ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣಮ್

ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಮಹಾರಾಜ ದಶರಥನು, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆತನಿಗೆ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಒಂದು ತಪ್ಪು ನೆನಪಿಗೆ ಬಂತು—ಅದು ಅವನು ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ, ಧ್ವನಿಗೆ ಬಾಣ ಹಾರಿಸಿದ ಅವಘಡ. ಈ ಪಾಪದ ನೆನಪು ಹಾಗೂ ರಾಮನಿಗಾಗಿ ತಲಮಯವಾದ ದುಃಖ, ರಾಜನ ಹೃದಯವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಾಡಿತು. ದುಃಖ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಾತಾಪದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಾ, ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತಿ ದಶರಥನು ತನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ತಲೆ ಕೆಳಗೆ ಬಾಗಿಸಿ, ಕೌಸಲ್ಯಾಳನ್ನು ಅನುಗ್ರಹ ಕೋರುತ್ತಾ ನಡುಗುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದನು. "ಕೌಸಲ್ಯೇ, ನಾನು ನನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ಸದಾ ದಯಾಳು ಮತ್ತು ಪರರಿಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದಿರುವವಳು. ಸತೀಸಾಧ್ವಿಯರಿಗೆ, ಪತಿ—ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮವಿದ್ದಿರಲಿ, ಇಲ್ಲದಿರಲಿ—ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದೇವತೆ. ನೀನು ಸದಾ ಧರ್ಮಪರವಾಗಿದ್ದು, ಲೋಕದ ಆಚರಣೆ ತಿಳಿದವಳಾಗಿ, ಈಗ ದುಃಖದಿಂದ ಕಾಡಿರುವ ನನಗೆ, ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬಾರದು; ನೀನು ಸ್ವತಃ ದುಃಖದಿಂದ ಕಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ." ರಾಜನ ಈ ದಯಾಪೂರ್ವಕ, ದುಃಖಭರಿತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೌಸಲ್ಯಾಳ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕಮಲದಂತೆ ತಾಜಾ ನೀರು ಹರಿದಂತೆ ಅಶ್ರು ಹರಿಯಿತು. ಕೈಗಳನ್ನು ಕಮಲದಂತೆ ತಲೆಮೇಲೆ ಜೋಡಿಸಿ, ಅಳುತ್ತಾ, ನಡುಗುತ್ತಾ, ಆತುರ ಮತ್ತು ಭಯದಿಂದ ರಾಜನಿಗೆ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಹೇಳಿದಳು: "ನಾನು ತಲೆ ಬಾಗಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿಮ್ಮ ಆದೇಶದಿಂದ ನಾನು ಈಗಾಗಲೇ ನಾಶವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಿಂಸಿಸಬೇಡಿ, ಮಹಾರಾಜ. ಇಂತಹ ಪತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವಳಾಗಿ, ಅವನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಬೇಡುವುದೇನು? ಇದು ಯಾವ ಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪ್ರಶಂಸಿತವಾಗಿರುವುದು ಅಲ್ಲ. ನಾನು ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವಳಾಗಿ, ನೀವು ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನು ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವವನು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಮಗನ ದುಃಖದಿಂದ, ನಾನು ಅಸಮಂಜಸವಾದ ಮಾತು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ದುಃಖ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ, ದುಃಖ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ದುಃಖ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ—ದುಃಖಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರು ಇಲ್ಲ. ಶತ್ರುವಿನ ಹಲ್ಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಸಹಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಉಂಟಾದ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಕೂಡ, ದುಃಖದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮೋಡಗೊಂಡಾಗ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದದರಿಂದ ಇಂದು ಐದನೇ ರಾತ್ರಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ; ನನ್ನ ಸಂತೋಷವನ್ನು ದುಃಖ ನಾಶಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಐದು ರಾತ್ರಿಗಳು ನನಗೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳಂತೆ ಭಾಸವಾಗಿವೆ. ನಾನು ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಈ ದುಃಖ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಂತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ." ಕೌಸಲ್ಯಾಳ ಈ ಶುಭಮಯ ಮಾತುಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಮಂಕಾದವು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಸಮೀಪಿಸಿತು. ರಾಜನು, ಕೌಸಲ್ಯಾಳ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಧೈರ್ಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ದುಃಖದಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ನಿದ್ರೆಗೆ ಒಳಗಾದನು. ಇದಾದ ನಂತರ, ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಕಾಂಡದ ಅರುವತ್ತಮೂರನೇ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಮಹಾರಾಜ ದಶರಥನು, ಹಲವು ಬಾರಿ ಎದ್ದರೂ, ದುಃಖದಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ಆಳವಾದ ಚಿಂತನೆಗೆ ಒಳಗಾದನು. ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ವನವಾಸದಿಂದ, ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅಪಾಯದಂತೆ, ಅಸುರರು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಆವರಿಸಿದಂತೆ, ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಭೀಕರ ಅಂಧಕಾರ ಆವರಿಸಿತು. ರಾಮನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊರಡಿದ ಬಳಿಕ, ಕೌಸಲ್ಯಾಳನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ರಾಜನು, ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ತಪ್ಪನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಗೆ ತಂದನು. ಅವನಿಗೆ, ರಾಮನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ, ಆತನ ತಪ್ಪು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ನೆನಪಾಯಿತು; ಆರು ರಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಆ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಕಳೆದನು. ಮಗನ ದುಃಖದಿಂದ ಕಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜನು, ತನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಮಗನ ದುಃಖದಿಂದ ಕಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕೌಸಲ್ಯಾಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಯಾರು ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ—ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರಲಿ, ಕೆಟ್ಟದಾಗಿರಲಿ—ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಅವರೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಸಂಪತ್ತಿನ ತೂಕ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯದ ಆರಂಭದ ಫಲ ಅಥವಾ ದೋಷವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವನು ಬಾಲಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಾವಿನ ತೋಟವನ್ನು ಕಡಿದು, ಪಲಾಶ ಮರಗಳನ್ನು ನೀರಿಡುವವನು, ಹೂಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಆಸೆ ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಫಲದ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ದುಃಖಪಡುತ್ತಾನೆ. ಫಲವನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ಫಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದುಃಖಪಡುತ್ತಾನೆ; ಪಲಾಶ ಮರಕ್ಕೆ ನೀರಿಡುವವನಂತೆ. ನಾನು ಸಹ ಮಾವಿನ ತೋಟವನ್ನು ಕಡಿದು, ಪಲಾಶ ಮರಗಳಿಗೆ ನೀರಿಟ್ಟಂತೆ, ರಾಮನನ್ನು ಫಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೊರೆದಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ, ಮೂರ್ಖನಾಗಿ, ದುಃಖಪಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಧ್ವನಿಗೆ ಬಾಣ ಹಾರಿಸಿದ ಆ ಪಾಪ, ರಾಜಕುಮಾರನಾಗಿ ಬಾಣ ಹಿಡಿದು, 'ಅವನು ಧ್ವನಿಯ ಶಿಕಾರಿ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ನಾನು ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಈ ದುಃಖ ನನ್ನ ತಪ್ಪಿನಿಂದಲೇ ಬಂದಿದೆ; ಬಾಲಕನಂತೆ ಗೊಂದಲದಿಂದ ವಿಷವನ್ನು ಸೇವಿಸುವಂತೆ. ಪಲಾಶ ಮರಗಳಿಗೆ ಮೋಸಹೋಗುವವನಂತೆ, ನಾನು ಧ್ವನಿಗೆ ಬಾಣ ಹಾರಿಸಿದ ಫಲವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ಇಂದು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅವಳು (ಕೌಸಲ್ಯಾ) ವಿವಾಹವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ನಾನು ರಾಜನಾಗಿದ್ದೆ; ಆಗ ಮಳೆಗಾಲ ಬಂದು, ನನ್ನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಭೂಮಿಯ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಬಿಸಿಲು ಮಾಡಿ, ಪಿತೃಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ತಕ್ಷಣ ಅವನು ತನ್ನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಒಳಗಿಟ್ಟ, ಮೋಡಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು; ಎಲ್ಲ ಮೆಡಿಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನವಿಲುಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ಕುಣಿದರು. ತಮ್ಮ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ತೋಯ್ದು, ಎತ್ತಿ, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಂಡ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮರಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಮಳೆಯ ನೀರು ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದ ಜಿಂಕೆಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡ ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲಿಂದ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು, ಶುದ್ಧವಾದರೂ, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ, ಬೂದಿ ರೇಖೆಗಳಿಂದ, ನಾಗಗಳಂತೆ ಹರಿದವು. ಶುದ್ಧವಾದ ನದಿಗಳು, ನೀರು ಕೆಂಪಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಶಾಂತವಾಗಿ, ಮಳೆಗಾಲದೊಂದಿಗೆ ತೀರಗಳನ್ನು ದಾಟಿ, ದಾರಿಯನ್ನೇ ತಪ್ಪಿಸಿತು. ಅಂತಹ ಸುಂದರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬಾಣ ಮತ್ತು ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದು, ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ಸುಕನಾಗಿ, ನಾನು ಸರಯೂ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ರಥವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದನು.