ದಶರಥನ ಪುತ್ರರಾದ ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು, ಭಯಾನಕ ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ತುಂಬಿರುವ, ವಿವಿಧ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ದಟ್ಟವಾದ ದೊಡ್ಡ ವೃಕ್ಷಗಳ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಆ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ, ಪಾತಾಳದಷ್ಟು ಆಳವಾದ, ಸದಾ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಒಂದು ಗುಹೆಯನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು. ಆ ಗುಹೆಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಗುಹೆಯ ಪ್ರವೇಶದ ಬಳಿ, ಆ ಹುಲಿ ಸಮಾನ ಪುರುಷರು, ಭಯಾನಕರ ಆಕಾರದ, ದೊಡ್ಡ ರೂಪದ, ಮುಖ ತಿರುಗಿದ ರಾಕ್ಷಸಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಅವಳು ದುರ್ಬಲ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರಿಗೆ ಭಯಂಕರವಾಗಿದ್ದಳು; ಅವಳ ಹೊಟ್ಟೆ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಕಳಪೆ, ಹದಾ ಹಲ್ಲುಗಳು, ಕ್ರೂರ ಸ್ವಭಾವ, ಕಠಿಣ ಚರ್ಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಳು. ಆ ರಾಕ್ಷಸಿ ಭಯಂಕರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತಿಂದು, ಬೃಹತ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಜಟಾ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಳು. ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವಳಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಕನಿಷ್ಠ ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇದ್ದಾಗ, ಆ ರಾಕ್ಷಸಿ “ಬನ್ನಿ, ನಮ್ಮೆಲ್ಲಾ ಆನಂದಿಸೋಣ” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು. ಸೌಮಿತ್ರಿಯನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು: “ನಾನು ಆಯೋಮುಖಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವಳು; ನೀನು ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ, ನನಗೆ ನೀನು ಬಹುಮಾನ.” “ಪ್ರಭು, ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ, ನೀನು ನನ್ನೊಡನೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನೂ ಆನಂದಿಸಬಹುದು, ವೀರ.” ಹೀಗೆ ಅವಳು ಹೇಳಿದಾಗ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕೋಪಗೊಂಡು, ತನ್ನ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು, ಅವಳ ಕಿವಿ, ಮೂಗು ಮತ್ತು ಹಸಿವನ್ನು ಕಡಿದು ಹಾಕಿದನು. ಅವಳ ಕಿವಿ, ಮೂಗು ಕಡಿದು ಹೋದ ಬಳಿಕ, ಆ ರಾಕ್ಷಸಿ ಭಯಾನಕರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಗಿ, ತಾನು ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಓಡಿ ಹೋದಳು. ಆಕೆ ಹೊರಟ ಬಳಿಕ, ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವರು, ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಆಗ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು, ಮಹಾ ಪ್ರಕಾಶವಂತ, ಸ್ಥಿರ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ, ಶುದ್ಧ, ತನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಯ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ನನ್ನ ಕೈ ತುಂಬಾ ಕಂಪಿಸುತ್ತಿದೆ, ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗಿದೆ, ಅನೇಕ ಅನನುಕೂಲ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.” “ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಹೋನ್ನತನೇ, ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸು; ಈ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ನನಗೆ ತಕ್ಷಣ ಆತಂಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.” “ಈ ವಂಜುಲಕ ಎಂಬ ಪಕ್ಷಿ, ಬಹು ಭಯಾನಕರವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಿದೆ, ಅದು ನಮ್ಮ ವಿಜಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸುವಂತೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆ.” ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ಹುಡುಕುತ್ತಾ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದವು ಎದ್ದು, ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಭೇದಿಸುವಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಆ ಶಬ್ದವು, ಗಾಳಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಆವೃತ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಿತು. ಆ ಧ್ವನಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ, ರಾಮನು, ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ತಮ್ಮ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ, ದೊಡ್ಡ ದೇಹದ, ವಿಶಾಲ ಉರಸಿನ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಅವರು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದಾಗ, ಆ ರಾಕ್ಷಸನು, ತಲೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಯಿದ್ದ ಕಬಂಧನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಅವನು ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಗರಿಗರಿಯಾದ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದ, ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತದಂತೆ ಎತ್ತರವಾದ, ಮೇಘದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದ, ಭಯಾನಕರ, ಗುಡುಗುವ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳವನು. ಅವನ ಭಾಲು ಅಗ್ನಿಯ ಗುಂಪಿನಂತೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದ, ವಿಶಾಲ, ಪಿಂಗಾಣಿ ಬಣ್ಣದ, ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭುಜಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ಅವನ ಎದೆ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಭಯಾನಕರ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಕಣ್ಣು, ದೊಡ್ಡ ಹಲ್ಲುಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಬಾಯಿಯನ್ನು ನಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಭಯಾನಕರವಾದ ಕರಡಿಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ತಿಂದು, ತನ್ನ ಎರಡು ಭಯಾನಕರವಾದ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯೋಜನ ಉದ್ದದ ಕೈಗಳನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ವಿವಿಧ ಕರಡಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅನೇಕ ಪಶುಗಳ ನಾಯಕರನ್ನು ಎಳೆದನು. ಅವನು, ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾ, ಅವರು ಒಂದು ಕ್ರೋಶ ದೂರ ಹೋದ ಬಳಿಕ, ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಅವರು ಕಬಂಧನನ್ನು, ಭಯಾನಕರ, ಭಯಂಕರ, ಭಯಮೂರ್ತಿಯ, ಕೈಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ, ಅತಿ ಭಯಾನಕರ ರೂಪದ, ದಡದಂತೆ ಕಂಡರು. ಆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ, ತನ್ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಭುಜಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಇಬ್ಬರೂ ರಾಘವರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಡಿದು, ಬಲದಿಂದ ಪಿಡಿಗುಡಿದರು. ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹೋದರರು, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜರಾಗಿದ್ದರೂ, ಆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಿಂದ ಎಳೆದಾಗ, ಅಸಹಾಯರಾಗಿದ್ದರು. ಆಗ, ರಾಮನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ, ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು, ಯುವಾವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಭಯದಿಂದ ಕುಲುಗಿದನು. ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ, ರಾಘವನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ನೋಡು, ವೀರನೇ, ನಾನು ರಾಕ್ಷಸನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಅಸಹಾಯನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದೇನೆ.” “ನೀನು ಮಾತ್ರ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ರಾಮನೇ; ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೇತಗಳಿಗೆ ಬಲಿ ನೀಡು, ನೀನು ಬಯಸುವಂತೆ ಓಡಿ ಹೋಗು.” “ನೀನು ಶೀಘ್ರವೇ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತೀ ಎಂದು ನನಗೆ ವಿಶ್ವಾಸ; ಮತ್ತು ಕಕುತ್ಸ್ಥ ವಂಶದವರೇ, ನೀನು ನಿನ್ನ ತಂದೆ-ತಾತಂದಿರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀ.” “ಅಲ್ಲಿ, ರಾಮನೇ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದ ಮೇಲೆ, ನನಗೆ ಸದಾ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.” ಹೀಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೇಳಿದಾಗ, ರಾಮನು ಸೌಮಿತ್ರಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ವೀರನೇ, ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಭಯಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ನೀನು ಹೀಗೆ ನಿರಾಶರಾಗಬಾರದು.” ಈ ವೇಳೆ, ಕ್ರೂರವಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಬಳಿ ಬಂದನು. ಅಮಿತಬಲಶಾಲಿ, ದಾನವಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಕಬಂಧನು, ಅವರಿಗೆ ಕೇಳಿದನು: “ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಯಾರು, ಎತ್ತುಗಳಂತೆ ಭುಜಗಳಿರುವ, ದೊಡ್ಡ ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವವರು?” “ನೀವು ಈ ಭಯಾನಕರ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ, ವಿಧಿಯ ನಿಯಮದಿಂದ ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೀರಾ. ನಿಮಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಬಂದಿರಿ, ನಿಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವೇನು ಎಂದು ಹೇಳಿ.” “ನಾನು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಳಪೆಯಾಗಿರುವ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನೀವು ಬಾಣ, ಬಾಣಗಳು, ಖಡ್ಗಗಳಿಂದ, ಎತ್ತುಗಳಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕೊಂಬುಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ.” “ನೀವು ನನಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ; ನಿಮಗೆ ಜೀವ ಉಳಿಯುವುದು ಈಗ ಕಷ್ಟ.” ಈ ದುಷ್ಟ ಕಬಂಧನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ— ರಾಮನು, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಒಣಗಿರುವಂತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಈ ವಿಪತ್ತು, ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಯಾನಕರವಾಗಿದೆ, ವೀರನೇ—” “ನನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ಮುನ್ನವೇ, ಈ ದುಃಖ, ಮರಣವನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಕಾಲದ ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು, ಲಕ್ಷ್ಮಣ.