ન મે ગર્વિતમાયસ્તં સહિષ્યતિ દુરાત્મવાન્। કૃતં તારે સહાયત્વં દર્શિતં સૌહૃદં મયિ
એ દુષ્ટ અને અહંકારથી ભરેલો સુગ્રીવ મારું સામર્થ્ય સહન કરી શકશે નહીં; તારા, તું મિત્ર તરીકે તારો ફરજ નિભાવ્યો અને તારી લાગણી બતાવી.
શાપિતાસિ મમ પ્રાણૈર્નિવર્તસ્વ જનેન ચ। અલં જિત્વા નિવર્તિષ્યે તમહં ભ્રાતરં રણે
મારા પ્રાણ અને પ્રજાજનોને સાક્ષી રાખી હું તને મનાઈ કરું છું; હવે પૂરતું થયું—હું એ ભાઈને યુદ્ધમાં હરાવીને પાછો આવીશ.
તં તુ તારા પરિષ્વજ્ય વાલિનં પ્રિયવાદિની। ચકાર રુદતી મન્દં દક્ષિણા સા પ્રદક્ષિણમ્
પછી મીઠા શબ્દો બોલતી તારા વાલીને ભેટી, ધીમે ધીમે રડતી, એના ચારે બાજુથી ફરે છે.
તતઃ સ્વસ્ત્યયનં કૃત્વા મન્ત્રવિદ્ વિજયૈષિણી। અન્તઃપુરં સહ સ્ત્રીભિઃ પ્રવિષ્ટા શોકમોહિતા
પછી વિજયની કામના રાખીને અને શુભ કાર્ય કરીને વિદ્વાન તારા સ્ત્રીઓ સાથે અંતઃપુરમાં પ્રવેશી, દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ગઈ.
પ્રવિષ્ટાયાં તુ તારાયાં સહ સ્ત્રીભિઃ સ્વમાલયમ્। નગર્યા નિર્યયૌ ક્રુદ્ધો મહાસર્પ ઇવ શ્વસન્
તારા સ્ત્રીઓ સાથે પોતાના મહેલમાં ગઈ ત્યારે વાલી ભારે ગુસ્સાથી, મહા સાપ જેવો ફુફાટતો, શહેરમાંથી બહાર આવ્યો.
સ નિઃશ્વસ્ય મહારોષો વાલી પરમવેગવાન્। સર્વતશ્ચારયન્ દૃષ્ટિં શત્રુદર્શનકાંક્ષયા
મોટા ગુસ્સાથી ભરેલો વાલી ઊંડો શ્વાસ લઈ, સર્વત્ર નજર ફેરવી રહ્યો હતો, દુશ્મનને જોવા આતુર હતો.
સ દદર્શ તતઃ શ્રીમાન્ સુગ્રીવં હેમપિઙ્ગલમ્। સુસંવીતમવષ્ટબ્ધં દીપ્યમાનમિવાનલમ્
પછી તેજસ્વી વાલીએ સુવર્ણવર્ણના, સુંદર રીતે શોભતા અને કમરકસતા સુગ્રીવને જોયો, જે અગ્નિ જેવી તેજમાં ઝળહળી રહ્યો હતો.
સ વાલી ગાઢસંવીતો મુષ્ટિમુદ્યમ્ય વીર્યવાન્। સુગ્રીવમેવાભિમુખો યયૌ યોદ્ધું કૃતક્ષણઃ
વાલી કમરકસીને, બલથી ભરપૂર થઈ, મુઠી ઉંચકી, તરત જ યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈને સીધો સુગ્રીવ તરફ આગળ વધ્યો.
શ્લિષ્ટં મુષ્ટિં સમુદ્યમ્ય સંરબ્ધતરમાગતઃ। સુગ્રીવોઽપિ સમુદ્દિશ્ય વાલિનં હેમમાલિનમ્
મજબૂત રીતે મુઠી બાંધી, વધુ ગુસ્સાથી આગળ વધતો સુગ્રીવ પણ સુવર્ણમાળાધારી વાલી સામે લડવા તત્પર થઈને આવ્યો.
તં વાલી ક્રોધતામ્રાક્ષઃ સુગ્રીવં રણકોવિદમ્। આપતન્તં મહાવેગમિદં વચનમબ્રવીત્
કૃધ્ધતાથી આંખો લાલ થયેલા વાલીએ યુદ્ધમાં નિપુણ સુગ્રીવને, જે ઝડપથી સામે આવી રહ્યો હતો, આ શબ્દો કહ્યા:
એષ મુષ્ટિર્મહાન્ બદ્ધો ગાઢઃ સુનિયતાઙ્ગુલિઃ। મયા વેગવિમુક્તસ્તે પ્રાણાનાદાય યાસ્યતિ
આ મારો મોટો મુક્કો, મજબૂત રીતે બંધાયો છે અને બરાબર આંગળીઓ ગોઠવાઈ છે. હવે હું એ જોરથી છોડું તો એ તારી જાન લઈ જશે.
એવમુક્તસ્તુ સુગ્રીવઃ ક્રુદ્ધો વાલિનમબ્રવીત્। તવ ચૈષ હરન્ પ્રાણાન્ મુષ્ટિઃ પતતુ મૂર્ધનિ
આવું સાંભળી સુગ્રીવ ગુસ્સે થઈ વાલી ને બોલ્યો: 'હવે આ મુક્કો, તારી જાન લઈ, તારા માથા પર પડે!'
તાડિતસ્તેન તં ક્રુદ્ધઃ સમભિક્રમ્ય વેગતઃ। અભવચ્છોણિતોદ્ગારી સાપીડ ઇવ પર્વતઃ
પછી ગુસ્સે ભરાયેલા વાલીએ ઝડપથી આગળ વધી ને માર્યો, તો એના શરીર માંથી લોહી ની ધારા વહી, જાણે કોઈ પહાડને ઘાયલ કરાયો હોય.
સુગ્રીવેણ તુ નિઃશઙ્કં સાલમુત્પાટ્ય તેજસા। ગાત્રેષ્વભિહતો વાલી વજ્રેણેવ મહાગિરિઃ
પછી સુગ્રીવે કોઈ ડર વિના પોતાની તાકાતથી એક સાળનું ઝાડ ઉખાડી ને વાલી ના શરીર પર માર્યું, જેમ કોઈ મોટો પહાડ વીજળીથી વાગે.
સ તુ વૃક્ષેણ નિર્ભગ્નઃ સાલતાડનવિહ્વલઃ। ગુરુભારભરાક્રાન્તા નૌઃ સસાર્થેવ સાગરે
એ ઝાડના ઘા થી વાલી તૂટી પડ્યો, સાળના મારથી ગભરાઈ ગયો અને ભારે વજનથી દબાઈ ગયો, જાણે દરિયામાં માલ ભરેલી નાવ ડોલે.
તૌ ભીમબલવિક્રાન્તૌ સુપર્ણસમવેગિતૌ। પ્રવૃદ્ધૌ ઘોરવપુષૌ ચન્દ્રસૂર્યાવિવામ્બરે
બન્ને ભયાનક બળ અને પરાક્રમ ધરાવતા, સુપર્ણ જેવી ઝડપથી, વિકરાળ રૂપ ધારણ કરી, આકાશમાં ચાંદ્ર અને સૂર્ય જેવાં લાગતા.
પરસ્પરમમિત્રઘ્નૌ છિદ્રાન્વેષણતત્પરૌ। તતોઽવર્ધત વાલી તુ બલવીર્યસમન્વિતઃ
બન્ને એકબીજાને નાશ કરવા તત્પર, એકબીજાની કમજોરી શોધતા, એ પછી વાલી પોતાની તાકાત અને શક્તિથી વધુ જોરદાર બન્યો.
સૂર્યપુત્રો મહાવીર્યઃ સુગ્રીવઃ પરિહીયત। વાલિના ભગ્નદર્પસ્તુ સુગ્રીવો મન્દવિક્રમઃ
મહાપ્રભાવી અને સૂર્યપુત્ર સુગ્રીવ, વાલી દ્વારા દબાઈ ગયો; તેનો અભિમાન તૂટી ગયો અને શક્તિ પણ ઓછી પડી ગઈ.
વાલિનં પ્રતિ સામર્ષો દર્શયામાસ રાઘવમ્। વૃક્ષૈઃ સશાખૈઃ શિખરૈર્વજ્રકોટિનિભૈર્નખૈઃ
વાલી સામે સુગ્રીવે પોતાનો રોષ રાઘવને બતાવ્યો, ઝાડો, ડાળીઓ, પર્વત શિખરો અને વીજળી જેવી તીક્ષ્ણ નખોથી.
મુષ્ટિભિર્જાનુભિઃ પદ્ભિર્બાહુભિશ્ચ પુનઃ પુનઃ। તયોર્યુદ્ધમભૂદ્ઘોરં વૃત્રવાસવયોરિવ
મુક્કા, ઘૂંટણ, પગ અને હાથ વડે વારંવાર બન્ને વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું, જાણે વૃત્ર અને ઇન્દ્ર વચ્ચે યુદ્ધ થાય.
તૌ શોણિતાક્તૌ યુધ્યેતાં વાનરૌ વનચારિણૌ। મેઘાવિવ મહાશબ્દૈસ્તર્જમાનૌ પરસ્પરમ્
બન્ને વાનર, જંગલમાં રહેતા, લોહીથી લથપથ થઈ લડતા, એકબીજાને જોરથી ગર્જના કરતા, જાણે મેઘો ગર્જે.
હીયમાનમથાપશ્યત્ સુગ્રીવં વાનરેશ્વરમ્। પ્રેક્ષમાણં દિશશ્ચૈવ રાઘવઃ સ મુહુર્મુહુઃ
પછી રાઘવે જોયું કે વાનર રાજા સુગ્રીવ નબળો પડી રહ્યો છે અને વારંવાર ચારે દિશા તરફ જોઈ રહ્યો છે.
તતો રામો મહાતેજા આર્તં દૃષ્ટ્વા હરીશ્વરમ્। સ શરં વીક્ષતે વીરો વાલિનો વધકાંક્ષયા
પછી મહાપ્રભાવી રામે, વાનર રાજાને દુઃખમાં જોઈ, વાલી ના વિનાશ ની ઈચ્છા થી પોતાના બાણ તરફ જોયું.
તતો ધનુષિ સંધાય શરમાશીવિષોપમમ્। પૂરયામાસ તચ્ચાપં કાલચક્રમિવાન્તકઃ
પછી તેણે પોતાના ધનુષ પર ઝેરી સાપ જેવો બાણ ચડાવ્યો અને ધનુષને આખું ખેંચ્યું, જાણે કાળ સમયનું ચક્ર ખેંચે.
તસ્ય જ્યાતલઘોષેણ ત્રસ્તાઃ પત્રરથેશ્વરાઃ। પ્રદુદ્રુવુર્મૃગાશ્ચૈવ યુગાન્ત ઇવ મોહિતાઃ
એ ધનુષની તાંતણે જે અવાજ થયો, એથી પક્ષીઓના રાજા અને હરણો ડરીને ભાગી ગયા, જાણે યુગના અંતે બધું ગભરાઈ જાય.
મુક્તસ્તુ વજ્રનિર્ઘોષઃ પ્રદીપ્તાશનિસંનિભઃ। રાઘવેણ મહાબાણો વાલિવક્ષસિ પાતિતઃ
રાઘવે છોડેલો એ મહાન બાણ વીજળી જેવી તેજસ્વી અને ગર્જના કરતો, વાલી ના છાતીમાં જઇ વાગ્યો.
તતસ્તેન મહાતેજા વીર્યયુક્તઃ કપીશ્વરઃ। વેગેનાભિહતો વાલી નિપપાત મહીતલે
પછી એ મહાન બાણના જોરદાર ઘા થી વાનર રાજા વાલી, જે મહાન તેજ ધરાવતો હતો, જમીન પર પડી ગયો.
ઇન્દ્રધ્વજ ઇવોદ્ધૂતઃ પૌર્ણમાસ્યાં મહીતલે। આશ્વયુક્સમયે માસિ ગતશ્રીકો વિચેતનઃ। બાષ્પસંરુદ્ધકણ્ઠસ્તુ વાલી ચાર્તસ્વરઃ શનૈઃ
પૌર્ણિમાની રાત્રે જેમ ઇન્દ્રનો ધ્વજ ધરતી પર પડી જાય, તેમ આશ્વયુજ માસના સમયે વાલી પોતાની કાંતિ ગુમાવી, શૂન્ય થઈ ગયો. એના ગળામાં આંસુ અટકી ગયા અને દુઃખભર્યા અવાજે ધીમે ધીમે બોલ્યો.
નરોત્તમઃ કાલયુગાન્તકોપમં શરોત્તમં કાઞ્ચનરૂપ્યભૂષિતમ્। સસર્જ દીપ્તં તમમિત્રમર્દનં સધૂમમગ્નિં મુખતો યથા હરઃ
મહાન મનુષ્યે, જેમ કે કાળના અંતે વિનાશ લાવનાર હોય તેમ, સોનાં અને ચાંદીથી શોભિત, તેજસ્વી અને દુશ્મનનો નાશ કરનાર શ્રેષ્ઠ બાણ છોડ્યો, જે ધૂમ્ર અને અગ્નિ સાથે મહાદેવના મુખમાંથી નીકળે તેમ લાગતો હતો.
અથોક્ષિતઃ શોણિતતોયવિસ્રવૈઃ સુપુષ્પિતાશોક ઇવાનિલોદ્ધતઃ। વિચેતનો વાસવસૂનુરાહવે પ્રભ્રંશિતેન્દ્રધ્વજવત્ ક્ષિતિં ગતઃ
પછી, લોહીની ધારાઓથી ભીંજાયેલો, પવનથી હલાવાતા ફૂલેલા અશોક વૃક્ષ જેવો, વાસવપુત્ર વાલી, જ્ઞાન ગુમાવી, યુદ્ધમાં પડેલા ઇન્દ્રધ્વજ જેવો ધરતી પર ઢળી પડ્યો.