ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೋಡು, ಇತರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಮನೆ ಹೇಗೆ ಉದ್ರೇಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ನವಿಲಿನ ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ಗಂಡನ ಬಳಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ನನ್ನ ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರಗಳ ಜಾನಕಿ ನನ್ನ ಬಳಿ ಬರುವುದಕ್ಕೆ, ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಅವಳ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಪ್ರೇಮದ ಉದ್ರೇಕವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನೋಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಈ ಹೂಗಳು ನನಗೆ ಫಲವತ್ತಾಗಿಲ್ಲ; ಚಳಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಕಾಡುಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅವು ನನಗೆ ಯಾವ ಸಂತೋಷವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮರಗಳ ಸುಂದರ ಹೂಗಳು, ಬಹುಶಃ ಜಾಣ, ಭವ್ಯವಾದರೂ, ಅವು ಫಲವಿಲ್ಲದೆ, ಗೂಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಿವೆ, ಪರಸ್ಪರ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕೂಗುತ್ತಿವೆ; ಅವರ ಆಳವಾದ ಕೂಗು ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ತಲ್ಲಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೂ ವಸಂತ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಅವಳು ಕೂಡ ನನ್ನಂತೆಯೇ ನಿಸ್ಸಹಾಯವಾಗಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ವಸಂತ ಅವಳಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ; ನನ್ನನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಕಾಳಗಣ್ಣುಗಳ ಸೀತೆ ಹೇಗೆ ತಾಳಬಹುದು? ಅಥವಾ, ವಸಂತ ಅವಳ ಬಳಿ ಬಂದಿರುವುದಾದರೆ, ಅವಳನ್ನು ಇತರರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ, ಆ ಸುಂದರ ಕಟಿಕಂಬಳವಳೇನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ? ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ, ಕಪ್ಪು ತ್ವಚೆಯುಳ್ಳ, ಕಮಲದಂತೆ ನೇತ್ರಗಳಿರುವ, ಮೃದು ಮಾತಾಡುವ ಅವಳು—ವಸಂತ ಬಂದಾಗ ಅವಳು ಜೀವವನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸುವಳೋ ಎಂಬ ಭಯ ನನಗೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಭಾವನೆ ಇದೆ: ಸೀತೆಯಂತಹ ಪವಿತ್ರವಾದವಳು ನನ್ನ ಅಳಗೆಯನ್ನು ತಾಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವೈದೇಹಿಯ ಪ್ರೇಮ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ; ನಾನು ಅವಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದು ಕೂಡ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಗಾಳಿ, ತಂಪಾಗಿದ್ದು ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಸುಖಕರವಾಗಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅದು ನನಗೆ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಸೀತೆಯ ಜೊತೆ ಇದ್ದಾಗ ಈ ಗಾಳಿ ನನಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು; ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ಇದು ನನಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ಆ ಮರದ ಮೇಲಿರುವ ಕಾಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಿದೆ. ಆ ಪಕ್ಷಿ ವೈದೇಹಿಗೆ ದ್ವಾರಪಾಲಕ; ಆದರೆ ಆ ಪಕ್ಷಿ ನನ್ನನ್ನು ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರಗಳವಳ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೋಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಿರುವ ಶಬ್ದ ಹೇಗೆ ತುಂಬಿದೆ. ಗಾಳಿ ಈ ಎಳ್ಳು ಹೂಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಿದೆ; ಆ ಮಧುವುಹುಳು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯ ಕಡೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಹೋಗುವಂತೆ ತಕ್ಷಣ ಹೂಗಳ ಕಡೆ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಅಶೋಕ ಮರ, ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು, ನನ್ನ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹೂಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾ, ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ, ಹೀಗೆ ಬೆದರಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ. ನೋಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಈ ಮಾವಿನ ಮರಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿವೆ, ಗಾಳಿಯ ಆಟದಿಂದ ಅವುಗಳ ಮನಸ್ಸು ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡಿದೆ, ಸುಗಂಧದ ಚಂದನದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಪುರುಷರಂತೆ, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ತಲ್ಲಣಗೊಂಡಿವೆ. ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗನೇ, ಪಂಪಾ ತೀರದ ಅದ್ಭುತ ಕಾನನಗಳಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನರರು ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡು, ನೀನು ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ. ನೋಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಸುಗಂಧದ ಕಮಲಗಳು ಸೂರ್ಯೋದಯದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪಂಪಾ ಸರೋವರವು ತಾಜಾ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಕಮಲಗಳು, ನೀಲ ಕಮಲಗಳು, ಹಂಸಗಳು, ನೀರಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಸುಗಂಧದ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ. ಪಂಪಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ, ಕಮಲಗಳ ರೇಖೆಗಳು ಮಧುವುಹುಳಿನಿಂದ ತಲೆದಾಲು ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಯುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸದಾ ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಕಾಡಿನ ವಿಭಿನ್ನ ತುದಿಗಳಿಂದ, ನೀರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳಿಂದ ಪಂಪಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಗಾಳಿಯಿಂದ ನೀರಿನ ಅಲೆಗಳು ಕಮಲ ಹೂಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿವೆ; ಅವು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ. ವೈದೇಹಿಯನ್ನೇ, ಕಮಲದಂತೆ ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರಗಳವಳನ್ನು, ಯಾವಾಗಲೂ ಕಮಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯವಾದವಳನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಜೀವನ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಾಮನೆ ಎಷ್ಟು ವಿಚಿತ್ರ! ಈಗಲೂ, ಅವಳನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅವಳು ಇಲ್ಲದೆ, ಅವಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ; ಅವಳ ಮಾತುಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಶುಭವಾದ ಮಾತುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುಭವಾಗಿದ್ದವು. ಕಾಮನೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದರೂ, ವಸಂತವು ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳೊಂದಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಾಶಪಡಿಸದಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಸಹಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅವಳ ಜೊತೆ ಇದ್ದಾಗ ನನಗೆ ಸಂತೋಷ ನೀಡಿದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ಸಂತೋಷವಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗಿವೆ. ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಕಮಲದ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ, ಅವು ಸೀತೆಯ ನೇತ್ರಗಳಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ. ಕಮಲದ ರೇಖೆಗಳ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಗಾಳಿ, ಮರಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತಿರುವುದು, ಸೀತೆಯ ನಿಸ್ವಾಸದಂತೆ, ಮೃದು ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗನೇ, ಪಂಪಾ ಪರ್ವತದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಣಿಕಾರ ಮರಗಳ ಹೂಗಳ ನೋಟ ನೋಡಿ. ಈ ಪರ್ವತ, ಅನೇಕ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ, ಗಾಳಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದ್ಭುತ ಧೂಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿದೆ. ಪರ್ವತದ ತುದಿಗಳು, ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗನೇ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಎಲೆ ಇಲ್ಲದ, ಸುಂದರ ಕಿಂಶುಕ ಮರಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪಂಪಾ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಮರಗಳು ಮಾದಕ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತೊಯ್ದಿವೆ: ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಕಮಲ, ಕರವೀರ—all ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಕೇತಕಿ ಮತ್ತು ಸಿಂದುವಾರ, ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಹೂ ಬೀರುವ ಮರಗಳು, ಮಾದಕ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾಧವಿ ಲತೆಗಳು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮಾಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಿರಿಬಿಲ್ವ, ಮಾಧುಕ, ವಂಜುಲ, ಬಕುಲ, ಚಂಪಕ, ತಿಲಕ ಮತ್ತು ನಾಗ ಮರಗಳು—all ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಪದ್ಮಕ ಮರಗಳು ಕೂಡ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ; ನೀಲಿ ಹೂಗಳ ಅಶೋಕ ಮರಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಲೋಧ್ಯ ಮರಗಳು, ಸಿಂಹದ ಜಟೆಯಂತೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದವು, ಪರ್ವತದ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತಿವೆ. ಅಂಕೋಲ, ಕುರಂಟ, ಚೂರ್ಣಕ, ಪಾರಿಭದ್ರ, ಮಾವು, ಪಾಟಲ, ಕೋವಿದಾರ ಮರಗಳು—all ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಮುಚುಕಂದ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಮರಗಳು ಪರ್ವತದ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ; ಕೇತಕಿ, ಉದಾಲ, ಶಿರಿಷ, ಶಿಂಶಪಾ ಮತ್ತು ಧವ ಮರಗಳು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿವೆ. ಈ ರೀತಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಪಂಪಾ ತೀರದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳು, ಸುಗಂಧದ ಗಾಳಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಿರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸೀತೆಯ ನೆನಪನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಾಢಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ; ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ಈ ವಸಂತ, ಈ ಪ್ರಪಂಚ, ನನಗೆ ದುಃಖವನ್ನೇ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.