ರಾಮನು ಪಂಪಾ ಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ, ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಸೀತೆಯ ನೆನಪಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನನ್ನ ವಿಸ್ತೃತ ಕಣ್ಣುಗಳ ಜನಕಿ ನನ್ನ ಬಳಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಂದಿರುತ್ತಿದ್ದಳು, ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರದೆ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ. ಈಗ, ಈ ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅರಣ್ಯವೂ ನನಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲ; ಚಳಿಗಾಲದ ನಂತರವೂ, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ವನಗಳು ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂತೋಷ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮರಗಳ ಸುಂದರ ಹೂಗಳು, ಬಣ್ಣದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ತೊಡಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿವೆ, ಆದರೆ ಅವು ನನಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲ. ಪಕ್ಷಿಗಳು ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಕೂಗಿ, ಪರಸ್ಪರ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ; ಅವರ ಕೂಗು ನನ್ನ longing-ನನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸೀತೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ವಸಂತ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಅವಳೂ ನನ್ನಂತೆ ಅಸಹಾಯವಾಗಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ವಸಂತ ಅವಳಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸದು; ಅವಳು ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ತಾಳುತ್ತಾಳೆ? ಅಥವಾ ವಸಂತ ಅವಳಿಗೂ ಬಂದಿರಬಹುದು; ಆ ಸುಂದರ ದೇಹದ ಸೀತಾ, ಇತರರಿಂದ ನಿರಾಕೃತಳಾಗಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ? ಅವಳು, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ, ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮೃದು ಮಾತುಗಳ ಸೀತಾ—ವಸಂತದ ಆಗಮನದಲ್ಲಿ ಜೀವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಳೋ ಎಂಬ ಭಯ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಮೂಡಿದೆ. ಸೀತಾ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ; ಅವಳು ನನ್ನ ವಿಯೋಗವನ್ನು ತಾಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನನಗೆ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆ. ವೈದೇಹಿಯ ಪ್ರೀತಿ ನನಗೆ ಸದಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ; ನಾನು ಅವಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವಂತೆ, ಅವಳ ಪ್ರೀತಿ ಕೂಡ ನನಗೆ ಸದಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಈ ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಗಾಳಿ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಸುಂದರವಾದ, ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ನನಗೆ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದೇನೆ. ಸೀತಾ ಜೊತೆ ಇದ್ದಾಗ ಈ ಗಾಳಿ ನನಗೆ ಸಂತೋಷ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು; ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ಇದು ನನಗೆ ದುಃಖ ಮಾತ್ರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ಮರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಕಾಗೆ ಹರ್ಷದಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಿದೆ. ಆ ಪಕ್ಷಿ ವೈದೇಹಿಯ ದ್ವಾರಪಾಲಕ; ಆದರೆ, ಆ ಪಕ್ಷಿಯೇ ನನನ್ನು ವಿಸ್ತೃತ ಕಣ್ಣುಗಳ ಸೀತೆಯ ಬಳಿಗೆ ತರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನೋಡಿ, ಈ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಕೂಗು, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಹರ್ಷದಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಿದೆ; ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಮದ ಉಲ್ಲಾಸ ತುಂಬಿದೆ. ಗಾಳಿ ಈ ಎಳ್ಳು ಹೂಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಹರಡುತ್ತಿದೆ; ಜೇನು ಹುಳು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿರುವಂತೆ, ಹೂಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಅಶೋಕ ಮರ, ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ, ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ; ಗಾಳಿಯಿಂದ揺ಿತವಾಗಿರುವ ಹೂಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಅದು ನನ್ನನ್ನು ಬೆದರಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನೋಡಿ, ಈ ಮಾವಿನ ಮರಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಗಾಳಿಯ ಆಟದಿಂದ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದೆ, ಸುಗಂಧದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಪುರುಷರು ಕಾಮದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡಿರುವಂತೆ. ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಪುತ್ರ, ಪಂಪಾ ಸರೋವರದ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ವನಗಳಲ್ಲಿ, ಕಿನ್ನರರು ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ನೀನು ಪುರುಷರमध्ये ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದೀಯ. ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನೀನು ನೋಡು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸುಗಂಧ ಕಮಲಗಳು, ಉದಯಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪಂಪಾ ಸರೋವರವು ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀರಿನಿಂದ, ಕಮಲ ಮತ್ತು ನೀಲಕಮಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಹಂಸಗಳು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಸುಗಂಧ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ. ಪಂಪಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ; ಕಮಲಗಳ ರೇಖೆಗಳ ಮೇಲೆ ಜೇನು ಹುಳುಗಳು ಹೊಡೆಯುತ್ತ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಯುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸದಾ ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು, ಅರಣ್ಯದ ವಿಭಿನ್ನ ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ; ನೀರನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳಿಂದ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಕಮಲಗಳು, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹರಡುತ್ತಿರುವ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ವಿಸ್ತೃತ ಕಣ್ಣುಗಳ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು, ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳವಳನ್ನು ನೋಡದೆ, ಜೀವ ನನಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಾಮ ಎಷ್ಟು ವಿಚಿತ್ರ! ಈಗಲೂ, ಅವಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವುದು, ಅವಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅವಳ ಮಾತುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಶುಭಕರವಾಗಿದ್ದವು. ಕಾಮವನ್ನು ಸಹಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ, ವಸಂತ, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮತ್ತೆ ನನ್ನನ್ನು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷ ನೀಡಿದ ಎಲ್ಲವುಗಳು, ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಸಂತೋಷವಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಕಮಲದ ಮೊಗ್ಗು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ, ಅವು ಸೀತೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳಂತೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ. ಗಾಳಿ, ಕಮಲರೇಖೆಗಳ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಮರಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತ, ಸೀತೆಯ ನಿಟ್ಟುಸಿರಿನಂತೆ, ಮೃದು ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಪುತ್ರ, ಪಂಪಾ ಗುಡ್ಡಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕರ್ಣಿಕರ ಮರಗಳ ಹೂವುಗಳ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ದಂಡೆಗಳನ್ನು ನೋಡು. ಈ ಪರ್ವತ, ಖನಿಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ; ಗಾಳಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದ್ಭುತ ಧೂಳಿ ಹರಡುತ್ತಿದೆ. ಪರ್ವತದ ಗುಡ್ಡಗಳು, ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಪುತ್ರ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ, ಎಲೆ ಇಲ್ಲದ, ಸುಂದರ ಕಿಂಶುಕ ಮರಗಳಿಂದ ದೀಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಪಂಪಾ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಮರಗಳು ಜೇನು ಸುಗಂಧದಿಂದ ಸಿಂಪಲಾಗಿದೆ: ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಕಮಲ, ಕರಾವಳ್ಳಿ—all blooming. ಕೆತಕಿ, ಸಿಂದುವಾರ, ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಹೂವು ನೀಡುವ ಮರಗಳು, ಮಧವಿ ಬಳ್ಳಿ, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಗುಡ್ಡ—all blossoming. Ciribilva, madhuka, vanjula, bakula, champaka, tilaka, naga trees—all blooming. ಪದ್ಮಕ ಮರಗಳು, ನೀಲ ಹೂಗಳ ಅಶೋಕ ಮರಗಳು, ಲೋಧ್ಯ ಮರಗಳು—ಸಿಂಹದ ಜಟೆಯಂತೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದವು—ಗುಡ್ಡಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿವೆ. ಅಂಕೋಲ, ಕುರಂಟ, ಚೂರ್ಣಕ, ಪಾರಿಭದ್ರ, ಮಾವು, ಪಾಟಲ, ಕೋವಿದಾರ—all flowering trees. ಮುಚುಕುಂದ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಮರಗಳು ಪರ್ವತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ; ಕೆತಕಿ, ಉದಾಲ, ಶಿರೀಷ, ಶಿಂಶಪಾ, ಧವ ಮರಗಳೂ ಇದ್ದವೆ. ಶಾಲ್ಮಲಿ ಮತ್ತು ಕಿಂಶುಕ ಮರಗಳು, ಕೆಂಪು ಕುರವಕ, ತಿನಿಶ, ನಕ್ತಮಾಲ, ಚಂದನ, ಸ್ಯಾಂದನ—all trees blooming. ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕೃತಿ ವೈಭವ, ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ನೆನಪನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ; ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ಈ ಸುಂದರ ವಸಂತ, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪಂಪಾ, ನನಗೆ ದುಃಖ ಮಾತ್ರ ನೀಡುತ್ತದೆ.