ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ದುಃಖ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ; ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಿರುವ ಕೋಗಿಲೆ ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸುಂದರ ಕಾಡಿನ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ, ಆ ಹರ್ಷಭರಿತ ಕೋಗಿಲೆ ತನ್ನ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ, ಆ ಕೋಗಿಲೆಯ ಕೂಗು ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸೀತಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು, ಆ ಕ್ಷಣ ಅವಳಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಗಿತ್ತು. ಇಗೋ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮರಗಳು, ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಲತೆಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಅವುಗಳೆಲ್ಲಾ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿವೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ, ಸೌಮಿತ್ರಿ; ಜೇನುಕೂಟದ ರಾಜನೂ ಕೂಡ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಅವರ ಧ್ವನಿ ಮಧುರವಾಗಿದೆ. ಈ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಜೋಡಿಗಳಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಿವೆ; ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಹಾಡುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಮರಗಳು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ; ಅಶೋಕ ಮರದ ಗುಚ್ಛಗಳು ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ, ಜೇನುಕೂಟಗಳ ಗುಂಗು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದೆ. ವಸಂತದ ಅಗ್ನಿ, ಕೆಂಪು ತುದಿಯ ಹೊಸ ಎಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ನನ್ನನ್ನು ಸುಡುವಂತಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಅವಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ—ಮೃದು ನಯನ, ಸುಂದರ ಕೂದಲು, ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳ ಅವಳನ್ನು. ಅವಳನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಸೌಮಿತ್ರಿ, ನನ್ನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ; ಈ ಋತು, ಇಷ್ಟು ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಅವಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ. ಕಾಡು, ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ, ಅದು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸೀತೆಗೆ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿದೆ, ದೋಷರಹಿತನೆ; ವಸಂತದ ಗುಣಗಳು, ಪ್ರೇಮದ ಆಸೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು, ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ. ಈ ದುಃಖದ ಅಗ್ನಿ ಶೀಘ್ರವೇ ನನ್ನನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಿದೆ; ನಾನು ಈ ಸುಂದರ ಮರಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಆದರೆ ಆ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ದುಃಖವು ನನ್ನೊಳಗಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಕಾಣದೆ, ನನ್ನ ನೋವು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ವಸಂತ, ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಬೆವರು ಮತ್ತು ಆಸೆಯಿಂದ ಕುಲುಕಿದೆ; ಆ ಮೃಗನಯನ, ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಚೈತ್ರದ ಕಾಡಿನ ಕ್ರೂರ ಗಾಳಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದೆ, ಸೌಮಿತ್ರಿ; ನೋಡು, ನವಿಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅವರ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಚಮಕಿ, ಸ್ಫಟಿಕದ ಕಿಟಕಿಯಂತೆ, ನವಿಲುಗಳು ಪಾರಿವಾಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾನಂತೂ, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಈ ದೃಶ್ಯಗಳು ನನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ; ನೋಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನವಿಲು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಪಾರಿವಾಳವೂ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆ ಪಾರಿವಾಳ, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡು, ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ನವಿಲು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯನ್ನು ಹೃದಯದಿಂದ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಸುಂದರ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹರಡಿಕೊಂಡು, ಕೂಗುತ್ತಾ ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ, ನವಿಲಿನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯನ್ನು ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸನು ಅಪಹರಿಸಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಸುಂದರ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ನನಗೆ, ಈ ಹೂವಿನ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುವುದು ಅಸಹ್ಯವಾಗಿದೆ. ನೋಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಪ್ರೇಮದ ಉಸಿರು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎದ್ದಿದೆ: ಈ ಪಾರಿವಾಳ ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಆಸೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿರದಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ವಿಶಾಲ ನಯನದ ಜನಕಿ, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರುತ್ತಾಳೆ. ನೋಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಈ ಹೂಗಳು ನನಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲ; ಚಳಿಗಾಲದ ನಂತರ, ಕಾಡುಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರೂ, ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಫಲವಿಲ್ಲ. ಮರಗಳ ಸುಂದರ ಹೂಗಳು, ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ಜೇನುಕೂಟಗಳೊಂದಿಗೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಿವೆ, ಪರಸ್ಪರ ಕರೆಯುತ್ತಾ; ಅವರ ಕೂಗು ನನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಸಂತ ಅವಳಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೂ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಸೀತಾ ಕೂಡ ನನ್ನಂತೆ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ವಸಂತ ಅವಳಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೋ? ಆ ಕಪ್ಪು ನಯನದ ಸೀತಾ ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಸಹಿಸಬಹುದು? ಅಥವಾ, ವಸಂತ ಅವಳಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೂ ಬರುತ್ತದೆ; ಆ ಸುಂದರ কোমಲವಾದವನಿಗೆ, ಇತರರು ಅವಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ, ಅವಳು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ? ನನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆ, ಕಪ್ಪು ಚರ್ಮ, ಕಮಲ ನಯನ, ಮೃದು ಮಾತು—ವಸಂತ ಬಂದಾಗ ಅವಳು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದು ಖಚಿತ. ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ: ಸೀತಾ, ಶೀಲವಂತಳು, ನನ್ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರೆ. ವೈದೇಹಿಯ ಪ್ರೇಮ ನನಗೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ; ನಾನು ಸೀತೆಗೆ ಪ್ರೀತಿಸುವುದು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಗಾಳಿ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಹಿತವಾಗಿದ್ದು, ತಂಪಾಗಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತಾ ಅದು ನನಗೆ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಸೀತಾ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಗಾಳಿ ಸಂತೋಷ ತಂದಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದೆ; ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಅದು ನನಗೆ ದುಃಖ ಮಾತ್ರ ತಂದಿದೆ. ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ಆ ಗಿಡದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಕಾಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಿದೆ. ಆ ಪಕ್ಷಿ ವೈದೇಹಿಗೆ ದ್ವಾರಪಾಲಕ; ಆದರೆ ಆ ಪಕ್ಷಿ ನನ್ನನ್ನು ವಿಶಾಲ ನಯನದ ಬಳಿಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ನೋಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಧ್ವನಿ ಎದ್ದಿದೆ; ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಡುತ್ತಿವೆ. ಗಾಳಿ ಈ ಎಳ್ಳಿನ ಹೂಗಳ ಗುಚ್ಛವನ್ನು ಚದುರಿಸುತ್ತದೆ; ಜೇನುಕೂಟವು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಿಯತಮೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ, ಹೂಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಅಶೋಕ ಮರ, ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಪ್ರಿಯ, ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ; ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅವನ ಗುಚ್ಛಗಳು ಬೆದರಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿವೆ. ನೋಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಇಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ಮರಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಗಾಳಿಯ ಆಟದಿಂದ ಅವುಗಳ ಮನಸ್ಸು ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡಿದೆ, ಚಂದನದಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ಪುರುಷರು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಉಸಿರಾಡುವಂತೆ. ಸೌಮಿತ್ರನ ಮಗ, ಪಂಪಾ ತೀರದ ಅದ್ಭುತವನ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಕಿನ್ನರರು ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ನೋಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಈ ಸುಗಂಧಿತ ಕಮಲಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ, ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ.