ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಪಂಪಾ ಸರೋವರವನ್ನು ನೋಡು – ಅದರ ನೀರು ಬೇರಿಲ್ ರತ್ನದಂತೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಅರಳಿರುವ ತಾವರೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀಲ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ, ವಿವಿಧ ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದಂತೆ ಅದನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹರ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪಂಪಾ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ನೋಡು, ಸೌಮಿತ್ರಿ – ಅದು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಪರ್ವತಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ, ಮರಗಳು ಶಿಖರಗಳಂತೆ ನಿಂತಿವೆ. ಆದರೆ, ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖ ತುಂಬಿದೆ; ಭರತನಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ವೈದೇಹಿಯ ಅಪಹರಣದಿಂದ ನಾನು ಸಂಕಟದಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಈ ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಪಂಪಾ – ಚಿತ್ರಕೂಟದ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ – ವಿವಿಧ ಹೂಗಳಿಂದ ಬಡಿದಿದೆ, ತಂಪಾದ ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಶುಭವಾಗಿಯೂ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ತಾವರೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಪಂಪಾ, ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ; ಅದು ನಾಗಗಳು, ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಹಿರಿದುಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಈ ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಮರಗಳಿಂದ ಬಿದ್ದಿರುವ ವಿವಿಧ ಹೂಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದಂತೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳು, ಸುತ್ತಲೂ ಭಾರವಾದ ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೂವುಗಳ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಳ್ಳಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಈ ಮೃದುವಾದ ಗಾಳಿ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ; ಈ ಋತು ಕಾಮದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಪರಿಮಳದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಮರಗಳು ಹೊಸ ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ. ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಈ ಅರಣ್ಯಗಳ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡು – ಅವು ಮಳೆಯಂತೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಸುರಿಯುತ್ತಿವೆ. ಈ ಸುಂದರ ಪರ್ವತ ತುದಿಗಳ ಮೇಲೆ, ವಿವಿಧ ಅರಣ್ಯ ಮರಗಳು ಗಾಳಿಯ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ಹೂಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿಸುಡುತ್ತಿವೆ. ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬಿದ್ದಿರುವ, ಬಿದ್ದುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಉಳಿದಿರುವ ಹೂಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿ ಮರಗಳ ಹಲವು ಅರಳಿದ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹಚಿಸುತ್ತಿದೆ; ಆ ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೇನುಗೂಸುಗಳು ಹೂಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಾ ಗೂಂಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದ ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಘೋಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಾಳಿ ಪರ್ವತ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಮರಗಳನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಹಾಡುತ್ತಿದೆ. ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಚಿಸಿದಾಗ, ಮರಗಳು ತಮ್ಮ ಶಾಖೆ ತುದಿಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಜಾಲದಂತೆ ಹೆಣೆದಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಈ ಗಾಳಿ, ಚಂದನದಂತೆ ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಹರ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಪವಿತ್ರ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ, ದೇಹದ ದಣಿವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಮರಗಳು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಜೇನುಗೂಸುಗಳು ಹನಿ ಪರಿಮಳದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಮೇಳದಿಂದ ಗೂಂಜಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಮರಗಳು ಕೂಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸುಂದರ ಪರ್ವತ ತುದಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಆಕರ್ಷಕ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಶಿಖರಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳಿಂದ ಆಲಿಂಗಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಮರಗಳು, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿವೆ; ಜೇನುಗೂಸುಗಳು ಆ ಮರಗಳಿಗೆ ಆಭರಣಗಳಂತೆ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿವೆ, ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಹಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅರಳಿದ ಕರ್ಣಿಕಾರ ಮರಗಳನ್ನು ನೋಡು – ಅವು ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಪುರುಷರು, ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಈ ವಸಂತ ಋತು, ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಅನೇಕ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಘೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಆದರೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವ ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಮದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ದುಃಖ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದೆ; ಆ ಸಂತೋಷದ ಕೋಗಿಲೆ ಹಾಡುತ್ತಾ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂತೋಷದ ಕೋಗಿಲೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಈ ಸುಂದರ ಅರಣ್ಯ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತದೆ; ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ನನ್ನನ್ನು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ, ಅವಳ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾನು ಆ ಕೋಗಿಲೆಯ ಘೋಷವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯವಾದಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದ್ದಳು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮರಗಳು, ಗಿಡಗಳು, ಬಳ್ಳಿಗಳು ಅನೇಕ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಹಕ್ಕಿಯು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಲನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ, ಸೌಮಿತ್ರಿ; ಜೇನುಗೂಸುಗಳ ರಾಜನು ಕೂಡ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಗೂಂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಘೋಷ ಮತ್ತು ಗಂಡು ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಹಾಡುಗಳು ಕೇಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮರಗಳು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ; ಅಶೋಕ ಮರಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳು ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ, ಜೇನುಗೂಸುಗಳ ಗೂಂಜನೆ ತುಂಬಿದೆ. ವಸಂತ ಋತು, ಹಸಿರು-ಕೆಂಪು ಹೊಸ ಎಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ನನ್ನನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಅವಳನ್ನು – ಸುಂದರ ಕೇಶ, ಮೃದು ಮಾತು, ನಯನ ತುದಿಗಳವಳನ್ನು – ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವಳನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಸೌಮಿತ್ರಿ, ನನಗೆ ಬದುಕುವ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲ; ಈ ಋತು, ಇಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದುದು, ಅವಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ. ಅರಣ್ಯವು ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಘೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಅದು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯವಾದಳಿಗೆ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ, ದೋಷರಹಿತನೆ; ವಸಂತ ಋತು ಪ್ರೀತಿಯ ತವಕದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗುಣಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಈ ದುಃಖದ ಅಗ್ನಿ ಶೀಘ್ರವೇ ನನ್ನನ್ನು ಸುಡುವುದು, ನಾನು ಈ ಸುಂದರ ಮರಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಆ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ದುಃಖ, ನನ್ನೊಳಗಿನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಕಾಣದೆ, ನನ್ನ ನೋವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ವಸಂತ, ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಸುಂದರವಾದರೂ, ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ತವಕದಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾಗಿದೆ; ಆ ಮೃಗನಯನದವಳು, ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ನನಗೆ ಸಂಕಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಚೈತ್ರ month's cruel wind ನನಗೆ ಸಂಕಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಸೌಮಿತ್ರಿ; ನೋಡು, ನವಿಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆಯಿಂದ ಅವರ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಕಿಟಕಿಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ; ಆ ನವಿಲುಗಳು, ನವಿಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತುವರಿದಂತೆ, ಕಾಮದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ನನಗೆ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಈ ದೃಶ್ಯಗಳು ನನ್ನ ತವಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ; ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೋಡು, ನವಿಲು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವನ ಸಂಗಾತಿ ನವಿಲಿ ಕೂಡ ಅವನೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಈ ನವಿಲಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಲುಷಿತಳಾಗಿ, ಪರ್ವತ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ನವಿಲು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯವಾದಳನ್ನು ಹೃದಯದಿಂದ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸುಂದರ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾ, ಕೂಗುತ್ತಾ, ಹಾಸ್ಯಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪ್ರಿಯವಾದಳನ್ನು ದಾನವನು ಅಪಹರಿಸಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಸುಂದರ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೆ ನನಗೆ, ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ಈ ಹೂಗಳ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೋಡು, ಪ್ರೀತಿಯ ತವಕ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಂಟಾಗಿದೆ; ಈ ನವಿಲಿ ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಕಾಮದಿಂದ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅವನ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.