वल्गुस्वरा निकूजन्ति पम्पासलिलगोचराः। नोद्विजन्ते नरान् दृष्ट्वा वधस्याकोविदाः शुभाः
पंपा के जल में वे मधुर स्वर में गाते हैं; वे मनुष्यों को देखकर नहीं डरते, क्योंकि वे निर्दोष और शुभ हैं।
घृतपिण्डोपमान् स्थूलांस्तान् द्विजान् भक्षयिष्यथः। रोहितान् वक्रतुण्डांश्च नलमीनांश्च राघव
तुम वहाँ उन मोटे पक्षियों को खाओगे, जो घी के गोले जैसे लगते हैं; लाल रंग के, टेढ़ी चोंच वाले और नालों में रहने वाली मछलियाँ भी, हे राघव।
पम्पायामिषुभिर्मत्स्यांस्तत्र राम वरान् हतान्। निस्त्वक्पक्षानयस्तप्तानकृशानैककण्टकान्
वहाँ, हे राम, तुम पंपा की उत्तम मछलियाँ खाओगे, जो ताज़ी मारी गई हैं, जिनकी त्वचा और पंख नहीं हैं, आग में भूनी हुई, पतली और एक काँटे वाली हैं।
तव भक्त्या समायुक्तो लक्ष्मणः सम्प्रदास्यति। भृशं तान् खादतो मत्स्यान् पम्पायाः पुष्पसंचये
लक्ष्मण तुम्हारी भक्ति से प्रेरित होकर वे मछलियाँ तुम्हें देगा, जब तुम पंपा के फूलों के बीच बैठकर उन्हें खाओगे।
पद्मगन्धि शिवं वारि सुखशीतमनामयम्। उद्धृत्य स तदाक्लिष्टं रूप्यस्फटिकसंनिभम्
वह तुम्हारे लिए पम्पा से कमल की खुशबू वाला, शुभ, सुखद रूप से ठंडा, निर्मल और चाँदी या स्फटिक जैसा साफ़ जल लाएगा।
अथ पुष्करपर्णेन लक्ष्मणः पाययिष्यति। स्थूलान् गिरिगुहाशय्यान् वानरान् वनचारिणः
फिर लक्ष्मण कमल के पत्ते से तुम्हें जल पिलाएंगे, और साथ ही पहाड़ की गुफाओं में रहने वाले, बड़े-बड़े, वन में घूमने वाले वानरों को भी लाकर दिखाएंगे।
सायाह्ने विचरन् राम दर्शयिष्यति लक्ष्मणः। अपां लोभादुपावृत्तान् वृषभानिव नर्दतः
शाम के समय जब तुम घूमोगे, तब लक्ष्मण तुम्हें वे वानर दिखाएंगे जो जल के लोभ में दूर हट गए हैं और बैलों की तरह डकार रहे हैं।
स्थूलान् पीतांश्च पम्पायां द्रक्ष्यसि त्वं नरोत्तम। सायाह्ने विचरन् राम विटपी माल्यधारिणः
हे पुरुषश्रेष्ठ, पम्पा में तुम बड़े-बड़े पीले रंग के वानर देखोगे; और शाम को घूमते समय, हे राम, वृक्षों पर माला जैसी शोभा भी देखोगे।
शिवोदकं च पम्पायां दृष्ट्वा शोकं विहास्यसि। सुमनोभिश्चितास्तत्र तिलका नक्तमालकाः
पम्पा का शुभ जल देखकर तुम्हारा शोक दूर हो जाएगा; वहाँ के वृक्ष तिलक और रातरानी के फूलों से सजे रहते हैं।
उत्पलानि च फुल्लानि पङ्कजानि च राघव। न तानि कश्चिन्माल्यानि तत्रारोपयिता नरः
हे राघव, वहाँ खिले हुए कमल और कुमुद के फूल भी देखोगे; उन मालाओं को वहाँ किसी मनुष्य ने नहीं सजाया है।
न च वै म्लानतां यान्ति न च शीर्यन्ति राघव। मतङ्गशिष्यास्तत्रासन्नृषयः सुसमाहिताः
हे राघव, वे न तो मुरझाते हैं और न ही झड़ते हैं; वहाँ मतंग ऋषि के शिष्य, गहरे ध्यान में लीन रहते हैं।
तेषां भाराभितप्तानां वन्यमाहरतां गुरोः। ये प्रपेतुर्महीं तूर्णं शरीरात् स्वेदबिन्दवः
वे शिष्य, जो अपने गुरु के लिए वन के फल-फूल लाते हुए बोझ से थककर, जिनके शरीर से पसीने की बूँदें ज़मीन पर गिरती थीं।
तानि माल्यानि जातानि मुनीनां तपसा तदा। स्वेदबिन्दुसमुत्थानि न विनश्यन्ति राघव
हे राघव, उन्हीं तपस्वियों के तप से, पसीने की बूँदों से वे मालाएँ उत्पन्न हुईं और वे कभी नष्ट नहीं होतीं।
तेषां गतानामद्यापि दृश्यते परिचारिणी। श्रमणी शबरी नाम काकुत्स्थ चिरजीविनी
उनके जाने के बाद भी आज तक वहाँ उनकी सेवा करने वाली, शबरी नाम की दीर्घायु तपस्विनी देखी जाती है, हे काकुत्स्थ।
त्वां तु धर्मे स्थिता नित्यं सर्वभूतनमस्कृतम्। दृष्ट्वा देवोपमं राम स्वर्गलोकं गमिष्यति
धर्म में स्थिर, सब प्राणियों द्वारा पूजित वह शबरी, हे राम, तुम्हें देवताओं के समान देखकर स्वर्गलोक को प्राप्त करेगी।
ततस्तद्राम पम्पायास्तीरमाश्रित्य पश्चिमम्। आश्रमस्थानमतुलं गुह्यं काकुत्स्थ पश्यसि
फिर, हे काकुत्स्थ, तुम पम्पा के पश्चिमी तट पर स्थित उस अनुपम और गुप्त आश्रम स्थान को देखोगे।
न तत्राक्रमितुं नागाः शक्नुवन्ति तदाश्रमे। ऋषेस्तस्य मतङ्गस्य विधानात् तच्च काननम्
वहाँ मतंग ऋषि के विधान से, उस आश्रम और उसके आसपास के वन में हाथी भी प्रवेश नहीं कर सकते।
मतङ्गवनमित्येव विश्रुतं रघुनन्दन। तस्मिन् नन्दनसंकाशे देवारण्योपमे वने
हे रघुवंश के आनंद, वह वन 'मतंग वन' के नाम से प्रसिद्ध है, जो नंदन वन के समान और देवताओं के वन जैसा है।
नानाविहगसंकीर्णे रंस्यसे राम निर्वृतः। ऋष्यमूकस्तु पम्पायाः पुरस्तात् पुष्पितद्रुमः
उस वन में तरह-तरह के पक्षियों की आवाज़ गूँजती रहती है, वहाँ तुम, हे राम, आनंद से रहोगे; और पम्पा के सामने पुष्पों से लदे वृक्षों वाला ऋष्यमूक पर्वत है।
सुदुःखारोहणश्चैव शिशुनागाभिरक्षितः। उदारो ब्रह्मणा चैव पूर्वकालेऽभिनिर्मितः
वह पर्वत चढ़ने में बहुत कठिन है, बाल हाथियों द्वारा सुरक्षित है, और प्राचीन काल में स्वयं ब्रह्मा ने उसे बनाया था।
शयानः पुरुषो राम तस्य शैलस्य मूर्धनि। यत् स्वप्नं लभते वित्तं तत् प्रबुद्धोऽधिगच्छति
हे राम, जो पुरुष उस पर्वत की चोटी पर सोता है, वह जागने पर अपने स्वप्न में देखी गई संपत्ति को प्राप्त करता है।
यस्त्वेनं विषमाचारः पापकर्माधिरोहति। तत्रैव प्रहरन्त्येनं सुप्तमादाय राक्षसाः
लेकिन जो दुष्ट आचरण और पाप कर्म वाला व्यक्ति वहाँ चढ़ता है, उसे वहाँ के राक्षस सोते समय पकड़कर मार डालते हैं।
तत्रापि शिशुनागानामाक्रन्दः श्रूयते महान्। क्रीडतां राम पम्पायां मतङ्गाश्रमवासिनाम्
वहाँ भी मातंग आश्रम के रहने वालों के छोटे हाथियों की खेलते हुए पम्पा झील में गूंजती हुई बड़ी आवाज़ सुनाई देती है।
सक्ता रुधिरधाराभिः संहत्य परमद्विपाः। प्रचरन्ति पृथक्कीर्णा मेघवर्णास्तरस्विनः
शरीर पर खून की धारियों से सने, बादलों जैसे गहरे रंग के तेज़ और बलवान हाथी इकट्ठे होकर अलग-अलग घूमते रहते हैं।
ते तत्र पीत्वा पानीयं विमलं चारु शोभनम्। अत्यन्तसुखसंस्पर्शं सर्वगन्धसमन्वितम्
वे वहाँ निर्मल, सुंदर, ठंडे और सुगंधित जल पीकर पूरी तरह तृप्त हो जाते हैं।
निर्वृत्ताः संविगाहन्ते वनानि वनगोचराः। ऋक्षांश्च द्वीपिनश्चैव नीलकोमलकप्रभान्
संतुष्ट होकर वे वन में घूमते हैं, और वहाँ नीले, मुलायम बालों वाले भालू और बाघों के साथ रहते हैं।
रुरूनपेतानजयान् दृष्ट्वा शोकं प्रहास्यसि। राम तस्य तु शैलस्य महती शोभते गुहा
जब तुम वहाँ हिरन, जंगली सूअर और निर्भय मृगों को देखोगे, तो तुम्हारा दुख दूर हो जाएगा। राम, उस पर्वत पर एक बड़ी गुफा भी है जो बहुत सुंदर लगती है।
शिलापिधाना काकुत्स्थ दुःखं चास्याः प्रवेशनम्। तस्या गुहायाः प्राग्द्वारे महान् शीतोदको ह्रदः ४० बहुमूलफलो रम्यो नानानगसमाकुलः। तस्यां वसति धर्मात्मा सुग्रीवः सह वानरैः
काकुत्स्थ, वह गुफा पत्थरों से ढकी है और उसमें प्रवेश करना कठिन है। उसके पूर्वी द्वार पर ठंडे जल का एक सुंदर सरोवर है, जिसमें बहुत से कंद-मूल और फल हैं, और चारों ओर तरह-तरह के पेड़ लगे हैं। उसी जगह धर्मात्मा सुग्रीव अपने वानरों के साथ रहता है।
कदाचिच्छिखरे तस्य पर्वतस्यापि तिष्ठति। कबन्धस्त्वनुशास्यैवं तावुभौ रामलक्ष्मणौ
कभी-कभी उस पर्वत की चोटी पर कबन्ध भी खड़ा रहता है और राम-लक्ष्मण दोनों को इसी तरह उपदेश देता है।
स्रग्वी भास्करवर्णाभः खे व्यरोचत वीर्यवान्। तं तु खस्थं महाभागं तावुभौ रामलक्ष्मणौ
मालाओं से सजे, सूर्य के समान तेजस्वी और बलवान कबन्ध आकाश में प्रकट हुआ; राम और लक्ष्मण ने उसे वहाँ देखा।