तस्य चन्द्रनिकाशेषु पर्वतेषु गुहासु च। रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः
वहाँ के चाँदनी जैसे पर्वतों और गुफाओं में भी, रावण और सीता को हर जगह अच्छी तरह ढूँढ़ना चाहिए।
क्रौञ्चं तु गिरिमासाद्य बिलं तस्य सुदुर्गमम्। अप्रमत्तैः प्रवेष्टव्यं दुष्प्रवेशं हि तत् स्मृतम्
फिर क्रौंच पर्वत पर पहुँचकर, उसकी अत्यंत कठिन गुफा में बहुत सावधानी से प्रवेश करना, क्योंकि वहाँ जाना कठिन माना गया है।
वसन्ति हि महात्मानस्तत्र सूर्यसमप्रभाः। देवैरभ्यर्थिताः सम्यग् देवरूपा महर्षयः
वहाँ सूर्य के समान तेजस्वी, देवताओं द्वारा विनती किए गए, दिव्य रूप वाले महान ऋषि निवास करते हैं।
क्रौञ्चस्य तु गुहाश्चान्याः सानूनि शिखराणि च। निर्दराश्च नितम्बाश्च विचेतव्यास्ततस्ततः
क्रौंच पर्वत की अन्य गुफाओं, ढलानों, चोटियों, दर्रों और तलहटियों में भी हर ओर अच्छी तरह खोज करनी चाहिए।
अवृक्षं कामशैलं च मानसं विहगालयम्। न गतिस्तत्र भूतानां देवानां न च रक्षसाम्
वहाँ वृक्षरहित काम पर्वत और पक्षियों का निवास मानस झील है; वहाँ न तो देवता, न भूत, न राक्षस जा सकते हैं।
स च सर्वैर्विचेतव्यः ससानुप्रस्थभूधरः। क्रौञ्चं गिरिमतिक्रम्य मैनाको नाम पर्वतः
उस पर्वत को, जिसमें ढलानें, समतल स्थान और शिखर हैं, पूरी तरह से खोजा जाना चाहिए; उसके पार मैनाक नामक पर्वत है।
मयस्य भवनं तत्र दानवस्य स्वयंकृतम्। मैनाकस्तु विचेतव्यः ससानुप्रस्थकन्दरः
वहाँ मायासुर का स्वयं बनाया हुआ भवन है; मैनाक पर्वत, जिसकी ढलानें, समतल स्थान और गुफाएँ हैं, उसे भी अच्छी तरह देखना चाहिए।
स्त्रीणामश्वमुखीनां तु निकेतस्तत्र तत्र तु। तं देशं समतिक्रम्य आश्रमं सिद्धसेवितम्
वहाँ अलग-अलग स्थानों पर घोड़े के मुख वाली स्त्रियों के निवास हैं; उस क्षेत्र को पार करने के बाद सिद्धों द्वारा पूजित एक आश्रम है।
सिद्धा वैखानसा यत्र वालखिल्याश्च तापसाः। वन्दितव्यास्ततः सिद्धास्तपसा वीतकल्मषाः
वहाँ सिद्ध, वैखानस और वालखिल्य तपस्वी रहते हैं; उन तपस्या से पवित्र हुए निष्पाप सिद्धों को आदरपूर्वक प्रणाम करना चाहिए।
प्रष्टव्या चापि सीतायाः प्रवृत्तिर्विनयान्वितैः। हेमपुष्करसंछन्नं तत्र वैखानसं सरः
आपको उन विनम्र जनों से सीता के समाचार के बारे में भी पूछना चाहिए; वहाँ स्वर्ण कमलों से ढका हुआ वैखानस सरोवर है।
तरुणादित्यसंकाशैर्हंसैर्विचरितं शुभैः। औपवाह्यः कुबेरस्य सार्वभौम इति स्मृतः
वह सरोवर सुंदर हंसों से भरा है, जो उगते हुए सूर्य के समान चमकते हैं; कहा जाता है कि वह कुबेर का राजस्नान स्थल है।
गजः पर्येति तं देशं सदा सह करेणुभिः। तत् सरः समतिक्रम्य नष्टचन्द्रदिवाकरम्। अनक्षत्रगणं व्योम निष्पयोदमनादितम्
एक हाथी अपनी मादाओं के साथ सदा उस क्षेत्र में विचरण करता है; उस सरोवर को पार करने के बाद आपको ऐसा आकाश मिलेगा जिसमें न चाँद है, न सूरज, न तारे, न बादल, और जिसकी कोई आदि नहीं है।
गभस्तिभिरिवार्कस्य स तु देशः प्रकाश्यते। विश्राम्यद्भिस्तपःसिद्धैर्देवकल्पैः स्वयंप्रभैः
वह क्षेत्र मानो सूर्य की किरणों से प्रकाशित होता है, क्योंकि वहाँ तपस्या से सिद्ध हुए, देवताओं के समान, स्वयं प्रकाशमान महात्मा विश्राम करते हैं।
तं तु देशमतिक्रम्य शैलोदा नाम निम्नगा। उभयोस्तीरयोस्तस्याः कीचका नाम वेणवः
उस क्षेत्र के आगे शैलोदा नामक नदी बहती है; उसके दोनों किनारों पर कीचक नामक बाँसों के वन हैं।
ते नयन्ति परं तीरं सिद्धान् प्रत्यानयन्ति च। उत्तराः कुरवस्तत्र कृतपुण्यप्रतिश्रयाः
वे बाँस सिद्धों को पार के तट तक ले जाते हैं और फिर वापस भी लाते हैं; वहाँ उत्तर कुरु हैं, जो पुण्यात्माओं का आश्रय स्थल है।
ततः काञ्चनपद्माभिः पद्मिनीभिः कृतोदकाः। नीलवैदूर्यपत्राढ्या नद्यस्तत्र सहस्रशः
वहाँ हजारों नदियाँ बहती हैं, जिनका जल स्वर्ण कमलों से बना है, और उनके किनारे नील वैडूर्य पत्तों तथा कमलिनियों से सजे हैं।
रक्तोत्पलवनैश्चात्र मण्डिताश्च हिरण्मयैः। तरुणादित्यसंकाशा भान्ति तत्र जलाशयाः
वहाँ के जलाशय लाल कमल के वन और स्वर्ण आभूषणों से सजे हैं, और वे उगते हुए सूर्य की आभा के समान चमकते हैं।
महार्हमणिपत्रैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः। नीलोत्पलवनैश्चित्रैः स देशः सर्वतो वृतः
वह क्षेत्र चारों ओर बहुमूल्य रत्नों की पत्तियों, स्वर्ण केसरों और रंग-बिरंगे नील कमल के वनों से ढका हुआ है।
निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिर्मणिभिश्च महाधनैः। उद्धूतपुलिनास्तत्र जातरूपैश्च निम्नगाः
वहाँ के नदी-किनारे अनुपम मोतियों और बहुमूल्य रत्नों से भरे हैं, और नदियाँ सोने के जल से बहती हैं।
नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्ररथाकुलाः। दिव्यगन्धरसस्पर्शाः सर्वकामान् स्रवन्ति च
वहाँ के वृक्ष सदा फूलों और फलों से लदे रहते हैं, उनकी शाखाएँ पत्तों से घिरी हैं; उनमें दिव्य गंध, स्वाद और स्पर्श है, और वे सभी इच्छित वस्तुएँ प्रदान करते हैं।
नानाकाराणि वासांसि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः। मुक्तावैदूर्यचित्राणि भूषणानि तथैव च। स्त्रीणां यान्यनुरूपाणि पुरुषाणां तथैव च
कुछ अन्य उत्तम वृक्ष तरह-तरह के वस्त्र और मोती-वैडूर्य से जड़े आभूषण फलस्वरूप देते हैं, जो स्त्रियों और पुरुषों दोनों के अनुकूल हैं।
सर्वर्तुसुखसेव्यानि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः। महार्हमणिचित्राणि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः
कुछ अन्य उत्तम वृक्ष हर ऋतु में सुखदायक फल देते हैं, और कुछ अन्य बहुमूल्य रत्नों से सजे फल उत्पन्न करते हैं।
शयनानि प्रसूयन्ते चित्रास्तरणवन्ति च। मनःकान्तानि माल्यानि फलन्त्यत्रापरे द्रुमाः
वहाँ ऐसे पलंग उत्पन्न होते हैं, जिन पर सुंदर चादरें बिछी रहती हैं, और कुछ अन्य वृक्ष मन को भाने वाली मालाएँ फलस्वरूप देते हैं।
पानानि च महार्हाणि भक्ष्याणि विविधानि च। स्त्रियश्च गुणसम्पन्ना रूपयौवनलक्षिताः
वहाँ बहुमूल्य पेय और तरह-तरह के स्वादिष्ट भोजन हैं, और गुणों से युक्त, सुंदरता और यौवन से सजी स्त्रियाँ भी वहाँ उपस्थित हैं।
गन्धर्वाः किन्नराः सिद्धा नागा विद्याधरास्तथा। रमन्ते सततं तत्र नारीभिर्भास्वरप्रभाः
गन्धर्व, किन्नर, सिद्ध, नाग और विद्याधर, जो तेज से चमकते हैं, वे सभी वहाँ सदा स्त्रियों के साथ आनंद मनाते हैं।
सर्वे सुकृतकर्माणः सर्वे रतिपरायणाः। सर्वे कामार्थसहिता वसन्ति सह योषितः
वहाँ सभी पुण्य कर्म करने वाले हैं, सभी सुख में लीन रहते हैं, और सभी स्त्रियों के साथ रहते हुए अपनी हर इच्छा पूरी करते हैं।
गीतवादित्रनिर्घोषः सोत्कृष्टहसितस्वनः। श्रूयते सततं तत्र सर्वभूतमनोरमः
वहाँ सदा गीत-संगीत और वाद्य यंत्रों की ध्वनि, जोरदार हँसी के साथ, सुनाई देती है, जो सभी प्राणियों को मनभावन लगती है।
तत्र नामुदितः कश्चिन्नात्र कश्चिदसत्प्रियः। अहन्यहनि वर्धन्ते गुणास्तत्र मनोरमाः
वहाँ कोई भी कभी दुखी नहीं होता, न ही कोई अप्रिय है; वहाँ के सुंदर गुण दिन-प्रतिदिन बढ़ते ही रहते हैं।
समतिक्रम्य तं देशमुत्तरः पयसां निधिः। तत्र सोमगिरिर्नाम मध्ये हेममयो महान्
उस प्रदेश के आगे उत्तर दिशा में समुद्र है, और उसके बीचोंबीच सोम नामक विशाल स्वर्ण पर्वत स्थित है।
इन्द्रलोकगता ये च ब्रह्मलोकगताश्च ये। देवास्तं समवेक्षन्ते गिरिराजं दिवं गताः
जो देवता इन्द्रलोक या ब्रह्मलोक पहुँच चुके हैं, वे सभी उस स्वर्ग में चमकते पर्वतराज को देखते हैं।