ಅಯ್ಯೋಧ್ಯಾ ಕ್ಯಾಂಡದ ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ, ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ. ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು: "ದ್ರಾವಿಡರು, ಸಿಂಧುಗಳು, ಸೌವೀರರು, ಸೌರಾಷ್ಟ್ರರು, ದಕ್ಷಿಣದ ಜನರು, ವಂಗರು, ಅಂಗರು, ಮಗಧರು, ಮತ್ಸ್ಯರು, ಶ್ರೀಮಂತ ಕಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಸಲರು—ಈ ಎಲ್ಲ ಜನಪದಗಳಲ್ಲಿ ಧನ, ಧಾನ್ಯ, ಗೋವುಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕೈಕೇಯಿ, ನಿನಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಆಯ್ಕೆಮಾಡು." "ಏಕೆ ಭಯಪಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದೀಯೆ, ಸುಂದರಿ? ಏಳು, ಏಳು! ನಿನ್ನ ಭಯದ ಕಾರಣವನ್ನು ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳು. ನಾನು ಅದನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಹಗಲಿನ ಸೂರ್ಯನು ಮಂಜನ್ನು ಹೇಗೆ ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಹೀಗೇ," ಎಂದು ದಶರಥನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೇಳಿದನು. ಅವನ ಈ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ಬಂತು. ಆದರೆ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕಠಿಣ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಅವಳು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪತಿಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹಾಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಕಾಂಡದ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕೆಂದು ಸೂಚನೆ ಬಂದಿದೆ. ಮಹಾರಾಜನು ಪ್ರೇಮದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡು, ಆಸೆಯ ಬಲದಿಂದ ವಶವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಕೈಕೇಯಿ ಅವನಿಗೆ ಕಠಿಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು: "ಪ್ರಭು, ಯಾರೂ ನನಗೆ ಅಪಮಾನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ದುರ್ವ್ಯವಹಾರವೂ ಆಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಶಯ ಇದೆ. ನೀನು ಅದನ್ನು ಈಡೇರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ನನಗೆ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದರೆ ಮೊದಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡು. ನಂತರ ನಾನದು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ." ದಶರಥನು ಸ್ವಲ್ಪ ನಗುತ್ತಾ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಕೂದಲು ಹಿಡಿದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು: "ಗರ್ವಿತೆಯೇ, ನೀನು ಅರಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ, ರಾಮನಿಗಿಂತ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಪ್ರಿಯವಿಲ್ಲ. ಆ ಜಯಶಾಲಿಯಾದ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳು. ನಾನು ರಾಮನನ್ನು ಕ್ಷಣವೂ ನೋಡದೆ ಉಳಿಯಲಾಗದು. ಅವನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಈಡೇರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ರಾಮನು ನನ್ನ ಮಗ, ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯನು. ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ, ನನ್ನ ಜೀವಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯನಾದ ರಾಮನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವೆನು. ಒಳ್ಳೆಯವಳೇ, ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿ ನನಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕೊಡು. ನೀನು ನಿನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಅರಿತು, ಹಿಂಜರಿಯಬೇಡ. ನನ್ನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಶಪಥವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವೆನು." ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೈಕೇಯಿ ಬಹು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಳು. ಆಕೆ ತನ್ನ ಭಯಾನಕ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಮುಂದಾದಳು, ಅದು ಮರಣದಂತೆ ಭಯಂಕರವಾಗಿತ್ತು. "ನೀನು ಶಪಥ ಮಾಡಿ ನನಗೆ ವರ ನೀಡುತ್ತೇನೆಂದಿದ್ದೀ, ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಮுப்பತ್ತಮೂರು ದೇವತೆಗಳು, ಚಂದ್ರನು, ಸೂರ್ಯನು, ಆಕಾಶ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ರಾತ್ರಿ-ಹಗಲು, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಭೂಮಿ, ಗಂಧರ್ವರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಮನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ದೇವತೆಗಳು, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಇದನ್ನು ಕೇಳಲಿ. ನೀನು ಸತ್ಯವಂತನಾಗಿಯೂ, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗಿಯೂ, ಶುದ್ಧನಾಗಿಯೂ, ನನಗೆ ವರ ನೀಡುತ್ತೀಯೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಲಿ," ಎಂದು ಕೈಕೇಯಿ ಘೋಷಿಸಿದಳು. ಅವಳ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಮಹಾಬಾಹು ದಶರಥನನ್ನು ಆಕೆಯು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಹೇಳಿದಳು. ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅವನು ನೀಡಿದ ವರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಮುಂದಾದಳು: "ರಾಜನೇ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೆ. ಆಗ ನೀನು ನನಗೆ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದೆ. ಈಗ ಆ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಬೇಕು. ನೀನು ಧರ್ಮದಂತೆ ನೀಡಿದ ವರವನ್ನು ಈಡೇರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ನಾನು ಜೀವ ತ್ಯಜಿಸುವೆನು." ಕೈಕೇಯಿಯ ಈ ಮಾತುಗಳಿಂದ ದಶರಥನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಕೆಯ ವಶವಾಗಿಬಿಟ್ಟನು. ಅವನು ಬಲವಂತದಿಂದ ಹಿಡಿದಿರುವ ಬೇಟೆಯ ಹರಣೆಯಂತೆ, ತನ್ನ ನಾಶದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಈಗ ಕೈಕೇಯಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಿದೆ: "ಪ್ರಭು, ನೀನು ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟೆ ಎಂದು ಆಗ ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಈಗ ನಾನು ಅವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ಈಗ ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಆ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಭರತನನ್ನು ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ. ಇದು ಮೊದಲ ವರ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಆಗ ದೇವಾಸುರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೀನು ನೀಡಿದ ಶಪಥದಂತೆ, ರಾಮನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ದಂಡಕ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು. ರಾಮನು ವನ್ಯವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ವಲ್ಕಲ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಧರಿಸಿ, ತಪಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಭರತನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ರಾಜ್ಯ ಸಿಕ್ಕಬೇಕು. ಇದೇ ನನ್ನ ಮಹತ್ತರವಾದ ಆಶಯ. ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ಪಡೆದ ವರವನ್ನು ಈಗ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಇಂದು ರಾಮನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಬೇಕು. ನೀನು ರಾಜಾಧಿರಾಜನಾಗಿ, ವಾಗ್ದಾನ ಪಾಲಿಸುವವನಾಗಿ, ನಿನ್ನ ವಂಶ, ಧರ್ಮ, ಜನ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ." ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನು ಆಘಾತಗೊಂಡನು. ಅವನು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಆಳವಾದ ಚಿಂತನೆಗೆ ಒಳಗಾದನು, ಭಾರೀ ದುಃಖದಿಂದ ನರಳಿದನು. "ಇದು ಕನಸುನಾ? ಇಲ್ಲವೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿದೆಯಾ? ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ರೋಗವೋ, ಮನಸ್ಸಿನ ಅಶಾಂತಿಯೋ?" ಎಂದು ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವನಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಸಿಕ್ಕಲಿಲ್ಲ. ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಂಕಟಗೊಂಡು, ಆತ್ಮಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು. ದುಃಖದಿಂದ, ಗಾಬರಿಯಿಂದ, ಹುಲಿಯನ್ನು ಕಂಡ ಜಿಂಕೆಯಂತೆ ಅವನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತನು, ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟನು. ಅವನು, ವಿಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸರ್ಪದಂತೆ, ಮಂತ್ರದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದಂತೆ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಗದರಿದನು. ಆದರೆ ದುಃಖದಿಂದ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ನಂತರ, ಆ ಮಹಾರಾಜನು ಮತ್ತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿ, ಕೈಕೇಯಿಯ ದುಷ್ಟ ಆಶಯ ಮತ್ತು ದಶರಥನ ಸಂಕಟದ ಈ ಘಟನೆಗಳು ಅಯೋಧ್ಯಾ ಕ್ಯಾಂಡದಲ್ಲಿ ನಡೆದವು.