ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸುಗಂಧ ಮಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದ ಸುಗ್ರೀವನು, ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದವು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವನು ಯಮಧರ್ಮನಂತೆಯೇ ಭಯಾನಕನಾಗಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದನು. ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಈ ವೀರನು, ಅದ್ಭುತವಾದ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ರೂಮಾವನ್ನು ಭುಗಿಲಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ, ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಸೌಮಿತ್ರಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಕಿಶ್ಕಿಂಧಾ ಕಾಂಡದ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ನಾಲ್ಕುತ್ರೈಂಶ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕೆಂದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು, ಯಾವುದೇ ತಡೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿಗೊಳಗಾಗಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಬಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ದಶರಥನ ಪುತ್ರನನ್ನು, ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಾ, ಭಾರಿಯಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ, ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಾದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಸಹೋದರನ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸುಗ್ರೀವನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಂಚಲನಾದನು. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದೊಡನೆ, ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ತನ್ನ ಬಂಗಾರದ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ತೊರೆದು, ಇಂದ್ರನ ಧ್ವಜದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಎದ್ದನು. ಅವನ ಜೊತೆಗೆ ರೂಮಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಕೂಡ ಎದ್ದರು; ಅವರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು. ಸುಗ್ರೀವನು ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದರೂ, ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿಂತನು; ಅವನು ಮಹಾವೃಕ್ಷದಂತೆ ಎಲ್ಲರ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನು ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ತನ್ನ ಕೋಪವನ್ನು ತಡೆಯದೆ, ರೂಮಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಕಂಡು, ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು: "ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ, ಒಳ್ಳೆಯ ವಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ದಯೆಯುಳ್ಳ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ ಹೊಂದಿದ, ಕೃತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಂತ ರಾಜನು ಮಾತ್ರ ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ಧರ್ಮವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದು, ತನ್ನ ಉಪಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸುಳ್ಳು ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ರಾಜನು, ಅವನಿಗಿಂತ ಕ್ರೂರನಾರು? ಕುದುರೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಮುರಿದರೆ ನೂರು ಜನರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ; ಹಸುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರರನ್ನು; ಆದರೆ ಮಾನವನಿಗೆ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಮುರಿದರೆ, ತಾನೂ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯುವವನು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅಕೃತಜ್ಞನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮರಣಾರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಓ ವಾನರಾಧಿಪತಿ! ಬ್ರಹ್ಮನವರು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳೂ ಗೌರವಿಸುವಂತೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ; ಅಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಕೋಪದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಕೇಳು ವಾನರಾ! ಹಸುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು, ಮದ್ಯಪಾನ, ಕಳ್ಳತನ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮುರಿಯುವುದು ಇವುಗಳಿಗೆ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಅಕೃತಜ್ಞತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಲ್ಲ. ನೀನು ನೀಚನು, ಅಕೃತಜ್ಞನು, ಸುಳ್ಳುಗಾರನು, ಓ ವಾನರಾ! ರಾಮನಿಂದ ಪಡೆದ ಉಪಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ರಾಮನಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆದ ಮೇಲೆ, ನೀನು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡಲು ಸೀತೆಯ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನೀನು ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿರುವೆ, ಸುಳ್ಳು ವಾಗ್ದಾನ ನೀಡಿರುವೆ; ರಾಮನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮೇಧಾವಿ ಹೆಣ್ಮೆಣ್ನಲ್ಲಿ ಹಾವು ಇರುವಂತೆ ಗುರುತಿಸಿಲ್ಲ. ದಯಾಮಯನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನಿಂದ ನೀನು ವಾನರಾಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವೆ, ದುಷ್ಟನೇ! ಮಹಾತ್ಮ ರಾಘವನು ನಿನಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರವನ್ನು ನೀನು ಅರಿಯದಿದ್ದರೆ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವಾಲಿಯನ್ನು ಬಿಗಿಯಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೀ. ವಾಲಿಯನ್ನು ಹತಮಾಡಿದ ಮಾರ್ಗ ಇನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಪೂರೈಸು, ಸುಗ್ರೀವಾ, ವಾಲಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಡ. ನೀನು ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶೀಯನಾದ ರಾಮನ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲವೋ ಎಂಬಂತೆ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಗುಚಿಕೊಂಡಿರುವೆ, ರಾಮನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ." ಈ ವೇಳೆ, ಕಿಶ್ಕಿಂಧಾ ಕಾಂಡದ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಪಂಚತ್ರಿಂಶ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕೆಂದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೌಮಿತ್ರಿಯು ಈ ರೀತಿ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಮುಖವಿದ್ದ ತಾರಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು: "ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನೀನು ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಬಾರದು; ಅವನು ಇಂತಹ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿನ್ನಿಂದ ಅವನು ಕೇಳಬಾರದು, ವಾನರಾಧಿಪತಿಯು. ಸುಗ್ರೀವನು ಅಕೃತಜ್ಞನಲ್ಲ, ಮೋಸಗಾರನಲ್ಲ, ಕ್ರೂರನೂ ಅಲ್ಲ; ವಾನರಾಧಿಪತಿ ಸುಳ್ಳು ಮಾತು ಆಡಲಾರನು, ವಕ್ರನೂ ಅಲ್ಲ, ಓ ವೀರಾ! ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಅವನಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಮರೆಯಲಿಲ್ಲ; ರಾಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅದ್ಭುತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಇತರರು ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಅವನು ಸದಾ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ರಾಮನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಕೀರ್ತಿ, ವಾನರರಾಜ್ಯ, ರೂಮಾ, ನಾನು ಮತ್ತು ನೀನು ದೊರೆತಿದ್ದೇವೆ, ಓ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸುಡುವವನೇ! ಹಿಂದೆ ಬಹು ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸಿದ ಅವನು ಈಗ ಪರಮ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಋಷಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಂತೆ ಅವನು ಸಮಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸದೆ ಇದ್ದಾನೆ. ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಧರ್ಮಾತ್ಮ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಘೃತಾಚಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಲೀನನಾಗಿದ್ದನು; ಅವನು ಕಾಲದ ಸಾಗುವುದನ್ನೇ ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಸಮಯವನ್ನು ಅರಿಯುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನೇ ಕಾಲದ ಆಗಮನವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಿಲ್ಲ; ಹಾಗಾದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿರಬಹುದು? ರಾಮನು ಅವನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕು, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವನ ದೇಹವು ಶ್ರಮಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಇಚ್ಛೆಗಳಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿಲ್ಲ. ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನೀನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಾರದು. ಧರ್ಮಶೀಲರು, ನಿನ್ನಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷರು, ಯೋಚನೆ ಇಲ್ಲದೆ ತಕ್ಷಣ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವನಾಗಿರುವೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಸುಗ್ರೀವನಿಗಾಗಿ ನಾನು ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ; ಉದಯವಾದ ಈ ಮಹಾಕೋಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು, ನಿರ್ದೋಷಿಯೇ! ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಸುಗ್ರೀವನು ರೂಮಾ, ನಾನು, ಅಂಗದ, ರಾಜ್ಯ, ಧನ, ಧಾನ್ಯ, ಪಶುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿರುವನು; ಇದು ನನ್ನ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆ. ಸುಗ್ರೀವನು ಆ ದುಷ್ಟ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ರಾಮನನ್ನು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಚಂದ್ರನು ರೋಹಿಣಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವಂತೆ ಸೇರಿಸುವನು. ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಇದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ನೂರು ದಶಸಹಸ್ರಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಭಯಾನಕ ರೂಪಾಂತರಶೀಲ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸದೆ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ರಾವಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಗದು. ಅಂತಹ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಹರಿಸಲಾಗದು, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಸುಗ್ರೀವನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಕ್ರೂರ ರಾವಣನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ." ಇಂತಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಕೋಪದ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ತಾರಾ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ನೀಡಿದಳು; ಸುಗ್ರೀವನ ಅಕೃತಜ್ಞತೆ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿದಳು; ರಾಮನ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಮರೆಯದಿರುವ ಸುಗ್ರೀವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಿವರಿಸಿದಳು. ರಾಮನ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗೆ ಅವನು ಸಿದ್ಧನಾಗಿರುವುದನ್ನು, ಸಮಯದ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ದೌರ್ಬಲ್ಯವಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಳು. ಇಂತಹ ಸಂಭಾಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಸುಗ್ರೀವನು ಸೀತೆಯ ಹುಡುಕಾಟದ ಮಹಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು.