ಹನುಮಂತನು ಲಂಕಾನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಆತನ ಕಿವಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ কোমಲುಗಳ ಜಿಂಜಿಣಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪಾದಸರಣಿಯ ನಾದಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಆ ರಾಕ್ಷಸಿಯರು, ಸ್ವರ್ಗದ ಅಪ್ಸರೆಯರಂತೆ, ಅವರ ಕಾಲುಗಜ್ಜೆಗಳ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹನುಮಂತನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಮಹಾತ್ಮರ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವವರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಸದ್ದು, ಕೈ ತಟ್ಟುವ ಮತ್ತು ಎಡೆಬಿಡದೆ ಸಿಟ್ಟುಗೊಳ್ಳುವ ಶಬ್ದಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇಳಿಬಂದವು. ರಾಕ್ಷಸರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ರಾತ್ರಿ ಸಂಚಾರಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿದರು. ಮಹಾ ರಾಕ್ಷಸರ ಗುಂಪುಗಳು, ರಾವಣನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾ, ಘರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ರಾಜಮಾರ್ಗವನ್ನು ತುಂಬಿ ನಿಂತಿದ್ದವು. ನಗರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ರಾಕ್ಷಸರ ಗುಪ್ತಚರರು—ಯಜ್ಞೋಪವೀತದಾರಿಗಳು, ಜಟಾಧಾರಿಗಳು, ಮುಂಡಮಸ್ತಕರು, ಚರ್ಮದ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ್ದವರು—ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಗೋಚರರಾದರು. ಕೆಲವರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ದರ್ಭ ಹಿಡಿದವರು, ಕೆಲವರು ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಹಿಡಿದವರು, ಮತ್ತವರು ಗದೆಗಳು, ದಂಡಗಳು ಹಿಡಿದವರು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಒಂದೆರಡು ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದವರು, ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದವರು, ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆಯವರು, ಉಬ್ಬಿದ ಮೂಗಿನವರು, ಭಯಾನಕ ಮುಖದವರು, ಕುಗ್ಗಿದ ದೇಹದವರು, ಹಿಂದುಳಿದವರು—ಇಂತಹ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ರಾಕ್ಷಸರು ಅಲ್ಲಿದ್ದರು. ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದವರು, ಖಡ್ಗಧಾರಿಗಳು, ಮುಸಲೆಯು ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಗದೆಯುಳ್ಳವರು, ದೈತ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳು, ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಕವಚ ಧರಿಸಿದವರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮಿತವಾದ ಗಾತ್ರದವರು—ಅತಿ ದಪ್ಪವೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿ ಸಣ್ಣವರೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿ ಎತ್ತರವೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿ ಕಪ್ಪು, ಅತಿ ಬಿಳಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಕುಗ್ಗಿದವರೂ ಅಲ್ಲ, ಹಿಂದುಳಿದವರೂ ಅಲ್ಲ—ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ರೂಪದವರು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಗೋಚರರಾದರು. ಅನೇಕ ವಿಧದ ರೂಪಗಳಿರುವವರು, ಸುಂದರರೂ, ಕೀರ್ತಿಯುತರೂ, ಧ್ವಜಧಾರಿಗಳು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದವರು, ಅಲ್ಲೆಡೆ ಹನುಮಂತನು ನೋಡಿದನು. ಉಗ್ರವಾದ ಭಟರು, ಬಾಣಗಳು, ವೃಕ್ಷಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಖಡ್ಗಗಳು, ವಜ್ರಗಳು, ಬಿಲ್ಲುಗಳು, ಪಾಶಗಳು ಹಿಡಿದವರು ಅಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅನೇಕರು ಮಾಲೆ, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯ, ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾಗಿದ್ದವರು; ವಿಭಿನ್ನ ವಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾ ವಜ್ರಗಳು ಹಿಡಿದ ಸಾವಿರಾರು ರಾಕ್ಷಸರು, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆಂತರಿಕ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಮುಂದೆ, ರಾಕ್ಷಸರಾಧಿಪತಿ ರಾವಣನ ಮನೆ ಕಾಣಿಸಿತು—ಬಂಗಾರದ ಮಹಾ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆ ಭವನ, ಪರ್ವತಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿತ್ತು, ಕಮಲಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಂಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಆ ಭವನವನ್ನು ದೇವಮಂದಿರದಂತೆ ತೋರುವ ಕೋಟೆಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದವು; ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಸಂಗೀತದ ನಾದದಿಂದ ಗಂಭೀರವಾಗಿತ್ತು, ದೇವ ಲೋಕದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳ ಹಿಂಚು, ಆಭರಣಗಳ ಘೋಷ, ಭವ್ಯ ರಥಗಳು, ವಾಹನಗಳು, ವಿಮಾನಗಳು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಗಳು, ಗಜಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ತುಂಬಿದ್ದವು. ನಾಲ್ಕು ದಂತಗಳಿರುವ ಶ್ವೇತಗಜಗಳು, ಸುಂದರ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಬಳಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇದ್ದರು. ಸಾವಿರಾರು ಬಲಶಾಲಿ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ರಾವಣನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಆ ಭವನಕ್ಕೆ ಹನುಮಂತನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಆತನೊಳಗೆ ಹೋದಾಗ, ಬಂಗಾರದ ಮತ್ತು ರತ್ನದ ಜಾಲರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ, ಮುತ್ತು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಸುಗಂಧದ ಅಗರ ಮತ್ತು ಚಂದನದಿಂದ ಪರಿಮಳಗೊಂಡಿದ್ದ ರಾವಣನ ಅಂತರಾಳ ಭವನವನ್ನು ಕಂಡನು. ಇದರಿಂದ ಸುಂದರಕಾಂಡದ ಐದನೇ ಸರ್ಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ನಂತರ, ಆ ಜ್ಞಾನಿಯು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಆ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಚಂದಿರಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾ, ಮೇಲೇಳುತ್ತಾ, ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾ, ಪುನಃ ಹತ್ತಿರ ಬರುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಮೇಯುವ ಎತ್ತಿನಂತೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಶೀತಕಿರಣಗಳಿಂದ ಲೋಕದ ಪಾಪವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತ, ಮಹಾ ಸಾಗರವನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಮಣಿದ್ರೋಣ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅಥವಾ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಜಲದೊಳಗಿನ ಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಬಂಗಾರದ ಪಿಂಜರದಲ್ಲಿ ಹಂಸ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೋ, ಮಂದಾರಗಹ್ವರದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹ ಹೇಗೆ, ಗಜರಾಜನ ಮೇಲೆ ವೀರನು ಹೇಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಚಂದ್ರನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಶುಭ್ರ, ನಿರ್ದೋಷ, ಮಂಜು, ಹಿಮ, ಗ್ರಹಗಳ ನೆರಳಿಲ್ಲದ ಆ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ನಿರ್ಮಲ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಶಿಲಾಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಸಿಂಹ, ಮಹಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಜ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಜನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಚಂದ್ರನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಶುಭ್ರ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲವು, ಸ್ವರ್ಗದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತ, ಚಂದ್ರೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿತು; ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸರು, ಮಾಂಸಭೋಜಕರು ಹಿಂದುಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು; ರಾಮನನ್ನು ನೆನೆಸಿದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹರ್ಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. ತಂತಿವಾದ್ಯಗಳ ಮಧುರ ಧ್ವನಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು; ಶಿಷ್ಟ, ಸದಾಚಾರ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಗಂಡಸರೊಡನೆ ಮಲಗಿದ್ದರು; ಅದೇ ರೀತಿ, ವಿಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ವರ್ತನೆಯ ರಾಕ್ಷಸರು ರಾತ್ರಿಯ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಡಿದರು. ಹನುಮಂತನು ಕುಡಿಯುವ ಮದ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತಾದ, ಗದ್ದಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ರಥ, ಕುದುರೆ, ಭವ್ಯ ಆಸನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ವೀರರ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಅಪಮಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಬಲಿಷ್ಠ ಭುಜಗಳನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಾ, ಮದ್ಯದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಪರಸ್ಪರ ನಿಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಕ್ಷಸರು ತಮ್ಮ ವಕ್ಷಸ್ಥಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಿಯಕರರ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ, ಬಲಶಾಲಿ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಿಯಕರರನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಮಲಗಿದ್ದರು; ಮತ್ತವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಗುತ್ತಾ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಕೋಪದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ ಕಂಡರು. ನಗರವು ಮಹಾ ಗಜಗಳ ಘನ ಘೋಷದಿಂದ, ಗೌರವದಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರಿಂದ, ಭವ್ಯ ಆಸನಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂತಿರುವವರಿಂದ, ಉಸಿರಾಡುವ ವೀರರಿಂದ, ಹಾವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸರೋವರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯಾದ, ಸುಂದರ ಹೆಸರುಗಳಿರುವ, ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠರಾಗಿರುವ, ಲೋಕನಾಯಕರಾದ, ವಿವಿಧ ಸ್ವಭಾವದ, ಸುಂದರ ಹೆಸರುಗಳ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಹನುಮಂತನು ಕಂಡನು. ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾದ ಸುಂದರ ರಾಕ್ಷಸರು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ಹನುಮಂತನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು; deformity ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವರನ್ನೂ ನೋಡಿದನು. ಅನಂತರ, ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾದ, ಶುದ್ಧ ಸ್ವಭಾವದ, ಮಹಾ ಗೌರವದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯಕರರಿಗೂ, ಮದ್ಯಪಾನಕ್ಕೂ ಆಸಕ್ತರಾದ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕಂಡನು. ಕೆಲವರು ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯಕರರ ಅಪ್ಪುಗೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಅಪ್ಪುಕೊಂಡಿದ್ದಂತೆ, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಜೊತೆ ಇದ್ದಂತೆ. ಮತ್ತೆ, ಮೇಲ್ಮಹಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಪ್ರಿಯಕರರ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಆರಾಮವಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ, ಗಂಡಸರಿಗೆ ನಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದ, ಧರ್ಮಪರರಾಗಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕಂಡನು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಅನಾವೃತವಾಗಿ, ಹೊಳೆಯುವ ಬಂಗಾರದ ಕಮಲದ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಕೆಲವರು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದಿಂದ, ಮತ್ತಾವರು ಚಂದ್ರಕಾಂತಿ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ, ಪ್ರಿಯಕರರಿಂದ ದೂರವಾದ ದುಃಖದಿಂದ ಅವರ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕ್ಷಯವಿದ್ದರೂ, ಸುಂದರ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಹನುಮಂತನು ಲಂಕೆಯ ಒಳಗಿನ ವೈಭವವನ್ನು, ರಾಕ್ಷಸರ ರೂಪ, ಸಂಭ್ರಮ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರೋದಯದ ರಮಣೀಯತೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದನು.