ಅದು ರಾವಣನ ಮಹಾ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ, ಅವನು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಮಧ್ಯೆ ಯಾರನ್ನು ಯಾರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದೇ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಆಭರಣಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಮಾಲೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ವಿವಿಧ ವರ್ಣಗಳ ಮಹಿಳೆಯರು, ಚಿನ್ನದ ದೀಪಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತ, ರಾವಣನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಿಗುಳಿದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಿಟುಕಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಜರು, ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ರಾಕ್ಷಸರ ಪತ್ನಿಯರು—all ಅವರು ಕಾಮದಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿ, ರಾವಣನಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಆಸೆ ಇರುವ ರಾವಣನು ಆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದನು; ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಪ್ರೇಮದ ಮೋಹದಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಕಾಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನೂ ಬಲದಿಂದ, ಶೌರ್ಯದಿಂದ, ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ—ಜನಕನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ. ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಕೆಳ ಜನ್ಮದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಅಸೌಂದರ್ಯವಂತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಅಸೌಜನ್ಯವಂತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಯಾವ ಪತ್ನಿಯೂ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದವಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ರಾವಣನಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾನರರ ನಾಯಕ ಹನುಮಂತನು ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು: "ಯದಿ ರಘುವಂಶದ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ ಇಂತಹವಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜನ ಪತ್ನಿಯರೂ ಖಂಡಿತಾ ಉತ್ತಮ ವಂಶದವರೇ" ಎಂಬುದು ಅವನ ಉದಾತ್ತ ಭಾವನೆ. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಗುಪ್ತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚಿಂತಿಸಿದನು: "ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸೀತೆಯ ಧರ್ಮವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು; ಆದರೂ ಈ ಲಂಕೆಯ ಮಹಾತ್ಮ ರಾವಣನು ಅವಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಟ ಹಾಗೂ ನಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದನು." ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಕಾಂಡದ ದಶಮ ಸರ್ಗವು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲೆ, ಹನುಮಂತನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ, ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಅದ್ಭುತ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ್ದನು. ಆ ಹಾಸಿಗೆ ಐವೊರಿ ಮತ್ತು ಬಂಗಾರದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ, ಬೆರಿಲ್ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು; ಅದರಲ್ಲಿ ಧನಿಕತನದ ವೈಭವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಸಿಗೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹನುಮಂತನು ದೇವಮಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ತಾರಾಗಣದ ನಡುವೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬಿಳಿ ಛತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಶುದ್ಧ ಬಂಗಾರದಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದ, ಅಶೋಕ ಪುಷ್ಪಗಳ ಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನವನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು. ಅದನ್ನು ಯಕ್ತೈಲ್ ಚಮರಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾರಾಡಿಸಿ, ವಿಭಿನ್ನ ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ಪರಿಮಳಗೊಳಿಸಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧೂಪದಿಂದ ಸುಗಂಧಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸಿಗೆಗಳಿಂದ, ಮೃದು ಕುರಿ ಉಣ್ಣೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಿ, ಅಮೂಲ್ಯ ಪುಷ್ಪಗಳ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ, ಹನುಮಂತನು ಒಂದು ಮೋಡದಂತೆ ಕಾಣುವ, ಹೊಳೆಯುವ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದ, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದ, ಬಲಿಷ್ಠ ಭುಜಗಳಿದ್ದ, ಬೆಳ್ಳಿಯ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅವನ ದೇಹವು ಸುಗಂಧಿತ ಕೆಂಪು ಚಂದನದಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಸಾಯಂಕಾಲದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಮಿಂಚುವ ಮಳೆಮೋಡದಂತೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ರೇಖೆಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ದೈವಿಕ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದ, ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ, ಪಾರಿಜಾತ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಕಾನನಗಳು, ಗಿಡಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದ, ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮಂದಾರ ಪರ್ವತದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಪಾನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ರಾಕ್ಷಸರಾಧಿಪತಿ ರಾವಣನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ, ವೀರವಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಹನುಮಂತನು ರಾವಣನ ಬಳಿ ಹತ್ತಿದಾಗ, ಅವನು ಮಹಾ ಸರ್ಪದಂತೆ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದ, ಹನುಮಂತನು ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆಗೆ ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ಪೀಠದ ಹಿಂದೆ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದು, ಆ ಮತ್ತಾದ ರಾಕ್ಷಸಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯಂತೆ ಇರುವ ರಾವಣನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜನ ಹಾಸಿಗೆ, ಅವನು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಹಾ ಜಲಪಾತದಂತೆ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾದ ಗಜದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹನುಮಂತನು ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನ ಬಲಿಷ್ಠ ಭುಜಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಅವು ಬಂಗಾರದ ಕಂಕಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದವು, ಇಂದ್ರನ ಧ್ವಜಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ಭುಜಗಳು ಗಜದ ದಂತಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದ ಗುರುತುಗಳಿಂದ, ವಜ್ರದಿಂದ ಕೆತ್ತಿದಂತೆ ಅಗಲವಾಗಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಕ್ರದ ಗುರುತುಗಳಿದ್ದವು; ಅವು ಬೃಹತ್ ಹಾಗೂ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದವು. ದಪ್ಪ, ಸುಂದರವಾದ, ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಬಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ, ಸುಂದರ ನಖ ಹಾಗೂ ಅಂಗುಳಿಗಳಿದ್ದ, ಸ್ವಂತ ಉಂಗುರಗಳ ಗುರುತುಗಳಿದ್ದವು. ಆ ಭುಜಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಗದೆಯಂತೆ, ವೃತ್ತಾಕಾರದ, ಗಜದ ತುದಿಗಳಂತೆ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಐದು ತಲೆಯ ಸರ್ಪಗಳಂತೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದವು. ತಂಪು, ಸುಗಂಧಿತ, ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚಂದನದಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾಗಿದ್ದವು; ಚಂದ್ರ ಅಥವಾ ಮಿಲಗೆಯ ಪೇಸ್ಟ್ನಂತೆ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದವು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಮೃದುವಾಗಿ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ಲೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಯಕ್ಷ, ನಾಗ, ಗಂಧರ್ವ, ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ದಾನವ ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವನು—ಹನುಮಂತನು ಆ ಭುಜಗಳನ್ನು ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ, ಮಂಡಾರ ಪರ್ವತದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವ ಎರಡು ರಾಗದ ಸರ್ಪಗಳಂತೆ, ಕೋಪಗೊಂಡಂತೆ ಕಂಡನು. ಆ ಎರಡು ಭುಜಗಳಿಂದ, ರಾಕ್ಷಸರಾಧಿಪತಿ, ಪರ್ವತದಂತೆ ಬೃಹತ್, ಮಂಡಾರ ಪರ್ವತದ ಎರಡು ಶಿಖರಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಮಾವು, ಚಂಪಕ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಕೂಲ ಪುಷ್ಪಗಳ ಪರಿಮಳದಿಂದ, ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನಗಳ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಅವನು ತುಂಬಿದ್ದನು. ಆ ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನ ಮಹಾ ಬಾಯಿಯಿಂದ, ಅವನು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಉಸಿರು ಹೊರಬರುತ್ತಿತ್ತು; ಅದು ಆ ಮನೆಗೆ ತುಂಬಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರೌನ್, ಮುತ್ತು ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಿಯಾಗಿದ್ದ, ಅವನ ಮುಖವು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಂಪು ಚಂದನದಿಂದ ಲೇಪಿಸಿ, ಸುಂದರ ಹಾರದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದ, ಅಗಲವಾದ, ತುಂಬಿದ, ವಿಶಾಲವಾದ ವಕ್ಷಸ್ಥಳವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಬಿಳಿ, ಚದುರಿದ ರೇಷ್ಮೆ ಅವನ ಗಾಯದ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿದ್ದ; ಅವನು ಅಮೂಲ್ಯ ಹಳದಿ ಮೇಲಂಗಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಅವನು ಮಹಾ ಗಂಗೆಯ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಕಪ್ಪು ಕಾಳುಗಳ ಗುಡ್ಡದಂತೆ, ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವ ಸರ್ಪದಂತೆ, ಮಲಗಿದ್ದ ಗಜದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ನಾಲ್ಕು ಬಂಗಾರದ ದೀಪಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದ, ಅವನ ದೇಹವು ವಿದ್ಯುತ್ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮೋಡದಂತೆ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ, ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಕ್ಷಸರಾಧಿಪತಿಯ ಪತ್ನಿಯರು, ತಮಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಪತಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಅವನ ಮನೆಗೆ ಕಂಡುಬಂದರು. ಅವರ ಮುಖಗಳು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು, ಸುಂದರ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದವು, ಮಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳು ಒಣಗದಂತೆ, ಹನುಮಂತನು ಅವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು. ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತವಾದ, ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ, ಸುಂದರ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿದ್ದರು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ವಾನರ ನಾಯಕ ಹನುಮಂತನು ಆ ಮಹಾ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಕಂಡನು.