ವಿವಿಧೈರ್ವೃಕ್ಷಷಣ್ಡೈಶ್ಚ ಚಾರುಚಿತ್ರಲತಾಯುತಮ್। ನಾನಾವಿಹಗಸಂಘುಷ್ಟಂ ಮಯೂರವರನಾದಿತಮ್
ವಿವಿಧ ಮರಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳು, ಸುಂದರ ಬಣ್ಣದ ಬೆಲ್ಲಗಳು, ಹಲವಾರು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಮಾಡುವ ನವಿಲುಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.
ಮಾಲತೀಕುನ್ದಗುಲ್ಮೈಶ್ಚ ಸಿನ್ದುವಾರೈಃ ಶಿರೀಷಕೈಃ। ಕದಮ್ಬಾರ್ಜುನಸರ್ಜೈಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಿತೈರುಪಶೋಭಿತಮ್
ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಕುಂದ, ಸಿಂದುವಾರ, ಶಿರೀಷ, ಕಡಂಬ, ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಸರ್ಜ ಮರಗಳ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇಯಂ ಚ ನಲಿನೀ ರಮ್ಯಾ ಫುಲ್ಲಪಙ್ಕಜಮಣ್ಡಿತಾ। ನಾತಿದೂರೇ ಗುಹಾಯಾ ನೌ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನೃಪಾತ್ಮಜ
ಇದು ಸುಂದರವಾದ ಕಮಲಪೂಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಮಲವನ, ನಮ್ಮ ಗುಹೆಗೆ ಬಹಳ ದೂರವಿಲ್ಲ, ರಾಜಕುಮಾರ.
ಪ್ರಾಗುದಕ್ಪ್ರವಣೇ ದೇಶೇ ಗುಹಾ ಸಾಧು ಭವಿಷ್ಯತಿ। ಪಶ್ಚಾಚ್ಚೈವೋನ್ನತಾ ಸೌಮ್ಯ ನಿವಾತೇಯಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಪೂರ್ವದ ಕಡೆ ನೀರಿನತ್ತ ಇಳಿಯುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಗುಹೆ ವಾಸಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ; ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಗಾಳಿ ಬೀಸದಂತೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ, ಸೌಮ್ಯ.
ಗುಹಾದ್ವಾರೇ ಚ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಶಿಲಾ ಸಮತಲಾ ಶಿವಾ। ಕೃಷ್ಣಾ ಚೈವಾಯತಾ ಚೈವ ಭಿನ್ನಾಞ್ಜನಚಯೋಪಮಾ
ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಗುಹೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಸಮತಟ್ಟಾದ, ಶುಭಕರವಾದ, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ, ಒಡೆದ ಅಂಜನದ ಗುಡ್ಡದಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಲ್ಲು ಇದೆ.
ಗಿರಿಶೃಙ್ಗಮಿದಂ ತಾತ ಪಶ್ಯ ಚೋತ್ತರತಃ ಶುಭಮ್। ಭಿನ್ನಾಞ್ಜನಚಯಾಕಾರಮಮ್ಭೋಧರಮಿವೋದಿತಮ್
ತಂದೆ, ಉತ್ತರದ ಕಡೆ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಖರವನ್ನು ನೋಡು, ಅದು ಒಡೆದ ಅಂಜನದ ಗುಡ್ಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿ, ಮೇಘದಂತೆ ಎತ್ತೆದ್ದು ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ.
ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಮಪಿ ದಿಶಿ ಸ್ಥಿತಂ ಶ್ವೇತಮಿವಾಮ್ಬರಮ್। ಕೈಲಾಸಶಿಖರಪ್ರಖ್ಯಂ ನಾನಾಧಾತುವಿರಾಜಿತಮ್
ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆ ಆಕಾಶದಂತೆ ಬಿಳಿಯಾಗಿ, ಕೈಲಾಸದ ಶಿಖರದಂತೆ, ವಿವಿಧ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟ ನಿಂತಿದೆ.
ಪ್ರಾಚೀನವಾಹಿನೀಂ ಚೈವ ನದೀಂ ಭೃಶಮಕರ್ದಮಾಮ್। ಗುಹಾಯಾಃ ಪರತಃ ಪಶ್ಯ ತ್ರಿಕೂಟೇ ಜಾಹ್ನವೀಮಿವ
ಗುಹೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕೂಟ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ, ಹಳೆಯ ಕಾಲದಿಂದ ಹರಿಯುವ, ತುಂಬಾ ಕೆಸರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ನದಿಯನ್ನು ನೋಡು, ಅದು ಗಂಗೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಚನ್ದನೈಸ್ತಿಲಕೈಃ ಸಾಲೈಸ್ತಮಾಲೈರತಿಮುಕ್ತಕೈಃ। ಪದ್ಮಕೈಃ ಸರಲೈಶ್ಚೈವ ಅಶೋಕೈಶ್ಚೈವ ಶೋಭಿತಾಮ್
ಚಂದನ, ತಿಲಕ, ಸಾಲ, ತಮಾಲ, ಅತಿಮುಕ್ತಕ, ಪದ್ಮ, ಸರಳ ಮತ್ತು ಅಶೋಕ ಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಾನೀರೈಸ್ತಿಮಿದೈಶ್ಚೈವ ಬಕುಲೈಃ ಕೇತಕೈರಪಿ। ಹಿನ್ತಾಲೈಸ್ತಿನಿಶೈರ್ನೀಪೈರ್ವೇತಸೈಃ ಕೃತಮಾಲಕೈಃ
ವಾನೀರ, ತಿಮಿಡ, ಬಕುಲ, ಕೇತಕಿ, ಹಿಂತಾಳ, ತಿನಿಶ, ನೀಪ ಮತ್ತು ವೇತಸ ಮರಗಳ ಹಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ತೀರಜೈಃ ಶೋಭಿತಾ ಭಾತಿ ನಾನಾರೂಪೈಸ್ತತಸ್ತತಃ। ವಸನಾಭರಣೋಪೇತಾ ಪ್ರಮದೇವಾಭ್ಯಲಂಕೃತಾ
ನದಿಯ ದಡದ ವಿವಿಧ ರೂಪದ ಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಶತಶಃ ಪಕ್ಷಿಸಙ್ಘೈಶ್ಚ ನಾನಾನಾದವಿನಾದಿತಾ। ಏಕೈಕಮನುರಕ್ತೈಶ್ಚ ಚಕ್ರವಾಕೈರಲಂಕೃತಾ
ನೂರಾರು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದ ಗಂಭೀರವಾಗಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇರುವ ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪುಲಿನೈರತಿರಮ್ಯೈಶ್ಚ ಹಂಸಸಾರಸಸೇವಿತಾ। ಪ್ರಹಸನ್ತ್ಯೇವ ಭಾತ್ಯೇಷಾ ನಾನಾರತ್ನಸಮನ್ವಿತಾ
ಹಂಸ ಮತ್ತು ಸಾರಸಗಳು ಆಡಾಡುವ ಸುಂದರವಾದ ಮರಳಿನ ದಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ನದಿ ನಗುವಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ, ಹಲವು ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಕ್ವಚಿನ್ನೀಲೋತ್ಪಲೈಶ್ಛನ್ನಾ ಭಾತಿರಕ್ತೋತ್ಪಲೈಃ ಕ್ವಚಿತ್। ಕ್ವಚಿದಾಭಾತಿ ಶುಕ್ಲೈಶ್ಚ ದಿವ್ಯೈಃ ಕುಮುದಕುಡ್ಮಲೈಃ
ಕೆಲವು ಕಡೆ ನೀಲೋತ್ಪಲ ಹೂವಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕೆಂಪು ಉತ್ಥಲ ಹೂಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಡೆ ಶುಭ್ರವಾದ ದಿವ್ಯ ಕುಮುದ ಮೊಗ್ಗುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಪಾರಿಪ್ಲವಶತೈರ್ಜುಷ್ಟಾ ಬರ್ಹಿಕ್ರೌಞ್ಚವಿನಾದಿತಾ। ರಮಣೀಯಾ ನದೀ ಸೌಮ್ಯ ಮುನಿಸಙ್ಘನಿಷೇವಿತಾ
ನೂರಾರು ಹಕ್ಕಿಗಳು ತೇಲುತ್ತಾ, ನವಿಲು ಮತ್ತು ಕ್ರೌಂಚ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದ ಗಂಭೀರವಾಗಿ, ಮುನಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಈ ನದಿ ಬಹಳ ಮನಮೋಹಕವಾಗಿದೆ, ಸೋಮ್ಯ.
ಪಶ್ಯ ಚನ್ದನವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಪಙ್ಕ್ತಿಃ ಸುರುಚಿರಾ ಇವ। ಕಕುಭಾನಾಂ ಚ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಮನಸೈವೋದಿತಾಃ ಸಮಮ್
ನೋಡು, ಚಂದನ ಮರಗಳ ಸಾಲು ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ! ಬೆಟ್ಟಗಳ ಶಿಖರಗಳು ಕೂಡ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉದಯವಾದಂತೆ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಅಹೋ ಸುರಮಣೀಯೋಽಯಂ ದೇಶಃ ಶತ್ರುನಿಷೂದನ। ದೃಢಂ ರಂಸ್ಯಾವ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಸಾಧ್ವತ್ರ ನಿವಸಾವಹೇ
ಅಯ್ಯೋ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನೇ, ಈ ಸ್ಥಳ ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ! ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ, ಸೌಮಿತ್ರಿ, ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಾಸಿಸಿ ಆನಂದಿಸೋಣ.
ಇತಶ್ಚ ನಾತಿದೂರೇ ಸಾ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾ ಚಿತ್ರಕಾನನಾ। ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಪುರೀ ರಮ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನೃಪಾತ್ಮಜ
ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಹಳ ದೂರವಿಲ್ಲದೆ ಅದ್ಭುತವಾದ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಅರಣ್ಯ ಇದೆ; ಸುಗ್ರೀವನ ಸುಂದರ ನಗರವು ಶೀಘ್ರವೇ ನಿನ್ನದಾಗಲಿದೆ, ರಾಜಕುಮಾರ.
ಲಬ್ಧ್ವಾ ಭಾರ್ಯಾಂ ಕಪಿವರಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಸುಹೃದ್ವೃತಃ। ಧ್ರುವಂ ನನ್ದತಿ ಸುಗ್ರೀವಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಹತೀಂ ಶ್ರಿಯಮ್
ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ಸಿಂಹವಾನರನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಸುಗ್ರೀವನು ದೊಡ್ಡ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ನ್ಯವಸತ್ ತತ್ರ ರಾಘವಃ ಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಃ। ಬಹುದೃಶ್ಯದರೀಕುಞ್ಜೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಸ್ರವಣೇ ಗಿರೌ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ರಾಘವನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಬೆಟ್ಟದ ಅನೇಕ ಗುಹೆಗಳೂ, ಜರೆಯೂ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸವನ್ನಿಟ್ಟನು.
ಸುಸುಖೇ ಹಿ ಬಹುದ್ರವ್ಯೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಹಿ ಧರಣೀಧರೇ। ವಸತಸ್ತಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ರತಿರಲ್ಪಾಪಿ ನಾಭವತ್
ಆ ಬೆಟ್ಟ ಬಹಳ ಸುಖಕರವೂ, ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಾಗ ರಾಮನಿಗೆ ಸಂತೋಷ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಆಗಿತ್ತು.
ಹೃತಾಂ ಹಿ ಭಾರ್ಯಾಂ ಸ್ಮರತಃ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಗರೀಯಸೀಮ್। ಉದಯಾಭ್ಯುದಿತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶಶಾಙ್ಕಂ ಚ ವಿಶೇಷತಃ
ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ನೆನೆಸಿದಾಗ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರನು ಉದಯಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ರಾಮನ ಮನಸ್ಸು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಆವಿವೇಶ ನ ತಂ ನಿದ್ರಾ ನಿಶಾಸು ಶಯನಂ ಗತಮ್। ತತ್ಸಮುತ್ಥೇನ ಶೋಕೇನ ಬಾಷ್ಪೋಪಹತಚೇತನಮ್
ರಾತ್ರಿ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹೋದಾಗ, ಆ ದುಃಖದಿಂದ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಬಾಧಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅವನಿಗೆ ನಿದ್ರೆ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ತಂ ಶೋಚಮಾನಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ನಿತ್ಯಂ ಶೋಕಪರಾಯಣಮ್। ತುಲ್ಯದುಃಖೋಽಬ್ರವೀದ್ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽನುನಯಂ ವಚಃ
ಯಾವಾಗಲೂ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನನ್ನು, ಅವನಂತೆಯೇ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸಾಂತ್ವನದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು.
ಅಲಂ ವೀರ ವ್ಯಥಾಂ ಗತ್ವಾ ನ ತ್ವಂ ಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ। ಶೋಚತೋ ಹ್ಯವಸೀದನ್ತಿ ಸರ್ವಾರ್ಥಾ ವಿದಿತಂ ಹಿ ತೇ
ಸಾಹಸಿಯೇ, ಸಾಕು, ಇಷ್ಟು ಚಿಂತೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಡ. ನೀನು ದುಃಖಪಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೆ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ನಿನಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ.
ಭವಾನ್ ಕ್ರಿಯಾಪರೋ ಲೋಕೇ ಭವಾನ್ ದೇವಪರಾಯಣಃ। ಆಸ್ತಿಕೋ ಧರ್ಮಶೀಲಶ್ಚ ವ್ಯವಸಾಯೀ ಚ ರಾಘವ
ನೀನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಕಾರ್ಯನಿಷ್ಠನೂ, ದೇವರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನೂ, ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವನೂ, ಧರ್ಮಪರನೂ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯಿಯೂ ಆಗಿದ್ದೀಯ, ರಾಘವ.
ನ ಹ್ಯವ್ಯವಸಿತಃ ಶತ್ರುಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ತಂ ವಿಶೇಷತಃ। ಸಮರ್ಥಸ್ತ್ವಂ ರಣೇ ಹನ್ತುಂ ವಿಕ್ರಮೇ ಜಿಹ್ಮಕಾರಿಣಮ್
ನಿಶ್ಚಯವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಶತ್ರುವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನೀನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಮೋಸದವನು ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸೋಲಿಸಬಲ್ಲೆ.
ಸಮುನ್ಮೂಲಯ ಶೋಕಂ ತ್ವಂ ವ್ಯವಸಾಯಂ ಸ್ಥಿರೀಕುರು। ತತಃ ಸಪರಿವಾರಂ ತಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಹನ್ತುಮರ್ಹಸಿ
ನಿನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರ ಮಾಡಿ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸು; ಆಗ ನೀನು ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನೂ ಅವನ ಕುಟುಂಬವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಪೃಥಿವೀಮಪಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಸಸಾಗರವನಾಚಲಾಮ್। ಪರಿವರ್ತಯಿತುಂ ಶಕ್ತಃ ಕಿಂ ಪುನಸ್ತಂ ಹಿ ರಾವಣಮ್
ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನೇ, ನೀನು ಸಮುದ್ರ, ಕಾಡು, ಬೆಟ್ಟಗಳಿರುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೂಡ ತಿರುಗಿಸಬಲ್ಲೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಆ ರಾವಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸುಲಭ!
ಶರತ್ಕಾಲಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷಸ್ವ ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲೋಽಯಮಾಗತಃ। ತತಃ ಸರಾಷ್ಟ್ರಂ ಸಗಣಂ ರಾವಣಂ ತಂ ವಧಿಷ್ಯಸಿ
ಈಗ ಮಳೆಗಾಲ ಬಂದಿದೆ, ಶರದೃತುವನ್ನು ಕಾಯು; ನಂತರ ನೀನು ಆ ರಾವಣನನ್ನೂ ಅವನ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಅವನ ಸಂಗಡಿಗರನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸುವೆ.