ईहामृगमुखांश्चापि व्यादितास्यान् भयावहान्। पञ्चास्याँल्लेलिहानांश्च ससर्ज निशितान् शरान्
उसने मृगमुख, बड़े खुले मुँह वाले, भयावह और पाँच मुख वाले, जीभ लपलपाते हुए तीखे बाण भी छोड़े।
शरान् खरमुखांश्चान्यान् वराहमुखसंश्रितान्। श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्च मकराशीविषाननान्
उसने गधे, सूअर, कुत्ते, मुर्गे, मगरमच्छ और विषैले सर्पों के मुख वाले अन्य बाण भी चलाए।
एतांश्चान्यांश्च मायाभिः ससर्ज निशिताञ्छरान्। रामं प्रति महातेजाः क्रुद्धः सर्प इव श्वसन्
उसने माया से और भी कई तीखे बाण चलाए, जो क्रोध से फुफकारते साँप की तरह राम की ओर बढ़े।
आसुरेण समाविष्टः सोऽस्त्रेण रघुपुङ्गवः। ससर्जास्त्रं महोत्साहं पावकं पावकोपमः
राघव, जो असुर अस्त्र के प्रभाव में था, बड़े उत्साह के साथ अग्नि के समान प्रज्वलित अस्त्र छोड़ता है, स्वयं भी अग्नि के समान दीप्तिमान दिखाई देता है।
अग्निदीप्तमुखान् बाणांस्तत्र सूर्यमुखानपि। चन्द्रार्धचन्द्रवक्त्रांश्च धूमकेतुमुखानपि। ग्रहनक्षत्रवर्णांश्च महोल्कामुखसंस्थितान्
उसने वहाँ अग्नि-जैसे मुख वाले, सूर्य के समान मुख वाले, चंद्र और अर्धचंद्र के आकार वाले, धूमकेतु जैसे मुख वाले, ग्रह-नक्षत्रों और उल्काओं के रंग वाले बाण छोड़े।
विद्युज्जिह्वोपमांश्चापि ससर्ज विविधाञ्छरान्। ते रावणशरा घोरा राघवास्त्रसमाहताः
उसने बिजली की जिह्वा जैसे कई प्रकार के बाण भी चलाए; वे रावण के भयानक बाण, राघव के अस्त्र से टकराकर नष्ट हो गए।
विलयं जग्मुराकाशे जघ्नुश्चैव सहस्रशः। तदस्त्रं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा
वे सब आकाश में विलीन हो गए और हजारों की संख्या में नष्ट हो गए; राम के द्वारा उस अस्त्र को पराजित देखकर,
हृष्टा नेदुस्ततः सर्वे कपयः कामरूपिणः। सुग्रीवाभिमुखा वीराः सम्परिक्षिप्य राघवम्
सभी वानर, जो इच्छानुसार रूप बदल सकते थे, प्रसन्न होकर जयकार करने लगे और सुग्रीव की ओर मुख करके राघव को घेर लिया।
ततस्तदस्त्रं विनिहत्य राघवः प्रसह्य तद् रावणबाहुनिःसृतम्। मुदान्वितो दाशरथिर्महात्मा विनेदुरुच्चैर्मुदिताः कपीश्वराः
फिर उस अस्त्र को नष्ट कर राघव, दशरथ पुत्र महात्मा, रावण की भुजाओं से निकले प्रहार को भी बलपूर्वक रोक लेते हैं; वानर-प्रधान हर्ष से भरकर ऊँचे स्वर में जयकार करते हैं।
thumb|शततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे शततमः सर्गः ॥६-
श्रीवाल्मीकि रामायण के युद्धकाण्ड का सौवाँ सर्ग अब सुना जाए।
तस्मिन् प्रतिहतेऽस्त्रे तु रावणो राक्षसाधिपः। क्रोधं च द्विगुणं चक्रे क्रोधाच्चास्त्रमनन्तरम्
जब वह अस्त्र विफल हो गया, तब रावण, राक्षसों का स्वामी, और भी अधिक क्रोधित हुआ और उसी क्रोध से तुरंत दूसरा अस्त्र तैयार किया।
मयेन विहितं रौद्रमन्यदस्त्रं महाद्युतिः। उत्स्रष्टुं रावणो भीमं राघवाय प्रचक्रमे
रावण, जो अत्यंत तेजस्वी था, माया द्वारा बनाए गए भयंकर अस्त्र को राघव पर चलाने लगा।
ततः शूलानि निश्चेरुर्गदाश्च मुसलानि च। कार्मुकाद् दीप्यमानानि वज्रसाराणि सर्वशः
फिर उसके धनुष से जलते हुए, वज्र के समान मजबूत शूल, गदा और मुसल निकल पड़े।
मुद्गराः कूटपाशाश्च दीप्ताश्चाशनयस्तथा। निष्पेतुर्विविधास्तीक्ष्णा वाता इव युगक्षये
मुद्गर, काँटेदार फंदे और जलती हुई भयानक भूख के अस्त्र भी, अनेक प्रकार के तीखे अस्त्र, जैसे युग के अंत में चलने वाली तेज़ हवाएँ, निकल पड़े।
तदस्त्रं राघवः श्रीमानुत्तमास्त्रविदां वरः। जघान परमास्त्रेण गान्धर्वेण महाद्युतिः
उस अस्त्र को श्रीमान् राघव, जो उत्तम अस्त्रों के ज्ञाता हैं, अपनी तेजस्विता से श्रेष्ठ गंधर्वास्त्र द्वारा नष्ट कर देते हैं।
तस्मिन् प्रतिहतेऽस्त्रे तु राघवेण महात्मना। रावणः क्रोधताम्राक्षः सौरमस्त्रमुदीरयत्
जब वह अस्त्र महात्मा राघव द्वारा विफल कर दिया गया, तब रावण, whose आँखें क्रोध से लाल थीं, सूर्यास्त्र का प्रयोग करता है।
ततश्चक्राणि निष्पेतुर्भास्वराणि महान्ति च। कार्मुकाद् भीमवेगस्य दशग्रीवस्य धीमतः
फिर दस सिर वाले, बुद्धिमान रावण के धनुष से, भयानक वेग वाले, बड़े-बड़े चमकदार चक्र निकल पड़े।
तैरासीद् गगनं दीप्तं सम्पतद्भिः समन्ततः। पतद्भिश्च दिशो दीप्ताश्चन्द्रसूर्यग्रहैरिव
उन उड़ते हुए चक्रों से आकाश चारों ओर से चमक उठा, और गिरते हुए तेजस्वी अस्त्रों से दिशाएँ भी सूर्य, चंद्र और ग्रहों की तरह दमकने लगीं।
तानि चिच्छेद बाणौघैश्चक्राणि तु स राघवः। आयुधानि च चित्राणि रावणस्य चमूमुखे
राघव ने उन चक्रों को और रावण के अद्भुत आयुधों को सेना के सामने अपने बाणों की वर्षा से काट डाला।
तदस्त्रं तु हतं दृष्ट्वा रावणो राक्षसाधिपः। विव्याध दशभिर्बाणै रामं सर्वेषु मर्मसु
वह अस्त्र नष्ट हुआ देखकर रावण, राक्षसों का स्वामी, राम के शरीर के सभी महत्वपूर्ण अंगों में दस बाण मारता है।
स विद्धो दशभिर्बाणैर्महाकार्मुकनिःसृतैः। रावणेन महातेजा न प्राकम्पत राघवः
रावण के विशाल धनुष से छोड़े गए दस बाणों से घायल होने पर भी तेजस्वी राम तनिक भी नहीं डगमगाए।
ततो विव्याध गात्रेषु सर्वेषु समितिंजयः। राघवस्तु सुसंक्रुद्धो रावणं बहुभिः शरैः
इसके बाद युद्ध में विजयी और अत्यंत क्रोधित राम ने रावण के शरीर के हर हिस्से पर अनेक बाणों से प्रहार किया।
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो राघवस्यानुजो बली। लक्ष्मणः सायकान् सप्त जग्राह परवीरहा
इसी बीच, राम के बलशाली छोटे भाई लक्ष्मण, शत्रुओं का संहार करने वाले, क्रोध में सात बाण उठा लेते हैं।
तैः सायकैर्महावेगै रावणस्य महाद्युतिः। ध्वजं मनुष्यशीर्षं तु तस्य चिच्छेद नैकधा
उन तीव्र बाणों से तेजस्वी लक्ष्मण ने रावण के ध्वज को, जिस पर मानव-मस्तक बना था, कई टुकड़ों में काट डाला।
सारथेश्चापि बाणेन शिरो ज्वलितकुण्डलम्। जहार लक्ष्मणः श्रीमान् नैर्ऋतस्य महाबलः
लक्ष्मण, जो श्रीमान् और अत्यंत बलवान थे, ने एक बाण से रावण के सारथी का चमकते कुण्डलों वाला सिर भी काट गिराया।
तस्य बाणैश्च चिच्छेद धनुर्गजकरोपमम्। लक्ष्मणो राक्षसेन्द्रस्य पञ्चभिर्निशितैस्तदा
उस समय लक्ष्मण ने राक्षसों के राजा के हाथी की सूंड जैसे भारी धनुष को पाँच तीखे बाणों से काट डाला।
नीलमेघनिभांश्चास्य सदश्वान् पर्वतोपमान्। जघानाप्लुत्य गदया रावणस्य विभीषणः
विभीषण ने उछलकर अपनी गदा से रावण के घोड़ों को, जो काले बादल जैसे और पर्वत के समान विशाल थे, मार गिराया।
हताश्वात् तु तदा वेगादवप्लुत्य महारथात्। कोपमाहारयत् तीव्रं भ्रातरं प्रति रावणः
घोड़े मारे जाने पर रावण अपने विशाल रथ से तेजी से कूद पड़ा और अपने भाई पर तीव्र क्रोध से भर गया।
ततः शक्तिं महाशक्तिः प्रदीप्तामशनीमिव। विभीषणाय चिक्षेप राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्
फिर राक्षसों के स्वामी, पराक्रमी रावण ने विभीषण पर बिजली के समान प्रज्वलित शक्ति फेंकी।
अप्राप्तामेव तां बाणैस्त्रिभिश्चिच्छेद लक्ष्मणः। अथोदतिष्ठत् संनादो वानराणां महारणे
वह शक्ति विभीषण तक पहुँचती, उससे पहले ही लक्ष्मण ने तीन बाणों से उसे काट दिया, और फिर युद्धभूमि में वानरों की जोरदार गर्जना गूँज उठी।