ವಿನ್ಧ್ಯಮೇರುಗಿರಿಪ್ರಖ್ಯೈಃ ಪ್ರಾಸಾದೈರ್ನೈಕಭೂಮಿಭಿಃ। ದದರ್ಶ ಗಿರಿನದ್ಯಶ್ಚ ವಿಮಲಾಸ್ತತ್ರ ರಾಘವಃ
ರಾಘವನು ಅಲ್ಲಿ ಬಹುಮಹಡಿ ಮಹಲ್ಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಅವು ವಿಂಧ್ಯ ಮತ್ತು ಮೆರು ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಭವ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲದೆ, ಶುದ್ಧವಾದ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಳಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದವು.
ಅಙ್ಗದಸ್ಯ ಗೃಹಂ ರಮ್ಯಂ ಮೈನ್ದಸ್ಯ ದ್ವಿವಿದಸ್ಯ ಚ। ಗವಯಸ್ಯ ಗವಾಕ್ಷಸ್ಯ ಗಜಸ್ಯ ಶರಭಸ್ಯ ಚ
ಅಂಗದ, ಮೈಂದ, ದ್ವಿವಿದ, ಗವಯ, ಗವಾಕ್ಷ, ಗಜ ಮತ್ತು ಶರಭ ಇವರ ಸುಂದರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದನು.
ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲೇಶ್ಚ ಸಮ್ಪಾತೇಃ ಸೂರ್ಯಾಕ್ಷಸ್ಯ ಹನೂಮತಃ। ವೀರಬಾಹೋಃ ಸುಬಾಹೋಶ್ಚ ನಲಸ್ಯ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ
ವಿದ್ಯುन्मಾಲಿ, ಸಂಪಾತಿ, ಸೂರ್ಯಾಕ್ಷ, ಹನುಮಂತ, ವೀರಬಾಹು, ಸುಬಾಹು ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ನಳ ಅವರ ಮನೆಗಳನ್ನೂ ಅವನು ನೋಡಿದನು.
ಕುಮುದಸ್ಯ ಸುಷೇಣಸ್ಯ ತಾರಜಾಮ್ಬವತೋಸ್ತಥಾ। ದಧಿವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ನೀಲಸ್ಯ ಸುಪಾಟಲಸುನೇತ್ರಯೋಃ
ಕುಮುದ, ಸುಷೇಣ, ತಾರ, ಜಾಂಬವಂತ, ದಧಿವಕ್ತ್ರ, ನೀಲ, ಸುಪಾಟಲ ಮತ್ತು ಸುನೇತ್ರ ಇವರ ಮನೆಗಳನ್ನೂ ಅವನು ನೋಡಿದನು.
ಏತೇಷಾಂ ಕಪಿಮುಖ್ಯಾನಾಂ ರಾಜಮಾರ್ಗೇ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ದದರ್ಶ ಗೃಹಮುಖ್ಯಾನಿ ಮಹಾಸಾರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ
ಈ ಮಹಾನ್ ವಾನರ ನಾಯಕರ ಭವ್ಯ ಮನೆಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ರಾಜಮಾರ್ಗದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದನು; ಅವೆಲ್ಲವೂ ಅತಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು.