उदयन्तं दिनकरं दृष्ट्वा विगतकल्मषाः। सुतीक्ष्णमभिगम्येदं श्लक्ष्णं वचनमब्रुवन्
सूर्य के उदय होते देखकर, पापरहित होकर, वे सुतीक्ष्ण के पास गए और कोमल वचन बोले।
सुखोषिताः स्म भगवंस्त्वया पूज्येन पूजिताः। आपृच्छामः प्रयास्यामो मुनयस्त्वरयन्ति नः
हे भगवन, आपने हमें बहुत आदर और प्रेम से ठहराया, इसके लिए हम कृतज्ञ हैं। अब हम आपसे विदा लेते हैं, क्योंकि अन्य ऋषि हमें आगे बढ़ने के लिए कह रहे हैं।
त्वरामहे वयं द्रष्टुं कृत्स्नमाश्रममण्डलम्। ऋषीणां पुण्यशीलानां दण्डकारण्यवासिनाम्
हम जल्दी से दण्डकारण्य में रहने वाले पुण्यशील ऋषियों के सभी आश्रमों को देखने के लिए जा रहे हैं।
अभ्यनुज्ञातुमिच्छामः सहैभिर्मुनिपुंगवैः। धर्मनित्यैस्तपोदान्तैर्विशिखैरिव पावकैः
हम चाहते हैं कि आप हमें इन धर्मनिष्ठ और तपस्या से संयमित श्रेष्ठ मुनियों के साथ जाने की अनुमति दें, जो अग्नि के बाणों की तरह तेजस्वी हैं।
तावदिच्छामहे गन्तुमित्युक्त्वा चरणौ मुनेः। ववन्दे सहसौमित्रिः सीतया सह राघवः
‘हम जाना चाहते हैं’ ऐसा कहकर राम ने लक्ष्मण और सीता के साथ मुनि के चरणों में प्रणाम किया।
तौ संस्पृशन्तौ चरणावुत्थाप्य मुनिपुंगवः। गाढमाश्लिष्य सस्नेहमिदं वचनमब्रवीत्
जब वे दोनों उनके चरण छू रहे थे, तब उस श्रेष्ठ मुनि ने उन्हें उठाया, प्रेम से गले लगाया और स्नेहपूर्वक ये वचन कहे।
अरिष्टं गच्छ पन्थानं राम सौमित्रिणा सह। सीतया चानया सार्धं छाययेवानुवृत्तया
राम, तुम लक्ष्मण और अपनी छाया की तरह साथ चलने वाली सीता के साथ सुरक्षित जाओ।
पश्याश्रमपदं रम्यं दण्डकारण्यवासिनाम्। एषां तपस्विनां वीर तपसा भावितात्मनाम्
वीर, देखो दण्डकारण्य में तपस्या से पवित्र आत्मा वाले तपस्वियों का सुंदर आश्रम।
सुप्राज्यफलमूलानि पुष्पितानि वनानि च। प्रशस्तमृगयूथानि शान्तपक्षिगणानि च
तुम वहाँ उत्तम फल-मूलों से भरे, फूलों से लदे वन, सुंदर हिरणों के झुंड और शांत पक्षियों के समूह देखोगे।
फुल्लपङ्कजखण्डानि प्रसन्नसलिलानि च। कारण्डवविकीर्णानि तटाकानि सरांसि च
तुम वहाँ खिले हुए कमलों से सजे, स्वच्छ जल वाले, जलपक्षियों से भरे हुए सरोवर और तालाब देखोगे।
द्रक्ष्यसे दृष्टिरम्याणि गिरिप्रस्रवणानि च। रमणीयान्यरण्यानि मयूराभिरुतानि च
तुम वहाँ मन को भाने वाले दृश्य, पर्वतों से झरते जलस्रोत और मोरों की आवाज़ से गूंजते सुंदर वन देखोगे।
गम्यतां वत्स सौमित्रे भवानपि च गच्छतु। आगन्तव्यं च ते दृष्ट्वा पुनरेवाश्रमं प्रति
जाओ बेटा, लक्ष्मण तुम भी जाओ। सब कुछ देखकर फिर से आश्रम लौट आना।
एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः। प्रदक्षिणं मुनिं कृत्वा प्रस्थातुमुपचक्रमे
ऐसा सुनकर काकुत्स्थ ने लक्ष्मण के साथ ‘ऐसा ही होगा’ कहा और मुनि की परिक्रमा कर प्रस्थान करने लगे।
ततः शुभतरे तूणी धनुषी चायतेक्षणा। ददौ सीता तयोर्भ्रात्रोः खड्गौ च विमलौ ततः
उसके बाद, बड़ी आँखों वाली सीता ने दोनों भाइयों को उनके सुंदर तूणीर, धनुष और चमकती तलवारें दीं।
आबध्य च शुभे तूणी चापे चादाय सस्वने। निष्क्रान्तावाश्रमाद् गन्तुमुभौ तौ रामलक्ष्मणौ
राम और लक्ष्मण ने उत्तम तूणीर बाँधकर, धनुष उठाकर, गूंजती आवाज़ के साथ आश्रम से बाहर निकलना शुरू किया।
शीघ्रं तौ रूपसम्पन्नावनुज्ञातौ महर्षिणा। प्रस्थितौ धृतचापासी सीतया सह राघवौ
वे दोनों सुंदर रूप वाले, महर्षि की आज्ञा पाकर, धनुष और तलवार लेकर सीता के साथ तेज़ी से निकल पड़े।
thumb|नवमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे नवमः सर्गः ॥३-
अब नवाँ सर्ग सुनिए।
सुतीक्ष्णेनाभ्यनुज्ञातं प्रस्थितं रघुनन्दनम्। हृद्यया स्निग्धया वाचा भर्तारमिदमब्रवीत्
सुतिक्ष्ण की अनुमति पाकर रघुनंदन चल पड़े। तब सीता ने प्रेम और अपनापन से अपने पति से यह कहा।
अधर्मं तु सुसूक्ष्मेण विधिना प्राप्यते महान्। निवृत्तेन च शक्योऽयं व्यसनात् कामजादिह
बहुत सूक्ष्म तरीके से भी अधर्म हो सकता है, और इच्छाओं से उत्पन्न दुखों से दूर रहकर ही उनसे बचा जा सकता है।
त्रीण्येव व्यसनान्यत्र कामजानि भवन्त्युत। मिथ्यावाक्यं तु परमं तस्माद् गुरुतरावुभौ
इच्छा से उत्पन्न होने वाले तीन प्रकार के दुःख होते हैं, लेकिन झूठ बोलना सबसे बड़ा है, और बाकी दोनों भी उसी के कारण और भारी हो जाते हैं।
परदाराभिगमनं विना वैरं च रौद्रता। मिथ्यावाक्यं न ते भूतं न भविष्यति राघव
राघव, बिना किसी शत्रुता या क्रूरता के, पराई स्त्री के पास जाना और झूठ बोलना—ये बातें न तो कभी तुममें थीं और न ही आगे होंगी।
कुतोऽभिलषणं स्त्रीणां परेषां धर्मनाशनम्। तव नास्ति मनुष्येन्द्र न चाभूत् ते कदाचन
मनुष्यों में श्रेष्ठ, पराई स्त्रियों की इच्छा, जो धर्म का नाश करती है, वह तुममें कभी नहीं रही और न ही कभी उत्पन्न होगी।
मनस्यपि तथा राम न चैतद् विद्यते क्वचित्। स्वदारनिरतश्चैव नित्यमेव नृपात्मज
राम, तुम्हारे मन में भी ऐसा कोई विचार कभी नहीं आता; राजकुमार, तुम सदा अपनी पत्नी में ही लगे रहते हो।
धर्मिष्ठः सत्यसंधश्च पितुर्निर्देशकारकः। त्वयि धर्मश्च सत्यं च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्
तुम धर्मनिष्ठ, सत्यवादी और पिता की आज्ञा का पालन करने वाले हो; तुम्हीं में धर्म और सत्य पूरी तरह स्थापित हैं।
तच्च सर्वं महाबाहो शक्यं वोढुं जितेन्द्रियैः। तव वश्येन्द्रियत्वं च जानामि शुभदर्शन
महाबाहु, यह सब वही सह सकता है जिसने अपनी इंद्रियों को वश में कर लिया हो; शुभ स्वरूप वाले, मैं जानती हूँ कि तुम्हारी इंद्रियाँ पूरी तरह वश में हैं।
प्रतिज्ञातस्त्वया वीर दण्डकारण्यवासिनाम्। ऋषीणां रक्षणार्थाय वधः संयति रक्षसाम्
वीर, तुमने दण्डकारण्य में रहने वाले ऋषियों की रक्षा और युद्ध में राक्षसों के वध का संकल्प लिया है।
एतन्निमित्तं च वनं दण्डका इति विश्रुतम्। प्रस्थितस्त्वं सह भ्रात्रा धृतबाणशरासनः
इसी कारण, धनुष-बाण लेकर अपने भाई के साथ दण्डक वन जाने के लिए तुम्हारा नाम प्रसिद्ध हुआ है।
ततस्त्वां प्रस्थितं दृष्ट्वा मम चिन्ताकुलं मनः। त्वद्धृत्तं चिन्तयन्त्या वै भवेन्निःश्रेयसं हितम्
फिर जब मैंने तुम्हें जाते देखा, तो मेरा मन चिंता से भर गया; तुम्हारे जाने की बात सोचकर मैं यही विचार करती हूँ कि तुम्हारे लिए क्या सचमुच हितकारी है।
नहि मे रोचते वीर गमनं दण्डकान् प्रति। कारणं तत्र वक्ष्यामि वदन्त्याः श्रूयतां मम
वीर, मुझे तुम्हारा दण्डक वन जाना अच्छा नहीं लगता; इसका कारण मैं बताऊँगी—मेरी बात ध्यान से सुनो।
त्वं हि बाणधनुष्पाणिर्भ्रात्रा सह वनं गतः। दृष्ट्वा वनचरान् सर्वान् कच्चित् कुर्याः शरव्ययम्
तुम धनुष-बाण हाथ में लेकर अपने भाई के साथ वन में गए हो; वहाँ के सभी वनवासियों को देखकर कहीं तुम अपने बाणों का प्रयोग न कर बैठो।