असिरत्नं महाबाहो ददामि नृवरात्मज । गान्धर्वमस्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः ॥१-२७-
हे महाबाहु, हे श्रेष्ठ राजा के पुत्र, मैं तुम्हें उत्तम तलवार, प्रिय गंधर्वास्त्र और मोहना नामक अस्त्र देता हूँ।
प्रस्वापनं प्रशमनं दद्मि सौम्यं च राघव । वर्षणं शोषणं चैव संतापनविलापने ॥१-२७-
हे राघव, मैं तुम्हें प्रस्वापन (सुलाने वाला), प्रशमन (शांत करने वाला), सौम्य अस्त्र, वर्षण (वर्षा कराने वाला), शोषण (सूखा करने वाला), संतापन और विलापन (ताप और शोक देने वाले) अस्त्र देता हूँ।
मादनं चैव दुर्धर्षं कन्दर्पदयितं तथा । गान्धर्वमस्त्रं दयितं मानवं नाम नामतः ॥१-२७-
दुर्धर्ष मादन अस्त्र, जो कामदेव को प्रिय है, और प्रिय गंधर्वास्त्र, जिसे मानव नाम से जाना जाता है, मैं तुम्हें देता हूँ।
पैशाचमस्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः । प्रतीच्छ नरशार्दूल राजपुत्र महायशः ॥१-२७-
प्रिय पिशाच अस्त्र, जिसे मोहना नाम से जाना जाता है, भी लो, हे नरशार्दूल, हे महायशस्वी राजपुत्र।
तामसं नरशार्दूल सौमनं च महाबलम् । संवर्तं चैव दुर्धर्षं मौसलं च नृपात्मज ॥१-२७-
हे नरशार्दूल, मैं तुम्हें तामस अस्त्र, महाबली सौम्यन, दुर्धर्ष संवर्त और मौसल अस्त्र भी देता हूँ, हे राजकुमार।
सत्यमस्त्रं महाबाहो तथा मायामयं परम् । सौरं तेजःप्रभं नाम परतेजोऽपकर्षणम् ॥१-२७-
हे महाबाहु, मैं तुम्हें सत्यास्त्र, श्रेष्ठ मायामय अस्त्र, सौर अस्त्र—जिसे तेजःप्रभा कहते हैं और जो दूसरों की शक्ति हर लेता है—भी देता हूँ।
सोमास्त्रं शिशिरं नाम त्वाष्ट्रमस्त्रं सुदारुणम् । दारुणं च भगस्यापि शीतेषुमथ मानवम् ॥१-२७-
सोम अस्त्र, जिसे शिशिर (शीतलता देने वाला) कहते हैं, भयानक त्वष्टा अस्त्र, भयंकर भग अस्त्र, शीतेषु और मानव अस्त्र भी देता हूँ।
एतान् राम महाबाहो कामरूपान् महाबलान् । गृहाण परमोदारान् क्षिप्रमेव नृपात्मज ॥१-२७-
हे राम, हे महाबाहु, ये सभी इच्छानुसार रूप बदलने वाले, महान शक्ति और उत्तम गुणों वाले अस्त्र शीघ्र ही ग्रहण करो, हे राजकुमार।
स्थितस्तु प्राङ्मुखो भूत्वा शुचिर्मुनिवरस्तदा । ददौ रामाय सुप्रीतो मन्त्रग्राममनुत्तमम् ॥१-२७-
तब मुनिवर ने शुद्ध होकर, पूर्व दिशा की ओर मुख करके, अत्यंत प्रसन्नता से राम को श्रेष्ठ मंत्रों का समूह प्रदान किया।
सर्वसंग्रहणं येषां दैवतैरपि दुर्लभम् । तान्यस्त्राणि तदा विप्रो राघवाय न्यवेदयत् ॥१-२७-
उस समय ब्राह्मण ने वे अस्त्र-शस्त्र राम को बताए, जिनकी पूरी प्राप्ति देवताओं के लिए भी कठिन है।
जपतस्तु मुनेस्तस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । उपतस्थुर्महार्हाणि सर्वाण्यस्त्राणि राघवम् ॥१-२७-
जब बुद्धिमान विश्वामित्र मुनि जप कर रहे थे, तब सभी अद्भुत अस्त्र-शस्त्र राम के पास आकर उपस्थित हो गए।
ऊचुश्च मुदिता रामं सर्वे प्राञ्जलयस्तदा । इमे च परमोदार किंकरास्तव राघव ॥१-२७-
उस समय सभी अस्त्र-शस्त्र प्रसन्न होकर, हाथ जोड़कर राम से बोले— 'हे राघव, हम सब आपके आज्ञाकारी सेवक हैं, हे परम उदार!'
यद्यदिच्छसि भद्रं ते तत्सर्वं करवाम वै । ततो रामः प्रसन्नात्मा तैरित्युक्तो महाबलैः ॥१-२७-
'आप जो भी चाहेंगे, वह सब हम अवश्य करेंगे; आपके लिए सब मंगल हो।' जब वे शक्तिशाली अस्त्र-शस्त्र ऐसा बोले, तब राम का मन शांत और प्रसन्न हो गया।
ततः प्रीतमना रामो विश्वामित्रं महामुनिम्। अभिवाद्य महातेजा गमनायोपचक्रमे ॥१-२७-
इसके बाद राम ने प्रसन्न मन से, तेजस्वी होकर, महान मुनि विश्वामित्र को प्रणाम किया और चलने के लिए तैयार हो गए।
thumb|अष्टाविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे अष्टाविंशः सर्गः ॥१-
अब अट्ठाईसवाँ सर्ग सुनिए। यह श्रीवाल्मीकि रामायण के बालकाण्ड का अट्ठाईसवाँ सर्ग है।
प्रतिगृह्य ततोऽस्त्राणि प्रहृष्टवदनः शुचिः । गच्छन्नेव च काकुत्स्थो विश्वामित्रमथाब्रवीत् ॥१-२८-
फिर अस्त्र-शस्त्र पाकर, निर्मल और प्रसन्न मुख वाले काकुत्स्थ चलते हुए विश्वामित्र से बोले।
गृहीतास्त्रोऽस्मि भगवन् दुराधर्षः सुरैरपि । अस्त्राणां त्वहमिच्छामि संहारान् मुनिपुङ्गव ॥१-२८-
'भगवन, अब मैं अस्त्र-शस्त्र प्राप्त कर चुका हूँ और देवताओं के लिए भी अजेय हो गया हूँ। लेकिन, मुनिश्रेष्ठ, मैं इन अस्त्रों की वापसी की विधि भी जानना चाहता हूँ।'
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे विश्वामित्रो महातपाः । संहारान् व्याजहाराथ धृतिमान् सुव्रतः शुचिः ॥१-२८-
काकुत्स्थ के ऐसा कहने पर, महान तपस्वी, दृढ़ और पवित्र विश्वामित्र ने उन अस्त्रों की वापसी की विधियाँ बताईं।
सत्यवन्तं सत्यकीर्तिं धृष्टं रभसमेव च । प्रतिहारतरं नाम पराङ्मुखमवाङ्मुखम् ॥१-२८-
उन्होंने सत्यवंत, सत्यकीर्ति, धृष्ट, रभस, प्रतिहारतर, और सामने तथा पीछे से रोकने के उपाय सिखाए।
लक्ष्यालक्ष्याविमौ चैव दृढनाभसुनाभकौ । दशाक्षशतवक्त्रौ च दशशीर्षशतोदरौ ॥१-२८-
फिर लक्ष्य और अलक्ष्य, दृढ़नाभ और सुनाभक, दशाक्ष और शतवक्त्र, दशशीर्ष और शतोदर भी सिखाए।
पद्मनाभमहानाभौ दुन्दुनाभसुनाभकौ । ज्योतिषं शकुनं चैव नैरास्यविमलावुभौ ॥१-२८-
पद्मनाभ, महानाभ, दुन्दुनाभ, सुनाभक, ज्योतिष, शकुन, और दोनों नैरास्य तथा विमल भी सिखाए।
यौगन्धरविनिद्रौ च दैत्यप्रमथनौ तथा । शुचिबाहुर्महाबाहुर्निष्कलिर्विरुचस्तथा । सार्चिर्माली धृतिमाली वृत्तिमान् रुचिरस्तथा ॥१-२८-
योगंधर, विनिद्र, दैत्यसंहारक, शुचिबाहु, महाबाहु, निष्कलि, विरुच, सार्चिर्माली, धृतिमाली, वृत्तिमान और रुचिर भी सिखाए।
पित्र्यः सौमनसश्चैव विधूतमकरावुभौ । परवीरं रतिं चैव धनधान्यौ च राघव ॥१-२८-
पित्रीय, सौमनस, दोनों विधूतमकर, परवीर, रति और धनधान्य भी, हे राघव, सिखाए।
कामरूपं कामरुचिं मोहमावरणं तथा । जृम्भकं सर्वनाभं च पन्थनवरुणौ तथा ॥१-२८-
कामरूप, कामरुचि, मोहावरण, जृंभक, सर्वनाभ और पन्थनवरुण भी सिखाए।
कृशाश्वतनयान् राम भास्वरान् कामरूपिणः । प्रतीच्छ मम भद्रं ते पात्रभूतोऽसि राघव ॥१-२८-
हे राम, मुझसे कृशाश्व के तेजस्वी, रूप बदलने वाले पुत्रों को स्वीकार करो; तुम इसके योग्य हो, तुम्हारे लिए सब मंगल हो।
बाढमित्येव काकुत्स्थः प्रहृष्टेनान्तरात्मना । दिव्यभास्वरदेहाश्च मूर्तिमन्तः सुखप्रदाः ॥१-२८-
काकुत्स्थ ने प्रसन्न मन से 'ऐसा ही होगा' कहा। तब दिव्य, तेजस्वी, मूर्तिमान अस्त्र-शस्त्र प्रकट होकर सुख देने लगे।
केचिदङ्गारसदृशाः केचिद् धूमोपमास्तथा । चन्द्रार्कसदृशाः केचित् प्रह्वाञ्जलिपुटास्तथा ॥१-२८-
कुछ अंगारे जैसे थे, कुछ धुएँ के समान, कुछ चाँद-सूरज की तरह चमक रहे थे, और कुछ हाथ जोड़कर विनम्र खड़े थे।
रामं प्राञ्जलयो भूत्वाब्रुवन् मधुरभाषिणः । इमे स्म नरशार्दूल शाधि किं करवाम ते ॥१-२८-
उन मधुर बोलने वाले पुरुषों ने हाथ जोड़कर राम से कहा, "हे पुरुषों में श्रेष्ठ, हम सब यहाँ उपस्थित हैं, आप हमें आदेश दें, हम आपके लिए क्या करें?"
गम्यतामिति तानाह यथेष्टं रघुनन्दनः । मानसाः कार्यकालेषु साहाय्यं मे करिष्यथ ॥१-२८-
रघुवंश के आनंद राम ने उनसे कहा, "तुम लोग अपनी इच्छा से जा सकते हो। जब भी ज़रूरत होगी, तुम मन से मेरी सहायता करोगे।"
अथ ते राममामन्त्र्य कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् । एवमस्त्विति काकुत्स्थमुक्त्वा जग्मुर्यथागतम् ॥१-२८-
फिर उन्होंने राम से विदा ली, उनकी परिक्रमा की और ककुत्स्थ से कहा, "ऐसा ही होगा," और जैसे आए थे वैसे ही चले गए।