ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ಪಂಪಾ ಸರೋವರದ ಅದ್ಭುತ ವನ್ಯವಾಟಿಕೆಗಳ ನಡುವೆ ಕಿನ್ನರರು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡು, ನೀನು ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ನೋಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಈ ಸುವಾಸನೆಯ ಕಮಲಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ, ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪಂಪಾ ಸರೋವರವು ತೇಜಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾದ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಮಲಗಳು, ನೀಲೋತ್ಪಲಗಳು, ಹಂಸಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ನೀರಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳು ತುಂಬಿವೆ, ಸುವಾಸನೆಯ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಪಂಪಾ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳ ರೇಷ್ಮೆಗಳನ್ನು ಜೇನುಹುಳುಗಳು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಯುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸದಾ ಈ ಪಂಪಾದ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ, ಅರಣ್ಯದ ಬಲಿಯಾದ ಗುಡ್ಡುಗಳ ನಡುವೆ ಗಜಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳು ನೀರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅಲೆಗಳು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಕಮಲ ಹೂಗಳನ್ನು ತಟ್ಟಿದಾಗ ಅವುಗಳು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುತ್ತವೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ. ವೈದೇಹಿಯನ್ನು, ಕಮಲದ ದಳದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳವಳನ್ನು, ನನಗೆ ಸದಾ ಪ್ರಿಯಳಾದವಳನ್ನು ನೋಡದೆ, ನನಗೆ ಬದುಕು ಆನಂದಕರವಲ್ಲ. ಹಾಯ್, ಈ ಕಾಮವೇ ಎಷ್ಟು ವಿಚಿತ್ರ! ಅವಳು ದೂರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಿಗಲಾಗದವಳಾದರೂ, ಅವಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು ಕಾಮವೇ ನನ್ನನ್ನು ಬಲಾತ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ; ಅವಳ ಮಾತುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಶುಭಕರವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಕಾಮವು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದರೂ ಸಹ, ವಸಂತ ಋತು ಮತ್ತೆ ಹೂವಿನ ಮರಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಇದನ್ನು ಸಹಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅವಳೊಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಆನಂದಕರವಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲವೂ ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಆನಂದವಿಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಕಮಲದ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸೀತೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ. ಕಮಲದ ರೇಷ್ಮೆಗಳ ಸುವಾಸನೆ ಮಿಶ್ರಿತವಾದ ಗಾಳಿ ಮರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಹರಿಯುವಾಗ, ಇದು ಸೀತೆಯ ಮೃದುವಾದ, ಆಕರ್ಷಕ ನಿಟ್ಟುಸಿರಿನಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಪುತ್ರನೇ, ಪಂಪಾ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ದಡದಲ್ಲಿ ಹೂವಿನಲ್ಲಿರುವ ಕರ್ಣಿಕರ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೋಡು, ಅವು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅರಳಿವೆ. ಈ ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿ, ಅನೇಕ ಖನಿಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದವನಾಗಿ, ಗಾಳಿಯ ಬಲದಿಂದ ಅದ್ಭುತವಾದ ಧೂಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾನೆ. ಪರ್ವತದ ಗುಡ್ಡುಗಳು, ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಎಲೆಗಳಿಲ್ಲದ ಸುಂದರ ಕಿಂಶುಕ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ, ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗನೇ. ಇಲ್ಲಿ ಪಂಪಾ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಮರಗಳು ಜೇನು ಸುವಾಸನೆಯಿಂದ ಮಳೆಯಾಗಿ ಉದುರಿವೆ: ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಕಮಲ ಹಾಗೂ ಕರವೀರ—all ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಅರಳಿವೆ. ಕೆತಕಿ ಮತ್ತು ಸಿಂದುವರ, ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಮರಗಳು, ಸುವಾಸನೆಯ ಮಧವಿ ಲತೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅರಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಿರಿಬಿಲ್ವ, ಮಧುಕ, ವಂಜುಲ, ಬಕುಲ, ಚಂಪಕ, ತಿಲಕ ಮತ್ತು ನಾಗ ವೃಕ್ಷಗಳು—all ಹೂವಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿವೆ. ಪದ್ಮಕ ವೃಕ್ಷಗಳು ಕೂಡ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ, ನೀಲಿ ಹೂವಿನ ಅಶೋಕ ಮರಗಳು ಅರಳಿವೆ; ಲೋಧ್ರ ಮರಗಳು ಸಿಂಹದ ಕೇಶದಂತೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಪರ್ವತದ ಗುಡ್ಡುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿವೆ. ಅಂಕೋಲ, ಕುರಂಟ, ಚೂರ್ಣಕ, ಪಾರಿಭದ್ರ, ಮಾವು, ಪಾಟಲ, ಕೋವಿದಾರ—all ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಮುಚುಕುಂದ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಮರಗಳು ಪರ್ವತದ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕೆತಕಿ, ಉದಾಲ, ಶಿರೀಷ, ಶಿಂಶಪಾ ಮತ್ತು ಧವ ಮರಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಶಾಲ್ಮಲಿ ಮತ್ತು ಕಿಂಶುಕ ಮರಗಳು, ಕೆಂಪು ಕುರಬಕವೂ, ತಿನಿಶ, ನಕ್ತಮಾಲ, ಚಂದನ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂದನ ಮರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಹಿಂತಾಲ, ತಿಲಕ ಮತ್ತು ನಾಗ ಮರಗಳು—all ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಅರಳಿವೆ, ಹೂವಿನ ಲತೆಗಳು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ, ಅವುಗಳ ತುದಿಗಳು ಹೂವಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿವೆ. ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ಇಲ್ಲಿ ಪಂಪಾದ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಮರಗಳನ್ನು ನೋಡು, ಗಾಳಿ ಅವುಗಳ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ತೂಗಿಸುತ್ತಿದೆ, ಅವುಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಿಂತಿವೆ. ಲತೆಗಳು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದ ರಾಜಮಹಿಳೆಯರಂತೆ ಮರದಿಂದ ಮರಕ್ಕೆ, ಪರ್ವತದಿಂದ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ, ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಿವೆ. ಗಾಳಿ ಅನೇಕ ಸುವಾಸನೆಯ ರುಚಿಯಿಂದ ಆನಂದಗೊಂಡಂತೆ ಬೀಸುತ್ತಿದೆ; ಕೆಲವು ಮರಗಳು ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆ, ಅವುಗಳ ಪರಿಮಳ ಜೇನಿನಂತೆ ಇದೆ. ಕೆಲವು ಮರಗಳು ಮೊಗ್ಗಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ, ಅವುಗಳು ಗಾಢ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ; “ಇದು ಹೊಸದು, ಇದು ಸಿಹಿ, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಳಿದ ಹೂ” ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಜೇನುಹುಳು ಕಾಮದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಅಡಗಿ, ಹಠಾತ್ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹಾರುತ್ತದೆ; ಈ ಜೇನುಹುಳು ಪಂಪಾ ತೀರದ ಮರಗಳ ನಡುವೆ ಹೂವಿನಿಗಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಭೂಮಿ, ಸ್ವತಃ ಉದುರಿದ ಹೂಗಳ ಗುಚ್ಚಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಶಿಲಾಶಯ್ಯೆಗಳಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ಆ ಪರ್ವತದ ಗುಡ್ಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಬಂಡೆಗಳು ಅನೇಕ ಹೂಗಳ ಹರಡಿನಿಂದ ಅಗಲವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಹೊಳೆಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ಈ ಶೀತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಹೂವಿನ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅರಳಿದಂತಿವೆ. ಮರಗಳು ಜೇನುಹುಳಿಗಳ ಗೂಂಜನದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ, ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಆಹ್ವಾನಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ಶಾಖೆಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ ಬಹಳ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾರಂಡವ ಪಕ್ಷಿ, ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದೆ, ಅದು ಕಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಮಂದಾಕಿನಿಯ ಆಕರ್ಷಕ ರೂಪವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ; ಅವಳ ಗುಣಗಳು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ, ಅವು ಆನಂದಕರವೂ ಹೌದು. ಆ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಳನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿದರೆ, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ರಘುವಂಶಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನನಗೆ ಇಂದ್ರನ ಲೋಕವೂ ಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯೂ ಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಸುಂದರ ತುಳಸಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವಾಗ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಚಿಂತೆ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಬಯಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಈ ಮರಗಳು, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯಳಿಲ್ಲದೆ, ನನಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ಈ ತಂಪಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಮಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಚಕ್ರವಾಕ ಮತ್ತು ಕಾರಂಡವ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡು. ಪಂಪಾ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ, ಪ್ಲವ ಮತ್ತು ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿಗಳು ತುಂಬಿವೆ, ಮಹಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿವೆ, ಅನೇಕ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗುಗಳಿಂದ ಪಂಪಾ ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ವಿಧದ ಆನಂದಭರಿತ ಪಕ್ಷಿಗಳು ನನ್ನ ಹೃತ್ಕಾಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉರಿಯುತ್ತಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ನನ್ನ ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣುಗಳ, ಚಂದ್ರಮುಖಿಯ ಪ್ರಿಯತಮೆಯನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.