ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣಮ್

ಮಾರ್ಗಮಾಣೋ ವನೇ ಸೀತಾಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಸನ್ದದರ್ಶ ಹ । ಕಬನ್ಧಂ ನಾಮ ರೂಪೇಣ ವಿಕೃತಂ ಘೋರದರ್ಶನಮ್ ॥೧-೧-

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ರಾಮನು ಭಯಂಕರವಾಗಿದ್ದ, ಕಬಂಧ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು.

ತನ್ನಿಹತ್ಯ ಮಹಾಬಾಹುರ್ದದಾಹ ಸ್ವರ್ಗತಶ್ಚ ಸಃ । ಸ ಚಾಸ್ಯ ಕಥಯಾಮಾಸ ಶಬರೀಂ ಧರ್ಮಚಾರಿಣೀಮ್ ॥೧-೧-

ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ನಂತರ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾಮನು ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು. ಕಬಂಧನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠಳಾದ ಶಬರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ಶ್ರಮಣಾಂ ಧರ್ಮನಿಪುಣಾಮಭಿಗಚ್ಛೇತಿ ರಾಘವ । ಸೋಽಭ್ಯ ಗಚ್ಛನ್ಮಹಾತೇಜಾಃ ಶಬರೀಂ ಶತ್ರುಸೂದನಃ ॥೧-೧-

"ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತಳಾದ ಶಬರಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗು" ಎಂದು ಕಬಂಧನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ರಾಮನು ಶಬರಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.

ಶಬರ್ಯಾ ಪೂಜಿತಃ ಸಮ್ಯಗ್ ರಾಮೋ ದಶರಥಾತ್ಮಜಃ । ಪಮ್ಪಾತೀರೇ ಹನುಮತಾ ಸಙ್ಗತೋ ವಾನರೇಣ ಹ ॥೧-೧-

ಶಬರಿಯು ರಾಮನನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿದಳು. ದಶರಥನ ಪುತ್ರನಾದ ರಾಮನು ಪಂಪಾ ಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾನರ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು.

ಹನುಮದ್ವಚನಾಚ್ಚೈವ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ । ಸುಗ್ರೀವಾಯ ಚ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶಂಸದ್ರಾಮೋ ಮಹಾಬಲಃ ॥೧-೧-

ಹನುಮಂತನ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು. ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾಮನು ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದನು.

ಆದಿತಸ್ತದ್ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಸೀತಾಯಾಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ । ಸುಗ್ರೀವಶ್ಚಾಪಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಸ್ಯ ವಾನರಃ ॥೧-೧-

ಆದಿಯಿಂದಲೇ, ಸೀತೆಯ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ನಡೆದ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ರಾಮನು ವಿವರಿಸಿದನು. ವಾನರನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಲಿಸಿದನು.

ಚಕಾರ ಸಖ್ಯಂ ರಾಮೇಣ ಪ್ರೀತಶ್ಚೈವಾಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಮ್ । ತತೋ ವಾನರರಾಜೇನ ವೈರಾನುಕಥನಂ ಪ್ರತಿ ॥೧-೧-

ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ, ಸುಗ್ರೀವನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು. ನಂತರ, ವಾನರರಾಜನ ಮನವಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವನ ವೈರದ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.

ರಾಮಾಯಾವೇದಿತಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಣಯಾತ್ ದುಃಖಿತೇನ ಚ । ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಞ್ಚ ರಾಮೇಣ ತದಾ ವಾಲಿವಧಂ ಪ್ರತಿ ॥೧-೧-

ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಸುಗ್ರೀವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ರಾಮನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದನು. ಆಗ ರಾಮನು ವಾಲಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವುದಾಗಿ ವಾಗ್ದಾನ ನೀಡಿದನು.

ವಾಲಿನಶ್ಚ ಬಲಂ ತತ್ರ ಕಥಯಾಮಾಸ ವಾನರಃ । ಸುಗ್ರೀವಃ ಶಙ್ಕಿತಶ್ಚಾಸೀನ್ನಿತ್ಯಂ ವೀರ್ಯೇಣ ರಾಘವೇ ॥೧-೧-

ಅಲ್ಲಿ ವಾನರನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ವಾಲಿಯ ಬಲವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ರಾಮನ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯದಿಂದಿದ್ದನು.

ರಾಘವಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥಂ ತು ದುನ್ದುಭೇಃ ಕಾಯಮುತ್ತಮಮ್ । ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಸುಗ್ರೀವಃ ಮಹಾಪರ್ವತಸನ್ನಿಭಮ್ ॥೧-೧-

ರಾಮನಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸುಗ್ರೀವನು ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ದುಂದುಭಿಯ ದೇಹವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು.

ಉತ್ಸ್ಮಯಿತ್ವಾ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಚಾಸ್ತಿ ಮಹಾಬಲಃ । ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ಚಿಕ್ಷೇಪ ಸಂಪೂರ್ಣಂ ದಶಯೋಜನಮ್ ॥೧-೧-

ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ರಾಮನು ನಗುತ್ತಾ, ಅದನ್ನು ನೋಡಿದನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕಾಲಿನ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹತ್ತು ಯೋಜನೆ ದೂರ ಎಸೆದನು.

ಬಿಭೇದ ಚ ಪುನಸ್ಸಾಲಾನ್ ಸಪ್ತೈಕೇನ ಮಹೇಷುಣಾ । ಗಿರಿಂ ರಸಾತಲಞ್ಚೈವ ಜನಯನ್ ಪ್ರತ್ಯಯಂ ತಥಾ ॥೧-೧-

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಒಂದು ಮಹಾಶರದಿಂದ ಏಳು ಸಾಲ ಮರಗಳನ್ನು, ಒಂದು ಪರ್ವತವನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾತಾಳವನ್ನೂ ಭೇದಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿತು.

ತತಃ ಪ್ರೀತಮನಾಸ್ತೇನ ವಿಶ್ವಸ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಕಪಿಃ । ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಂ ರಾಮಸಹಿತೋ ಜಗಾಮ ಚ ಗುಹಾಂ ತದಾ ॥೧-೧-

ಆಮೇಲೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ, ಮಹಾವಾನರನು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯ ಗುಹೆಗೆ ಹೋದನು.

ತತೋಽಗರ್ಜದ್ಧರಿವರಃ ಸುಗ್ರೀವೋ ಹೇಮಪಿಙ್ಗಲಃ । ತೇನ ನಾದೇನ ಮಹತಾ ನಿರ್ಜಗಾಮ ಹರೀಶ್ವರಃ ॥೧-೧-

ನಂತರ, ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣದ ಸುಗ್ರೀವನು ಗರ್ಜಿಸಿದನು. ಆ ಭಾರೀ ಶಬ್ದದಿಂದ ವಾನರಾಧಿಪತಿ ಹೊರಬಂದನು.

ಅನುಮಾನ್ಯ ತದಾ ತಾರಾಂ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ । ನಿಜಘಾನ ಚ ತತ್ರೈನಂ ಶರೇಣೈಕೇನ ರಾಘವಃ ॥೧-೧-

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾರೆಯ ಸಲಹೆ ಪಡೆದ ವಾಲಿ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ವಾಲಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.

ತತಃ ಸುಗ್ರೀವವಚನಾತ್ ಹತ್ವಾ ವಾಲಿನಮಾಹವೇ । ಸುಗ್ರೀವಮೇವ ತದ್ರಾಜ್ಯೇ ರಾಘವಃ ಪ್ರತ್ಯಪಾದಯತ್ ॥೧-೧-

ಅನಂತರ, ಸುಗ್ರೀವನ ಮನವಿನಂತೆ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾಲಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ನಂತರ, ರಾಮನು ಆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಮರಳಿ ನೀಡಿದನು.

ಸ ಚ ಸರ್ವಾನ್ ಸಮಾನೀಯ ವಾನರಾನ್ ವಾನರರ್ಷಭಃ । ದಿಶಃ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ದಿದೃಕ್ಷುರ್ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ॥೧-೧-

ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಎಲ್ಲ ವಾನರರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಜನಕನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಕಳುಹಿಸಿದನು.

ತತೋ ಗೃಧ್ರಸ್ಯ ವಚನಾತ್ ಸಂಪಾತೇರ್ಹನುಮಾನ್ ಬಲೀ । ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಪುಪ್ಲುವೇ ಲವಣಾರ್ಣವಮ್ ॥೧-೧-

ನಂತರ, ಗಿಡುಗನಾದ ಸಂಪಾತಿಯ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಹನುಮಂತನು ನೂರು ಯೋಜನೆ ಅಗಲದ ಉಪ್ಪಿನ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹಾರಿ ದಾಟಿದನು.

ತತ್ರ ಲಙ್ಕಾಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಪುರೀಂ ರಾವಣಪಾಲಿತಾಮ್ । ದದರ್ಶ ಸೀತಾಂ ಧ್ಯಾಯನ್ತೀಮ್ ಅಶೋಕವನಿಕಾಂ ಗತಾಮ್ ॥೧-೧-

ಅಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಲಂಕಾಪುರವನ್ನು ಸೇರಿ, ಅಶೋಕವನದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು.

ನಿವೇದಯಿತ್ವಾಭಿಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ವಿನಿವೇದ್ಯ ಚ । ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಚ ವೈದೇಹೀಂ ಮರ್ದಯಾಮಾಸ ತೋರಣಮ್ ॥೧-೧-

ಅಭಿಜ್ಞಾನದ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಧೈರ್ಯಪಡಿಸಿ, ಅವನು ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಒಡೆದನು.

ಪಞ್ಚ ಸೇನಾಗ್ರಗಾನ್ ಹತ್ವಾ ಸಪ್ತ ಮನ್ತ್ರಿಸುತಾನಪಿ । ಶೂರಮಕ್ಷಂ ಚ ನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ಸಮುಪಾಗಮತ್ ॥೧-೧-

ಅವನು ಐದು ಸೇನೆಯ ನಾಯಕರನ್ನು ಮತ್ತು ಏಳು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೊಂದು, ಶೂರನಾದ ಅಕ್ಷನನ್ನು ಕೂಡ ಸಂಹರಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.

ಅಸ್ತ್ರೇಣೋನ್ಮುಕ್ತಮಾತ್ಮಾನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪೈತಾಮಹಾದ್ ವರಾತ್ । ಮರ್ಷಯನ್ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ವೀರೋ ಯನ್ತ್ರಿಣಸ್ತಾನ್ ಯದೃಚ್ಛಯಾ ॥೧-೧-

ತಾನೇ ಪಿತಾಮಹನ ವರದಿಂದ ಅಸ್ತ್ರದಿಂದ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆ ವೀರನು ರಾಕ್ಷಸರ ಬಂಧನವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡನು.

ತತೋ ದಗ್ಧ್ವಾ ಪುರೀಂ ಲಙ್ಕಾಮ್ ಋತೇ ಸೀತಾಞ್ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್ । ರಾಮಾಯ ಪ್ರಿಯಮಾಖ್ಯಾತುಂ ಪುನರಾಯಾನ್ಮಹಾಕಪಿಃ ॥೧-೧-

ನಂತರ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಲಂಕಾಪುರವನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ಆ ಮಹಾಕಪಿ ರಾಮನಿಗೆ ಶುಭವಾರ್ತೆ ಹೇಳಲು ಮರಳಿ ಬಂದನು.

ಸೋಽಭಿಗಮ್ಯ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ರಾಮಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ । ನ್ಯವೇದಯದಮೇಯಾತ್ಮಾ ದೃಷ್ಟಾ ಸೀತೇತಿ ತತ್ತ್ವತಃ ॥೧-೧-

ಅವನು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, 'ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಂಡೆನು' ಎಂದು ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ತಿಳಿಸಿದನು.

ತತಃ ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತೋ ಗತ್ವಾ ತೀರಂ ಮಹೋದಧೇಃ । ಸಮುದ್ರಂ ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ಶರೈರಾದಿತ್ಯಸನ್ನಿಭೈಃ ॥೧-೧-

ನಂತರ ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಸಾಗರದ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಉದ್ರೇಕಿಸಿದನು.

ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಸಮುದ್ರಃ ಸರಿತಾಂ ಪತಿಃ । ಸಮುದ್ರವಚನಾಚ್ಚೈವ ನಲಂ ಸೇತುಮಕಾರಯತ್ ॥೧-೧-

ನದಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಸಮುದ್ರನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ತೋರಿಸಿ, ಅವನ ಮಾತಿನಂತೆ ನಳನು ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಿದನು.

ತೇನ ಗತ್ವಾ ಪುರೀಂ ಲಙ್ಕಾಂ ಹತ್ವಾ ರಾವಣಮಾಹವೇ । ರಾಮಃ ಸೀತಾಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಪರಾಂ ವ್ರೀಡಾಮುಪಾಗಮತ್ ॥೧-೧-

ಆ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಲಂಕಾಪುರವನ್ನು ಸೇರಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ರಾಮನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ಆಳವಾದ ಲಜ್ಜೆಗೆ ಒಳಗಾದನು.

ತಾಮುವಾಚ ತತೋ ರಾಮಃ ಪರುಷಂ ಜನಸಂಸದಿ । ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣಾ ಸಾ ಸೀತಾ ವಿವೇಶ ಜ್ವಲನಂ ಸತೀ ॥೧-೧-

ನಂತರ ರಾಮನು ಜನರ ನಡುವೆ ಸೀತೆಗೆ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದಾಗ, ಸಹಿಸಲಾಗದೆ ಸೀತೆಯು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು.

ತತೋಽಗ್ನಿವಚನಾತ್ ಸೀತಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿಗತಕಲ್ಮಷಾಮ್ । ಕರ್ಮಣಾ ತೇನ ಮಹತಾ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಸಚರಾಚರಮ್ ॥೧-೧-

ಅಗ್ನಿಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಿಂದ ಸೀತೆಯು ಪಾಪವಿಲ್ಲದೆ ಶುದ್ಧಳಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆ ಮಹಾ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟವು.