क्षुधितस्य च सिंहस्य मृगशत्रोस्तरस्विनः। आशीविषस्य वदनाद् दंष्ट्रामादातुमिच्छसि
तुम भूखे सिंह के मुँह से दाँत निकालना या विषैले साँप के मुँह से जबड़े छीनना चाहते हो।
मन्दरं पर्वतश्रेष्ठं पाणिना हर्तुमिच्छसि। कालकूटं विषं पीत्वा स्वस्तिमान् गन्तुमिच्छसि
तुम अपने हाथ से पर्वतों में श्रेष्ठ मंदराचल को उठाना या कालकूट विष पीकर भी सुरक्षित रहना चाहते हो।
अक्षि सूच्या प्रमृजसि जिह्वया लेढि च क्षुरम्। राघवस्य प्रियां भार्यामधिगन्तुं त्वमिच्छसि
तुम सुई से अपनी आँख रगड़ते हो और जीभ से उस्तरा चाटते हो, क्योंकि तुम राघव की प्रिय पत्नी को पाना चाहते हो।
अवसज्य शिलां कण्ठे समुद्रं तर्तुमिच्छसि। सूर्याचन्द्रमसौ चोभौ पाणिभ्यां हर्तुमिच्छसि
तुम गले में पत्थर बाँधकर समुद्र पार करना या अपने हाथों से सूर्य और चन्द्रमा को पकड़ना चाहते हो।
यो रामस्य प्रियां भार्यां प्रधर्षयितुमिच्छसि। अग्निं प्रज्वलितं दृष्ट्वा वस्त्रेणाहर्तुमिच्छसि
जो राम की प्रिय पत्नी को अपमानित करना चाहता है, वह जलती हुई आग को कपड़े से पकड़ना चाहता है।
कल्याणवृत्तां यो भार्यां रामस्याहर्तुमिच्छसि। अयोमुखानां शूलानामग्रे चरितुमिच्छसि। रामस्य सदृशीं भार्यां योऽधिगन्तुं त्वमिच्छसि
जो राम की सद्गुणवती पत्नी को पाना चाहता है, वह लोहे की नोक वाले भालों की धार पर चलना चाहता है; क्योंकि तुम राम के समान पत्नी को पाना चाहते हो।
यदन्तरं सिंहसृगालयोर्वने यदन्तरं स्यन्दनिकासमुद्रयोः। सुराग्र्यसौवीरकयोर्यदन्तरं तदन्तरं दाशरथेस्तवैव च
जैसा अंतर जंगल में सिंह और सियार में, नदी और समुद्र में, उत्तम मदिरा और साधारण शराब में है, वैसा ही अंतर दशरथपुत्र और तुम्हारे बीच है।
यदन्तरं काञ्चनसीसलोहयो- र्यदन्तरं चन्दनवारिपङ्कयोः। यदन्तरं हस्तिबिडालयोर्वने तदन्तरं दाशरथेस्तवैव च
जैसा अंतर सोना, सीसा और लोहा में है, चंदन, पानी और कीचड़ में है, जंगल में हाथी और गधे में है, वैसा ही अंतर दशरथपुत्र और तुम्हारे बीच है।
तस्मिन् सहस्राक्षसमप्रभावे रामे स्थिते कार्मुकबाणपाणौ। हृतापि तेऽहं न जरां गमिष्ये आज्यं यथा मक्षिकयावगीर्णम्
जब राम, जो सहस्र नेत्रों वाले इन्द्र के समान तेजस्वी हैं, धनुष-बाण हाथ में लिए खड़े हैं, तब भी यदि मैं तुझसे छीन ली गई हूँ, तो भी मैं कभी बुढ़ापे का शिकार नहीं बनूँगी—जैसे घी को जब कोई मक्खी निगल जाती है, तब भी घी में कोई कमी नहीं आती।
इतीव तद्वाक्यमदुष्टभावा सुदुष्टमुक्त्वा रजनीचरं तम्। गात्रप्रकम्पाद् व्यथिता बभूव वातोद्धता सा कदलीव तन्वी
ऐसा कहकर, निर्मल मन वाली सीता ने उस दुष्ट राक्षस से कठोर वचन कहे। उसके शरीर में कंपन होने लगा, वह व्याकुल हो गई, और तेज़ हवा में हिलती पतली केले की तरह कांपने लगी।
तां वेपमानामुपलक्ष्य सीतां स रावणो मृत्युसमप्रभावः। कुलं बलं नाम च कर्म चात्मनः समाचचक्षे भयकारणार्थम्
सीता को कांपता हुआ देखकर, मृत्यु के समान भयानक प्रभाव वाले रावण ने उसे डराने के लिए अपना कुल, बल, नाम और अपने कर्म बताने शुरू किए।
thumb|अष्टचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे अष्टचत्वारिंशः सर्गः ॥३-
अब आप श्रीमद्वाल्मीकि रामायण के अरण्यकाण्ड का अड़तालीसवाँ सर्ग सुनिए।
एवं ब्रुवत्यां सीतायां संरब्धः परुषं वचः। ललाटे भ्रुकुटिं कृत्वा रावणः प्रत्युवाच ह
सीता के इस प्रकार बोलने पर, रावण क्रोधित हो गया, उसने अपनी भौंहों पर बल डालते हुए कठोर शब्दों में उत्तर दिया।
भ्राता वैश्रवणस्याहं सापत्नो वरवर्णिनि। रावणो नाम भद्रं ते दशग्रीवः प्रतापवान्
हे सुंदर वर्ण वाली, मैं रावण हूँ, कुबेर का सौतेला भाई, दस सिर वाला और बड़ा प्रतापी। तुम्हारा कल्याण हो।
यस्य देवाः सगन्धर्वाः पिशाचपतगोरगाः। विद्रवन्ति सदा भीता मृत्योरिव सदा प्रजाः
मुझसे देवता, गंधर्व, पिशाच, पक्षी और नाग सदा डरकर भागते हैं, जैसे सब प्राणी मृत्यु से डरकर भागते हैं।
येन वैश्रवणो भ्राता वैमात्राः कारणान्तरे। द्वन्द्वमासादितः क्रोधाद् रणे विक्रम्य निर्जितः
मेरे भाई कुबेर, जो मेरी सौतेली माँ के पुत्र हैं, किसी अन्य कारण से मेरे क्रोध के कारण युद्ध में मुझसे भिड़े और मैंने उन्हें परास्त कर दिया।
मद्भयार्तः परित्यज्य स्वमधिष्ठानमृद्धिमत्। कैलासं पर्वतश्रेष्ठमध्यास्ते नरवाहनः
मुझसे भयभीत होकर, वह अपने समृद्ध निवास को छोड़कर, अब कैलास पर्वत पर अपने विमान में रहते हैं।
यस्य तत् पुष्पकं नाम विमानं कामगं शुभम्। वीर्यादावर्जितं भद्रे येन यामि विहायसम्
वह सुंदर पुष्पक विमान, जो इच्छानुसार उड़ता है, मैंने अपने पराक्रम से प्राप्त किया है, हे भद्रे; उसी से मैं आकाश में विचरण करता हूँ।
मम संजातरोषस्य मुखं दृष्ट्वैव मैथिलि। विद्रवन्ति परित्रस्ताः सुराः शक्रपुरोगमाः
जब मैं क्रोधित होता हूँ, हे मिथिला की पुत्री, तो मुझे देखकर इन्द्र सहित सभी देवता डर के मारे भाग जाते हैं।
यत्र तिष्ठाम्यहं तत्र मारुतो वाति शङ्कितः। तीव्रांशुः शिशिरांशुश्च भयात् सम्पद्यते दिवि
जहाँ मैं खड़ा होता हूँ, वहाँ वायु भी डरते-डरते चलती है; सूर्य की किरणें तीखी हो जाती हैं और चाँदनी ठंडी पड़ जाती है, सब स्वर्ग में भय के कारण।
निष्कम्पपत्रास्तरवो नद्यश्च स्तिमितोदकाः। भवन्ति यत्र तत्राहं तिष्ठामि च चरामि च
जहाँ मैं रहता या चलता हूँ, वहाँ पेड़ों की पत्तियाँ भी नहीं हिलतीं और नदियों का जल भी स्थिर हो जाता है।
मम पारे समुद्रस्य लङ्का नाम पुरी शुभा। सम्पूर्णा राक्षसैर्घोरैर्यथेन्द्रस्यामरावती
समुद्र के पार मेरी सुंदर नगरी लंका है, जो भयानक राक्षसों से भरी हुई है, जैसे इन्द्र की अमरावती देवताओं से भरी रहती है।
प्राकारेण परिक्षिप्ता पाण्डुरेण विराजिता। हेमकक्ष्या पुरी रम्या वैदूर्यमयतोरणा
वह रमणीय नगरी उज्ज्वल सफेद प्राचीर से घिरी है, सोने के आँगन और वैडूर्य के बने तोरणों से सुसज्जित है।
हस्त्यश्वरथसम्बाधा तूर्यनादविनादिता। सर्वकामफलैर्वृक्षैः संकुलोद्यानभूषिता
वहाँ हाथी, घोड़े और रथों की भीड़ है, बाजों की ध्वनि गूंजती रहती है, और हर तरह के फल देने वाले वृक्षों से भरे बगीचों से वह सजी है।
तत्र त्वं वस हे सीते राजपुत्रि मया सह। न स्मरिष्यसि नारीणां मानुषीणां मनस्विनि
हे सीते, राजकुमारी, वहाँ तुम मेरे साथ रहो; फिर तुम मन में मनुष्यों की स्त्रियों को याद भी नहीं करोगी, हे विचारशील।
भुञ्जाना मानुषान् भोगान् दिव्यांश्च वरवर्णिनि। न स्मरिष्यसि रामस्य मानुषस्य गतायुषः
हे सुंदर वर्ण वाली, वहाँ तुम मनुष्यों और देवताओं के सुख भोगोगी, और उस मर्यादा पुरुषोत्तम राम, जिसकी आयु समाप्त हो चुकी है, उसे भी याद नहीं करोगी।
स्थापयित्वा प्रियं पुत्रं राज्ये दशरथो नृपः। मन्दवीर्यस्ततो ज्येष्ठः सुतः प्रस्थापितो वनम्
राजा दशरथ ने अपने प्रिय पुत्र को राजगद्दी पर बैठाया और फिर दुर्बल होकर अपने बड़े बेटे को वन भेज दिया।
तेन किं भ्रष्टराज्येन रामेण गतचेतसा। करिष्यसि विशालाक्षि तापसेन तपस्विना
हे विशाल नेत्रों वाली, जिस राम का राज्य छिन गया है और जो मन से भी विचलित है, ऐसे तपस्वी के साथ रहकर तुम क्या करोगी?
रक्ष राक्षसभर्तारं कामय स्वयमागतम्। न मन्मथशराविष्टं प्रत्याख्यातुं त्वमर्हसि
राक्षसों के स्वामी को, जो स्वयं तुम्हारे पास आया है, अपनाओ; प्रेमबाण से घायल हुए को ठुकराना तुम्हारे लिए उचित नहीं है।
प्रत्याख्याय हि मां भीरु पश्चात्तापं गमिष्यसि। चरणेनाभिहत्येव पुरूरवसमुर्वशी
अगर तुम मुझे ठुकरा दोगी, तो डरपोक, बाद में पछताओगी, जैसे उर्वशी ने पुरूरवा को पैर से मारकर पछताया था।