ರಾಮನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸೀತೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು: "ಹೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ವೈದೇಹಿಯ ಪ್ರೀತಿ ನನಗೆ ಯಾವತ್ತೂ ಅಚಲವಾಗಿದೆ; ಅದೇ ರೀತಿ ನಾನು ಸೀತೆಗೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಮೃದುವಾದ, ಶೀತಲವಾದ ಗಾಳಿ ನನಗೆ ಸ್ಪರ್ಶವಾದಾಗ, ಪ್ರಿಯೆಯ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಾಗ ಇದೇ ಗಾಳಿ ನನಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಇದು ದುಃಖವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆ ಮರದ ಮೇಲೆ ಕೂತಿರುವ ಕಾಗೆ ಸುಖದಿಂದ ಕೂಗಿ ಕಿರಿದಿದೆ, ಆದರೆ ಅವನು ವೈದೇಹಿಗೆ ದ್ವಾರಪಾಲಕನಂತೆ ಇದ್ದಾನೆ; ಆ ಹಕ್ಕಿಯು ನನಗೆ ಆ ವಿಶಾಲನೇತ್ರೆಯಾದ ಸೀತೆಯ ಸಮೀಪವನ್ನು ತರುವನೆಂಬ ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವರ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಕಾಮಭಾವನೆ ತುಂಬಿದ ಆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೋಡು. ಗಾಳಿ ಈ ಎಳ್ಳು ಹೂಗಳ ಗುಚ್ಚವನ್ನು ಹಾರಿಸಿ, ಆ ಹೂಗಳ ಕಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತನಾದ ಭ್ರಮರನು ಹಾರಿಬರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಪ್ರಿಯವಾದ ಅಶೋಕ ವೃಕ್ಷ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತು, ತನ್ನ ಪರ್ವತದಂತೆ揺ಳಾಡುವ ಹೂಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಈ ಮಾವಿನ ಮರಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಗಾಳಿಯ ಆಟದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡು, ಸುಗಂಧಿತ ಚಂದನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಪುರುಷರು ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಸೂಮಿತ್ರೆಯ ಪುತ್ರಾ, ಪಂಪಾ ಸರೋವರದ ಸುಂದರ ಕಾನನಗಳಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನರರು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡು. ನೀರು ತುಂಬಿದ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಸುಗಂಧಿತ ಕಮಲಗಳು, ಉದಯಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪಂಪಾ ಸರೋವರವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಮಲಗಳು, ನೀಲೋತ್ಪಲಗಳು, ಹಂಸಗಳು, ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಗಂಧ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪಂಪಾ ಸುತ್ತಲೂ ಕಮಲಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳು ಮೀನಿನಂತೆ ಬೆಳಗುತ್ತಿವೆ; ಅವುಗಳ ರೇಷ್ಮೆಗಳು ಭ್ರಮರಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಯಾವಾಗಲೂ ಚಕ್ರವಾಕ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವು, ಕಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ನೀರನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಆನೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಂದರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹಾರುವ ಅಲೆಗಳು ಕಮಲಗಳನ್ನು ತಟ್ಟಿದಾಗ ಅವು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುತ್ತವೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ. ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ನೋಡದೆ, ಅವಳ ಕಮಲದ ಪಾತಿರೀತಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೆನೆದು, ಜೀವನ ನನಗೆ ಆನಂದಕರವಲ್ಲ. ಅಯ್ಯೋ, ಈ ಕಾಮವೆಂಬುದು ಎಂಥ ವಿಚಿತ್ರವಾದುದು! ಈಗಲೂ ಅವಳ ನೆನಪನ್ನು ನನಗೆ ತರುತ್ತದೆ, ಆ ಮಹನೀಯಳಾದ ಸೀತೆಯು ಈಗ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವಳ ಶುಭವಾದ ಮಾತುಗಳು ಸದಾ ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಸಂತ ಋತು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕಾಮವನ್ನು ಸಹಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳು ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಆನಂದವನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಸದಾ ಕಮಲದ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ, ಅವು ಸೀತೆಯ ಕಣ್ಗಳಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತವೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ. ಹೂಗಳ ರೇಷ್ಮೆಗಳ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಗಾಳಿ ಮರಗಳ ನಡುವೆ ಹರಿದುಬಂದಾಗ, ಅದು ಸೀತೆಯ ಮೃದುವಾದ, ಮನಮೋಹಕ ಉಸಿರಿನಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂಮಿತ್ರೆಯ ಪುತ್ರಾ, ಪಂಪಾ ಪರ್ವತಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕರ್ಣಿಕಾರ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೋಡು. ಈ ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿ ಅನೇಕ ಖನಿಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಗಾಳಿಯ ಬಲದಿಂದ ಅದ್ಭುತವಾದ ಧೂಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಎಲೆಗಳಿಲ್ಲದ, ಸುಂದರವಾದ ಕಿಂಶುಕ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಹೊತ್ತಿಹೋಗಿವೆ, ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಪುತ್ರಾ. ಪಂಪಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮಾಲತಿ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಕಮಲ, ಕರವೀರ ಹೂಗಳು ಹನಿ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಕೆತಕಿ, ಸಿಂದುವರ, ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ ಮರಗಳು, ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾಧವಿ ಲತೆಗಳು, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೂಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಚಿರಿಬಿಲ್ವ, ಮಾಧೂಕ, ವಂಜುಲ, ಬಕುಲ, ಚಂಪಕ, ತಿಲಕ, ನಾಗವೃಕ್ಷಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪದ್ಮಕ ವೃಕ್ಷಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ; ನೀಲಿ ಹೂಗಳ ಅಶೋಕ ವೃಕ್ಷಗಳು ಹೂಬಿಟ್ಟಿವೆ; ಹಳದಿ ಸಿಂಹದ ಕೇಶದಂತೆ ಲೋಧ್ಯ ವೃಕ್ಷಗಳು ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತಿವೆ. ಅಂಕೋಲ, ಕುರಣ್ಟ, ಚೂರ್ಣಕ, ಪಾರಿಭದ್ರ, ಮಾವು, ಪಾಟಲ, ಕುವಿದಾರ ವೃಕ್ಷಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಮುಚುಕುಂದ, ಅರ್ಜುನ ವೃಕ್ಷಗಳು ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ; ಜೊತೆಗೆ ಕೆತಕಿ, ಉದಾಲ, ಶಿರೀಷ, ಶಿಂಶಪ, ಧವ ವೃಕ್ಷಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಶಾಲ್ಮಲಿ, ಕಿಂಶುಕ, ಕೆಂಪು ಕುರಬಕ, ತಿನಿಶ, ನಕ್ತಮಾಲ, ಚಂದನ, ಸ್ಯಾಂದನ ವೃಕ್ಷಗಳೂ ಹೂಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಹಿಂತಾಲ, ತಿಲಕ, ನಾಗ ವೃಕ್ಷಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಲತೆಗಳು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಪುತ್ರಾ, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪಂಪಾ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೋಡು; ಅವುಗಳ ಶಾಖೆಗಳು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಲೆಯುತ್ತಿವೆ, ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಿವೆ. ಲತೆಗಳು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರಂತೆ, ಮರದಿಂದ ಮರಕ್ಕೆ, ಪರ್ವತದಿಂದ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ, ಕಾಡಿನಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿವೆ. ಗಾಳಿ ಅನೇಕ ಸುಗಂಧಗಳ ರುಚಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಪಡುವಂತೆ ಬೀಸುತ್ತಿದೆ; ಕೆಲವು ಮರಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅವುಗಳ ಸುಗಂಧವು ಜೇನು ಹನಿಯಂತೆ ಇದೆ. ಕೆಲವು ಮರಗಳು ಮೊಗ್ಗುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ; 'ಇದು ಹಸಿರು, ಇದು ಸಿಹಿ, ಇದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೂಬಿಟ್ಟಿದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತನಾದ ಭ್ರಮರ ಹೂಗಳಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾದ ಬಳಿಕ, ಮರೆಯಿಂದ ಮರಕ್ಕೆ ಹಾರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಪಂಪಾ ತೀರದ ಮರಗಳ ನಡುವೆ ಜೇನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ನೆಲವು ಸ್ವಯಂ ಬೀಳಿದ ಹೂಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಕಲ್ಲಿನ ಹಾಸಿಗೆಯಂತೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಸುಮಿತ್ರಿಯ ಪುತ್ರಾ, ಆ ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಹೂಗಳು ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಕಲ್ಲುಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ, ಕೆಂಪು-ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಮಿಂಚುತ್ತಿವೆ. ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಮರಗಳ ಹೂಬಿಡುವಿಕೆಯನ್ನೂ ನೋಡು; ಹೂವಿನ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಹೂಬಿಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ." ಇಂತೆಂದು ರಾಮನು ಪಂಪಾ ತೀರದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನೂ, ತನ್ನ ಹೃದಯದ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ಸೀತೆಯ ಪ್ರೇಮವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವೆಂಬ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು.