ಕೋಯಿಲೆಗಳ ಕೂಗಿನೊಂದಿಗೆ ತುಂಬಿರುವ ಅರಣ್ಯವು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಗೆ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ, ದೋಷರಹಿತನೆ, ಪ್ರಣಯದ ಆಸೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರುವ ವಸಂತದ ಗುಣಗಳು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ. ಈ ಸುಂದರ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಆ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಕಾಣದೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ದುಃಖದ ಅಗ್ನಿ ನಾನೇನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರೆವು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನೊಳಗಿನಿಂದ ಎದ್ದಿರುವ ಈ ವ್ಯಥೆ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ; ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಕಾಣದೆ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ನೋವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ವಸಂತವೂ ನನಗೆ ತಾಪ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಸುಕಾಗಿದೆ; ಆ ಮೃಗನಯನಿಯಾದವಳು, ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಈ ಚೈತ್ರ month's ಅರಣ್ಯದ ಕ್ರೂರವಾದ ಗಾಳಿ ನನ್ನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಿರುವ ನವಿಲುಗಳು ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ನೋಡು. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅವರ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಚಲಿಸಿದಂತೆ, ಸ್ಫಟಿಕದ ಕಿಟಕಿಗಳಂತೆ, ನವಿಲುಗಳು ನವಿಲಿಹೊಂದಿರುತ್ತಾ, ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ನಾನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ದೃಶ್ಯಗಳು ನನ್ನ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ; ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೋಡು, ನವಿಲು ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವನ ಪತ್ನಿಯಾದ ನವಿಲಿಹು ಕೂಡ ಅವನೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಆ ನವಿಲಿಹು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ, ಪರ್ವತದ ದಡದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅದೇ ರೀತಿ, ನವಿಲು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯನ್ನು ಹೃದಯದಿಂದ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಸುಂದರವಾದ ರೆಕ್ಕೆಯನ್ನು ಚಾಚಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಕೂಗಿನೊಂದಿಗೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವಂತೆ, ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನವಿಲಿನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯನ್ನು ಯಾವ ರಾಕ್ಷಸನೂ ಅಪಹರಿಸಿಲ್ಲವೋ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಸುಂದರ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೆ ನನಗೆ, ಈ ಹೂಗಳ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುವುದು ಸಹಿಸಲಾರದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೋಡು, ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಮಭಾವ ಎದ್ದುಬರುತ್ತದೆ: ಈ ನವಿಲಿಹು ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಆಸೆಯಿಂದ ಹತ್ತಿರ ಸೇರುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿರಲಿಲ್ಲವಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ವಿಸ್ತೃತನಯನಿಯಾದ ಜನಕಿಯೂ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಎದ್ದು ನಾನತ್ತ ಬರುವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಈ ಹೂಗಳು ನನಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲದವು; ಶೀತ ಋತುಮುಗಿದ ನಂತರವೂ, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಅರಣ್ಯವು ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆ ವೃಕ್ಷಗಳ ಸುಂದರ ಹೂಗಳು, ಹೇಗಾದರೂ ಭವ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಫಲವಿಲ್ಲದೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ, ಜೇನುಗೂಡಿನ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಆನಂದದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಿವೆ, ಪರಸ್ಪರ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ; ಅವರ ಕೂಗು ನನ್ನ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ವಸಂತ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಅವಳಿಗೂ ನನ್ನಂತೆಯೇ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಮತ್ತು ದುಃಖ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ಅಥವಾ, ವಸಂತ ಅವಳಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪುವುದೇ ಇಲ್ಲವೋ? ನಾನು ಇಲ್ಲದೆ ಆ ಕಪಿಲನಯನಿಯಾದ ಸೀತಾ ಹೇಗೆ ತಾಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ? ಅಥವಾ, ವಸಂತ ಅವಳಿರುವ ಕಡೆಗೂ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಆ ಸುಂದರ ಕಟಿದಳಿಗೆ, ಇತರರಿಂದ ನಿರಾಕೃತಳಾಗಿ, ಏನು ಮಾಡುವುದು? ನನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆ, ಕಪಿಲವರ್ಣದವಳು, ಕಮಲನಯನಿಯಾದಳು, ಮೃದುಭಾಷಿಣಿ—ವಸಂತ ಬಂದುಬಂದಾಗ ಅವಳು ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಹುದು. ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೃಢವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ: ಸೀತಾ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯಾದವಳು, ನನ್ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗದು. ವೈದೇಹಿಯ ಪ್ರೇಮ ನನಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ; ನಾನು ಸೀತೆಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರೇಮವೂ ಹೀಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಈ ಹೂವಿನ ಗಾಳಿ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಸುಖಕರವಾಗಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತಾ ನನಗೆ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದೇ ಗಾಳಿ ನನಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತಂದಿತು ಎಂದು ನಾನು ಎಂದೋ ಭಾವಿಸಿದ್ದೆ; ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ಇದು ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ಆ ಹಕ್ಕಿ, ಕಾಗೆ, ಮರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಿದೆ. ಆ ಹಕ್ಕಿಯೇ ವೈದೇಹಿಗೆ ದ್ವಾರಪಾಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಆ ಹಕ್ಕಿಯೇ ನನ್ನನ್ನು ಆ ವಿಸ್ತೃತನಯನಿಯಾದವಳ ಹತ್ತಿರ ತರುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೋಡು, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಎದ್ದಿರುವ ಈ ಧ್ವನಿ, ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ವೃಕ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಡುತ್ತಿರುವುದು. ಗಾಳಿ ಈ ಎಳ್ಳುಹೂಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಚದುರಿಸುತ್ತಿದೆ; ಜೇನುಹುಳು ಹಠಾತ್ ಪ್ರಿಯತಮೆಯ ಕಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಪ್ರಿಯವಾದ ಈ ಅಶೋಕವೃಕ್ಷ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದು, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಚಲಿಸುವ ಹೂಗುಚ್ಛಗಳ ಮೂಲಕ ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ, ಬೆದರಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೋಡು, ಇಲ್ಲಿವೆ ಮಾವಿನ ಮರಗಳು, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಗಾಳಿಯ ಆಟದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡಿರುವಂತೆ, ಚಂದನದಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ಪುರುಷರು ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ತುಂಬಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಸುಮಿತ್ರಾನಂದನೆ, ಪಂಪೆಯ ಅದ್ಭುತ ವನಗಳಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನರರು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡು, ಪುರುಷಶಾರ್ಧೂಲನೇ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೀನು ನೋಡಬಹುದು, ಜಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ವಾಸನೆಯುಕ್ತ ಕಮಲಗಳು ಉದಯಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪಂಪಾ ಸರೋವರವು, ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಕಮಲ ಮತ್ತು ನೀಲೋತ್ಪಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ; ಹಂಸ ಮತ್ತು ಜಲಚರ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಸುಗಂಧ ಹೂಗಳಿಂದ ಶೋಭೆಗೊಂಡಿದೆ. ಪಂಪಾ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ, ಜೇನುಹುಳುಗಳು ಹಾರಾಡುವ ಕಮಲಗಳ ಸುತ್ತಲೂ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉದಯಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸದಾ ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅರಣ್ಯದ ವಿಭಿನ್ನ ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ನೀರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳ ಗುಂಪು, ಜಿಂಕೆಗಳಿಂದ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅಲೆಗಳು, ಸ್ವಚ್ಛನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಕಮಲಗಳನ್ನು ತಟ್ಟುತ್ತಾ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ. ಕಮಲದ ಕಣ್ಮಣಿಯಂತಿರುವ, ಸದಾ ಪ್ರಿಯವಾದ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ನೋಡದೆ ಬದುಕುವುದು ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಅಯ್ಯೋ, ಈ ಕಾಮವೆಂಬುದು ಎಷ್ಟು ವಿಕೃತ! ಈಗಲೂ, ಅವಳನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತೇನೆ—ಅವಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪವಿತ್ರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಹಾತ್ಮೆಯನ್ನು. ಕಾಮವು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದರೂ ಸಹ, ವಸಂತವು ಪುನಃ ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ವೃಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಸಹಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅವಳೊಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ತಂದಿದ್ದ ಎಲ್ಲವೂ, ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ನನಗೆ ಸಂತೋಷವಿಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಕಮಲದ ಮೊಗ್ಗು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಅವು ಸೀತೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ.