ಮಾರ್ಗಾನುಗಃ ಶೈಲವನಾನುಸಾರೀ ಸಮ್ಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ಮೇಘರವಂ ನಿಶಮ್ಯ। ಯುದ್ಧಾಭಿಕಾಮಃ ಪ್ರತಿನಾದಶಙ್ಕೀ ಮತ್ತೋ ಗಜೇನ್ದ್ರಃ ಪ್ರತಿಸಂನಿವೃತ್ತಃ
ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಗಜ, ಮೋಡಗಳ ಗರ್ಜನೆ ಕೇಳಿ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗೆ ಭಯಪಟ್ಟು, ಮದದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ವಚಿತ್ ಪ್ರಗೀತಾ ಇವ ಷಟ್ಪದೌಘೈಃ ಕ್ವಚಿತ್ ಪ್ರನೃತ್ತಾ ಇವ ನೀಲಕಣ್ಠೈಃ। ಕ್ವಚಿತ್ ಪ್ರಮತ್ತಾ ಇವ ವಾರಣೇನ್ದ್ರೈ- ರ್ವಿಭಾನ್ತ್ಯನೇಕಾಶ್ರಯಿಣೋ ವನಾನ್ತಾಃ
ಕೆಲವೆಡೆ ಕಾಡಿನ ಅಂಚುಗಳು, ಜೇನುಹುಳಗಳ ಗುಂಪು ಹಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವೆಡೆ ನೀಲಕಂಠ ನವಿಲುಗಳು ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಗಜಗಳು ಮದದಿಂದ ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಕದಮ್ಬಸರ್ಜಾರ್ಜುನಕನ್ದಲಾಢ್ಯಾ ವನಾನ್ತಭೂಮಿರ್ಮಧುವಾರಿಪೂರ್ಣಾ। ಮಯೂರಮತ್ತಾಭಿರುತಪ್ರನೃತ್ತೈ- ರಾಪಾನಭೂಮಿಪ್ರತಿಮಾ ವಿಭಾತಿ
ಕದಂಬ, ಸರಳ, ಅರ್ಜುನ ಮರಗಳ ಮೊಗ್ಗುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಜೇನು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಕಾಡಿನ ನೆಲ, ಮಳೆಯ ಮದದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುವ ಮತ್ತು ಕೂಗುವ ನವಿಲುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪಾನಶಾಲೆಯ ನೆಲದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಮುಕ್ತಾಸಮಾಭಂ ಸಲಿಲಂ ಪತದ್ ವೈ ಸುನಿರ್ಮಲಂ ಪತ್ರಪುಟೇಷು ಲಗ್ನಮ್। ಹೃಷ್ಟಾ ವಿವರ್ಣಚ್ಛದನಾ ವಿಹಂಗಾಃ ಸುರೇನ್ದ್ರದತ್ತಂ ತೃಷಿತಾಃ ಪಿಬನ್ತಿ
ಮುತ್ತಿನ ಸರಿಯಂತೆ ಶುಭ್ರವಾಗಿ ಬಿದ್ದ ನೀರು, ಎಲೆಗಳ ಒಳಗೆ ಜಮೆಯಾಗಿ, ಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ದೇವರ ದಾನವೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಆ ನೀರನ್ನು ಆನಂದದಿಂದ ಕುಡಿಯುತ್ತವೆ.
ಷಟ್ಪಾದತನ್ತ್ರೀಮಧುರಾಭಿಧಾನಂ ಪ್ಲವಂಗಮೋದೀರಿತಕಣ್ಠತಾಲಮ್। ಆವಿಷ್ಕೃತಂ ಮೇಘಮೃದಙ್ಗನಾದೈ- ರ್ವನೇಷು ಸಂಗೀತಮಿವ ಪ್ರವೃತ್ತಮ್
ಜೇನುಹುಳಗಳ ಮಧುರ ಗಾನ, ಕೋತಿಗಳ ರಾಗದ ಕೂಗು, ಮೋಡಗಳ ಮೃದಂಗದ ಗರ್ಜನೆ—all ಸೇರಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಆರಂಭವಾದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ವಚಿತ್ ಪ್ರನೃತ್ತೈಃ ಕ್ವಚಿದುನ್ನದದ್ಭಿಃ ಕ್ವಚಿಚ್ಚ ವೃಕ್ಷಾಗ್ರನಿಷಣ್ಣಕಾಯೈಃ। ವ್ಯಾಲಮ್ಬಬರ್ಹಾಭರಣೈರ್ಮಯೂರೈ- ರ್ವನೇಷು ಸಂಗೀತಮಿವ ಪ್ರವೃತ್ತಮ್
ಕೆಲವೆಡೆ ನವಿಲುಗಳು ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಕೆಲವೆಡೆ ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವೆಡೆ ಮರದ ಮೇಲಿನ ಕೊಂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘ ಪಿಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಹಾಯ್ದು ಕುಳಿತುಕೊಂಡು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವೇ ಮೂಡಿಬಂದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಸ್ವನೈರ್ಘನಾನಾಂ ಪ್ಲವಗಾಃ ಪ್ರಬುದ್ಧಾ ವಿಹಾಯ ನಿದ್ರಾಂ ಚಿರಸಂನಿರುದ್ಧಾಮ್। ಅನೇಕರೂಪಾಕೃತಿವರ್ಣನಾದಾ ನವಾಮ್ಬುಧಾರಾಭಿಹತಾ ನದನ್ತಿ
ಮೋಡಗಳ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಕೋತಿಗಳು, ಬಹುಕಾಲದ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಹೊಸ ಮಳೆಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ, ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಗುತ್ತಿವೆ.
ನದ್ಯಃ ಸಮುದ್ವಾಹಿತಚಕ್ರವಾಕಾ- ಸ್ತಟಾನಿ ಶೀರ್ಣಾನ್ಯಪವಾಹಯಿತ್ವಾ। ದೃಪ್ತಾ ನವಪ್ರಾವೃತಪೂರ್ಣಭೋಗಾ- ದೃತಂ ಸ್ವಭರ್ತಾರಮುಪೋಪಯಾನ್ತಿ
ನದಿಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದ ಚಕ್ರವಾಕ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ದು, ತಮ್ಮ ತೀರಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ಹೊಸ ಮಳೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ವೇಗವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಮುದ್ರಸ್ವಾಮಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತವೆ.
ನೀಲೇಷು ನೀಲಾ ನವವಾರಿಪೂರ್ಣಾ ಮೇಘೇಷು ಮೇಘಾಃ ಪ್ರತಿಭಾನ್ತಿ ಸಕ್ತಾಃ। ದವಾಗ್ನಿದಗ್ಧೇಷು ದವಾಗ್ನಿದಗ್ಧಾಃ ಶೈಲೇಷು ಶೈಲಾ ಇವ ಬದ್ಧಮೂಲಾಃ
ನೀಲಿ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ನೀಲಿ ಮೋಡಗಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೋಡಗಳು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ; ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳು ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ.
ಪ್ರಮತ್ತಸಂನಾದಿತಬರ್ಹಿಣಾನಿ ಸಶಕ್ರಗೋಪಾಕುಲಶಾದ್ವಲಾನಿ। ಚರನ್ತಿ ನೀಪಾರ್ಜುನವಾಸಿತಾನಿ ಗಜಾಃ ಸುರಮ್ಯಾಣಿ ವನಾನ್ತರಾಣಿ
ಮದದಿಂದ ಕೂಗುವ ನವಿಲುಗಳು, ಇಂದ್ರಗೋಪ ಕೀಟಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲು, ಕದಂಬ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಹೂವಿನ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸುಂದರ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ, ಗಜಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ನವಾಮ್ಬುಧಾರಾಹತಕೇಸರಾಣಿ ದ್ರುತಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸರೋರುಹಾಣಿ। ಕದಮ್ಬಪುಷ್ಪಾಣಿ ಸಕೇಸರಾಣಿ ನವಾನಿ ಹೃಷ್ಟಾ ಭ್ರಮರಾಃ ಪಿಬನ್ತಿ
ಹೊಸ ಮಳೆಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಕೇಸರಗಳು ಉದುರಿದ ತಾವರೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಜೇನುಹುಳುಗಳು ಬೇಗನೆ ಬಿಟ್ಟು, ಹೊಸ ಕದಂಬ ಹೂವಿನ ಕೇಸರದಿಂದ ಆನಂದದಿಂದ ರಸವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತವೆ.
ಮತ್ತಾ ಗಜೇನ್ದ್ರಾ ಮುದಿತಾ ಗವೇನ್ದ್ರಾ ವನೇಷು ವಿಕ್ರಾನ್ತತರಾ ಮೃಗೇನ್ದ್ರಾಃ। ರಮ್ಯಾ ನಗೇನ್ದ್ರಾಃ ನಿಭೃತಾ ನರೇನ್ದ್ರಾಃ ಪ್ರಕ್ರೀಡಿತೋ ವಾರಿಧರೈಃ ಸುರೇನ್ದ್ರಃ
ಗಜೇಂದ್ರರು ಮದದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ, ಹಸುಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದಿವೆ, ಸಿಂಹಗಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿವೆ, ಪರ್ವತಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿವೆ, ರಾಜರು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇಂದ್ರನು ಮೋಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಮೇಘಾಃ ಸಮುದ್ಭೂತಸಮುದ್ರನಾದಾ ಮಹಾಜಲೌಘೈರ್ಗಗನಾವಲಮ್ಬಾಃ। ನದೀಸ್ತಟಾಕಾನಿ ಸರಾಂಸಿ ವಾಪೀ- ರ್ಮಹೀಂ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಾಮಪವಾಹಯನ್ತಿ
ಸಮುದ್ರದ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೋಡಗಳು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ನೀರನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು, ನದಿಗಳು, ಕೆರೆಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ಹೊಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹರಿದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ.
ವರ್ಷಪ್ರವೇಗಾ ವಿಪುಲಾಃ ಪತನ್ತಿ ಪ್ರವಾನ್ತಿ ವಾತಾಃ ಸಮುದೀರ್ಣವೇಗಾಃ। ಪ್ರಣಷ್ಟಕೂಲಾಃ ಪ್ರವಹನ್ತಿ ಶೀಘ್ರಂ ನದ್ಯೋ ಜಲಂ ವಿಪ್ರತಿಪನ್ನಮಾರ್ಗಾಃ
ಭಾರೀ ಮಳೆಯ ಧಾರೆಗಳು ಸುರಿಯುತ್ತಿವೆ, ಗಾಳಿಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಬೀಸುತ್ತಿವೆ, ನದಿಗಳು ತಮ್ಮ ತೀರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ದಾರಿ ಬದಲಾಗಿಸಿ, ನೀರನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ನರೈರ್ನರೇನ್ದ್ರಾ ಇವ ಪರ್ವತೇನ್ದ್ರಾಃ ಸುರೇನ್ದ್ರದತ್ತೈಃ ಪವನೋಪನೀತೈಃ। ಘನಾಮ್ಬುಕುಮ್ಭೈರಭಿಷಿಚ್ಯಮಾನಾ ರೂಪಂ ಶ್ರಿಯಂ ಸ್ವಾಮಿವ ದರ್ಶಯನ್ತಿ
ಗಾಳಿ ತಂದ ಮೇಘಗಳೆಂಬ ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಕುಂಭಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಕೊಟ್ಟಂತೆ, ಆ ಪರ್ವತಗಳು ರಾಜರು ಹೇಗಿರುತ್ತಾರೆವೋ ಹಾಗೆ, ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ವೈಭವವನ್ನೂ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಘನೋಪಗೂಢಂ ಗಗನಂ ನ ತಾರಾ ನ ಭಾಸ್ಕರೋ ದರ್ಶನಮಭ್ಯುಪೈತಿ। ನವೈರ್ಜಲೌಘೈರ್ಧರಣೀ ವಿತೃಪ್ತಾ ತಮೋವಿಲಿಪ್ತಾ ನ ದಿಶಃ ಪ್ರಕಾಶಾಃ
ಮೇಘಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವು ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ತಾರೆಗಳೂ ಸೂರ್ಯನೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಮಹಾನ್ತಿ ಕೂಟಾನಿ ಮಹೀಧರಾಣಾಂ ಧಾರಾವಿಧೌತಾನ್ಯಧಿಕಂ ವಿಭಾನ್ತಿ। ಮಹಾಪ್ರಮಾಣೈರ್ವಿಪುಲೈಃ ಪ್ರಪಾತೈ- ರ್ಮುಕ್ತಾಕಲಾಪೈರಿವ ಲಮ್ಬಮಾನೈಃ
ಪರ್ವತಗಳ ದೊಡ್ಡ ಶಿಖರಗಳು ಜಲಧಾರೆಯಿಂದ ತೊಳೆದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿವೆ. ಆ ವಿಶಾಲವಾದ ಜಲಪಾತಗಳು, ಹಾರಗಳಂತೆ ಮುತ್ತಿನ ಸರಿಗಳಂತೆ ಕೆಳಗೆ ಹಾರುತ್ತಿವೆ.
ಶೈಲೋಪಲಪ್ರಸ್ಖಲಮಾನವೇಗಾಃ ಶೈಲೋತ್ತಮಾನಾಂ ವಿಪುಲಾಃ ಪ್ರಪಾತಾಃ। ಗುಹಾಸು ಸಂನಾದಿತಬರ್ಹಿಣಾಸು ಹಾರಾ ವಿಕೀರ್ಯನ್ತ ಇವಾವಭಾನ್ತಿ
ಆ ಪರ್ವತಗಳ ವಿಶಾಲ ಜಲಪಾತಗಳು, ಶಿಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ, ಗೂಹೆಗಳೊಳಗೆ ನಾದಿಸುವ ನವಿಲುಗಳ ಕೂಗಾಟದ ನಡುವೆ ಹಾರಗಳಂತೆ ಚದುರಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಶೀಘ್ರಪ್ರವೇಗಾ ವಿಪುಲಾಃ ಪ್ರಪಾತಾ ನಿರ್ಧೌತಶೃಙ್ಗೋಪತಲಾ ಗಿರೀಣಾಮ್। ಮುಕ್ತಾಕಲಾಪಪ್ರತಿಮಾಃ ಪತನ್ತೋ ಮಹಾಗುಹೋತ್ಸಙ್ಗತಲೈರ್ಧ್ರಿಯನ್ತೇ
ಆ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ವಿಶಾಲ ಜಲಪಾತಗಳು ಪರ್ವತಗಳ ಶಿಖರಗಳನ್ನೂ ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನೂ ತೊಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿವೆ. ಮುತ್ತಿನ ಸರಿಗಳಂತೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾ, ದೊಡ್ಡ ಗುಹೆಗಳೊಳಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿವೆ.
ಸುರತಾಮರ್ದವಿಚ್ಛಿನ್ನಾಃ ಸ್ವರ್ಗಸ್ತ್ರೀಹಾರಮೌಕ್ತಿಕಾಃ। ಪತನ್ತಿ ಚಾತುಲಾ ದಿಕ್ಷು ತೋಯಧಾರಾಃ ಸಮನ್ತತಃ
ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನ ಹರಿವುಗಳು, ಸ್ವರ್ಗದ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಮುರಿದು ಹೋದ ಹಾರಗಳಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚದುರಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.
ವಿಲೀಯಮಾನೈರ್ವಿಹಗೈರ್ನಿಮೀಲದ್ಭಿಶ್ಚ ಪಙ್ಕಜೈಃ। ವಿಕಸನ್ತ್ಯಾ ಚ ಮಾಲತ್ಯಾ ಗತೋಽಸ್ತಂ ಜ್ಞಾಯತೇ ರವಿಃ
ಪಕ್ಷಿಗಳು ನೆಲೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ಕಮಲಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ, ಮಾಲತಿ ಹೂಗಳು ಅರಳುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಂಗತನಾದನೆಂಬುದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.
ವೃತ್ತಾ ಯಾತ್ರಾ ನರೇನ್ದ್ರಾಣಾಂ ಸೇನಾ ಪಥ್ಯೇವ ವರ್ತತೇ। ವೈರಾಣಿ ಚೈವ ಮಾರ್ಗಾಶ್ಚ ಸಲಿಲೇನ ಸಮೀಕೃತಾಃ
ರಾಜರು ಯುದ್ಧಯಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಸೇನೆಗಳು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿವೆ. ಶತ್ರುತ್ವವೂ ದಾರಿಗಳೂ ನೀರಿನಿಂದ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ.
ಮಾಸಿ ಪ್ರೌಷ್ಠಪದೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ವಿವಕ್ಷತಾಮ್। ಅಯಮಧ್ಯಾಯಸಮಯಃ ಸಾಮಗಾನಾಮುಪಸ್ಥಿತಃ
ಭದ್ರಪದ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡುವ ಸಮಯವೂ, ಸಾಮಗಾನಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತ ಕಾಲವೂ ಬಂದಿವೆ, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ.
ನಿವೃತ್ತಕರ್ಮಾಯತನೋ ನೂನಂ ಸಂಚಿತಸಂಚಯಃ। ಆಷಾಢೀಮಭ್ಯುಪಗತೋ ಭರತಃ ಕೋಸಲಾಧಿಪಃ
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ಅಯೋಧ್ಯಾಧಿಪತಿ ಭರತನು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಸಂಪತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಈಗ ಆಶಾಢ ಮಾಸವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಾನೆ.
ನೂನಮಾಪೂರ್ಯಮಾಣಾಯಾಃ ಸರಯ್ವಾ ವರ್ಧತೇ ರಯಃ। ಮಾಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮಾಯಾನ್ತಮಯೋಧ್ಯಾಯಾ ಇವ ಸ್ವನಃ
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ಸರಯೂ ನದಿಯು ತುಂಬಿಕೊಂಡಂತೆ ಅದರ ಹರಿವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ನಾನು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದರ ಶಬ್ದವು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಶಬ್ದದಂತೆ ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
ಇಮಾಃ ಸ್ಫೀತಗುಣಾ ವರ್ಷಾಃ ಸುಗ್ರೀವಃ ಸುಖಮಶ್ನುತೇ। ವಿಜಿತಾರಿಃ ಸದಾರಶ್ಚ ರಾಜ್ಯೇ ಮಹತಿ ಚ ಸ್ಥಿತಃ
ಸುಗ್ರೀವನು ಅಪಾರ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
ಅಹಂ ತು ಹೃತದಾರಶ್ಚ ರಾಜ್ಯಾಚ್ಚ ಮಹತಶ್ಚ್ಯುತಃ। ನದೀಕೂಲಮಿವ ಕ್ಲಿನ್ನಮವಸೀದಾಮಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ
ಆದರೆ ನಾನು ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನೂ, ಮಹಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ನೀರಿನಿಂದ ಕರೆಯುವ ನದಿಯ ತೀರದಂತೆ ನಾನು ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಶೋಕಶ್ಚ ಮಮ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೋ ವರ್ಷಾಶ್ಚ ಭೃಶದುರ್ಗಮಾಃ। ರಾವಣಶ್ಚ ಮಹಾಞ್ಛತ್ರುರಪಾರಃ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಮೇ
ನನ್ನ ದುಃಖವು ಅಪಾರವಾಗಿದೆ, ಈ ಮಳೆಯ ಕಾಲ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ, ರಾವಣನು ದೊಡ್ಡ, ಅತೀತ ಶತ್ರುವಾಗಿ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಅಯಾತ್ರಾಂ ಚೈವ ದೃಷ್ಟ್ವೇಮಾಂ ಮಾರ್ಗಾಂಶ್ಚ ಭೃಶದುರ್ಗಮಾನ್। ಪ್ರಣತೇ ಚೈವ ಸುಗ್ರೀವೇ ನ ಮಯಾ ಕಿಂಚಿದೀರಿತಮ್
ಈ ಕಾಲ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ, ದಾರಿಗಳು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿವೆ, ಸುಗ್ರೀವನು ನಮ್ರನಾಗಿ ಇದ್ದಾಗ ನಾನು ಏನೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ.
ಅಪಿ ಚಾಪಿ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಚಿರಾದ್ ದಾರೈಃ ಸಮಾಗತಮ್। ಆತ್ಮಕಾರ್ಯಗರೀಯಸ್ತ್ವಾದ್ ವಕ್ತುಂ ನೇಚ್ಛಾಮಿ ವಾನರಮ್
ಮತ್ತೊಂದೆಂದರೆ, ಅವನು ಬಹು ದಿನ ಪತ್ನಿಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೇರುವ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ನನ್ನ ಕೆಲಸ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಆ ವಾನರನಿಗೆ ಏನೂ ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ.