ધાતૂનામિવ શૈલેન્દ્રો ગુણાનામાકરો મહાન્। તત્ ક્ષમો ન વિરોધસ્તે સહ તેન મહાત્મના
જેવી રીતે પર્વતો ધાતુઓનો આધાર છે, તેવી રીતે એ ગુણોના મહાન ભંડાર છે; તેથી એ મહાન આત્મા સાથે તારો વિગ્રહ યોગ્ય નથી.
દુર્જયેનાપ્રમેયેણ રામેણ રણકર્મસુ। શૂર વક્ષ્યામિ તે કિંચિન્ન ચેચ્છામ્યભ્યસૂયિતુમ્
રામ, જે યુદ્ધમાં અપરાજિત અને અપરિમિત છે, એ સાથે, હે વીર, હું તને કંઈક કહું છું, પણ તને દુઃખાવવાનો મારો ઇરાદો નથી.
શ્રૂયતાં ક્રિયતાં ચૈવ તવ વક્ષ્યામિ યદ્ધિતમ્। યૌવરાજ્યેન સુગ્રીવં તૂર્ણં સાધ્વભિષેચય
સાંભળ અને તે પ્રમાણે કર; હું તારા હિતની વાત કહું છું: તું સુગ્રીવને તરત અને યોગ્ય રીતે યુવરાજ બનાવ.
વિગ્રહં મા કૃથા વીર ભ્રાત્રા રાજન્ યવીયસા। અહં હિ તે ક્ષમં મન્યે તેન રામેણ સૌહૃદમ્
હે વીર, તું તારા નાના ભાઈ સાથે ઝઘડો ન કર; હું માનું છું કે રામ સાથે મિત્રતા કરવી તારા માટે યોગ્ય છે.
સુગ્રીવેણ ચ સમ્પ્રીતિં વૈરમુત્સૃજ્ય દૂરતઃ। લાલનીયો હિ તે ભ્રાતા યવીયાનેષ વાનરઃ
સુગ્રીવ સાથે શાંતિ સ્થાપી, શત્રુતા દૂર ફેંકી દે; તારો નાના ભાઈ, આ વાનર, તારે લાડથી રાખવો જોઈએ.
તત્ર વા સન્નિહસ્થો વા સર્વથા બન્ધુરેવ તે। નહિ તેન સમં બન્ધું ભુવિ પશ્યામિ કંચન
એ અહીં હોય કે નજીક હોય, દરેક રીતે એ તારો જ સંબંધિ છે; કારણ કે હું ધરતી પર તારા સમાન બીજો કોઈ સંબંધિ નથી જોતો.
દાનમાનાદિસત્કારૈઃ કુરુષ્વ પ્રત્યનન્તરમ્। વૈરમેતત્ સમુત્સૃજ્ય તવ પાર્શ્વે સ તિષ્ઠતુ
દાન, માન અને યોગ્ય આદરથી તું તરત એને તારો સહયોગી બનાવ; આ શત્રુતા છોડી દે અને એ તારા બાજુ રહે.
સુગ્રીવો વિપુલગ્રીવો મહાબન્ધુર્મતસ્તવ। ભ્રાતૃસૌહૃદમાલમ્બ્ય નાન્યા ગતિરિહાસ્તિ તે
વિશાળ ગળાવાળો અને મહાન હૃદયવાળો સુગ્રીવ, મારા મતે, તારો મુખ્ય સહયોગી છે; ભાઈપણાની લાગણી પર આધાર રાખી, તારે અહીં બીજો કોઈ માર્ગ નથી.
યદિ તે મત્પ્રિયં કાર્યં યદિ ચાવૈષિ માં હિતામ્। યાચ્યમાનઃ પ્રિયત્વેન સાધુ વાક્યં કુરુષ્વ મે
જો તું મારી પ્રિય વાત માનવી હોય અને મને હિતેચ્છુ સમજતો હોય, તો પ્રેમથી વિનંતી કરું છું, મારી વાત માનજે.
પ્રસીદ પથ્યં શૃણુ જલ્પિતં હિ મે ન રોષમેવાનુવિધાતુમર્હસિ। ક્ષમો હિ તે કોશલરાજસૂનુના ન વિગ્રહઃ શક્રસમાનતેજસા
કૃપા કરીને મારી હિતની વાત સાંભળ; માત્ર રોષને અનુસરવું યોગ્ય નથી. હે કોશલરાજના પુત્ર, તું સમર્થ છે અને જેનું તેજ ઇન્દ્ર સમાન છે, એ સાથે વિગ્રહ કરવો યોગ્ય નથી.
તદા હિ તારા હિતમેવ વાક્યં તં વાલિનં પથ્યમિદં બભાષે। ન રોચતે તદ્ વચનં હિ તસ્ય કાલાભિપન્નસ્ય વિનાશકાલે
ત્યારે તારા એના પતિ વાલી સાથે હંમેશા હિતની વાત જ બોલી; પણ વિનાશના સમયે, કાળના પ્રભાવથી, એ વાત વાલીને પસંદ પડી નહીં.
thumb|ષોડશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ષોડશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે સોળમો સર્ગ સાંભળો. શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો સોળમો સર્ગ અહીં પૂર્ણ થાય છે.
તામેવં બ્રુવતીં તારાં તારાધિપનિભાનનામ્। વાલી નિર્ભર્ત્સયામાસ વચનં ચેદમબ્રવીત્
ચાંદની જેવી તેજસ્વી ચહેરાવાળી તારા જ્યારે આવું બોલી રહી હતી, ત્યારે વાલી એ તારા ને ઠપકો આપ્યો અને કહ્યું:
ગર્જતોઽસ્ય સુસંરબ્ધં ભ્રાતુઃ શત્રોર્વિશેષતઃ। મર્ષયિષ્યામિ કેનાપિ કારણેન વરાનને
સુંદર ચહેરાવાળી, મારા દુશ્મન ભાઈના ગુસ્સાવાળા ગર્જનાને હું શા માટે કોઈ કારણસર સહન કરું?
અધર્ષિતાનાં શૂરાણાં સમરેષ્વનિવર્તિનામ્। ધર્ષણામર્ષણં ભીરુ મરણાદતિરિચ્યતે
ડરપોક, યુદ્ધમાં અડગ અને અપરાજિત વીર પુરુષો માટે અપમાન સહન કરવું એ મૃત્યુ કરતાં વધુ દુઃખદાયી છે.
સોઢું ન ચ સમર્થોઽહં યુદ્ધકામસ્ય સંયુગે। સુગ્રીવસ્ય ચ સંરમ્ભં હીનગ્રીવસ્ય ગર્જિતમ્
મારે યુદ્ધમાં લડવા ઇચ્છુક સુગ્રીવનો પડકાર કે એ કમજોરીથી ભરેલા સુગ્રીવની ગર્જના સહન થતી નથી.
ન ચ કાર્યો વિષાદસ્તે રાઘવં પ્રતિ મત્કૃતે। ધર્મજ્ઞશ્ચ કૃતજ્ઞશ્ચ કથં પાપં કરિષ્યતિ
મારા કારણે તારે રાઘવ વિશે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી; રાઘવ ધર્મને જાણે છે અને ઉપકાર માનતો છે—એ કદી પણ ખોટું કામ કરશે નહીં.
નિવર્તસ્વ સહ સ્ત્રીભિઃ કથં ભૂયોઽનુગચ્છસિ। સૌહૃદં દર્શિતં તાવન્મયિ ભક્તિસ્ત્વયા કૃતા
તારે સ્ત્રીઓ સાથે પાછી વળી જ; હવે આગળ શા માટે મારી પાછળ આવે છે? તું મારી પ્રીતિ અને મિત્રતા તો બતાવી જ દીધી છે.
પ્રતિયોત્સ્યામ્યહં ગત્વા સુગ્રીવં જહિ સમ્ભ્રમમ્। દર્પં ચાસ્ય વિનેષ્યામિ ન ચ પ્રાણૈર્વિયોક્ષ્યતે
હું જઈને સુગ્રીવનો સામનો કરીશ; તું ચિંતા છોડ. હું એનો અહંકાર તોડી નાખીશ, પણ એના પ્રાણ નહિ જાય.
અહં હ્યાજિસ્થિતસ્યાસ્ય કરિષ્યામિ યદીપ્સિતમ્। વૃક્ષૈર્મુષ્ટિપ્રહારૈશ્ચ પીડિતઃ પ્રતિયાસ્યતિ
યુદ્ધ માટે તૈયાર થયેલા સુગ્રીવને જે જોઈએ એ હું કરીશ; વૃક્ષો અને મુઠીના ઘા ખાઈને એ પાછો ફરશે.
ન મે ગર્વિતમાયસ્તં સહિષ્યતિ દુરાત્મવાન્। કૃતં તારે સહાયત્વં દર્શિતં સૌહૃદં મયિ
એ દુષ્ટ અને અહંકારથી ભરેલો સુગ્રીવ મારું સામર્થ્ય સહન કરી શકશે નહીં; તારા, તું મિત્ર તરીકે તારો ફરજ નિભાવ્યો અને તારી લાગણી બતાવી.
શાપિતાસિ મમ પ્રાણૈર્નિવર્તસ્વ જનેન ચ। અલં જિત્વા નિવર્તિષ્યે તમહં ભ્રાતરં રણે
મારા પ્રાણ અને પ્રજાજનોને સાક્ષી રાખી હું તને મનાઈ કરું છું; હવે પૂરતું થયું—હું એ ભાઈને યુદ્ધમાં હરાવીને પાછો આવીશ.
તં તુ તારા પરિષ્વજ્ય વાલિનં પ્રિયવાદિની। ચકાર રુદતી મન્દં દક્ષિણા સા પ્રદક્ષિણમ્
પછી મીઠા શબ્દો બોલતી તારા વાલીને ભેટી, ધીમે ધીમે રડતી, એના ચારે બાજુથી ફરે છે.
તતઃ સ્વસ્ત્યયનં કૃત્વા મન્ત્રવિદ્ વિજયૈષિણી। અન્તઃપુરં સહ સ્ત્રીભિઃ પ્રવિષ્ટા શોકમોહિતા
પછી વિજયની કામના રાખીને અને શુભ કાર્ય કરીને વિદ્વાન તારા સ્ત્રીઓ સાથે અંતઃપુરમાં પ્રવેશી, દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ગઈ.
પ્રવિષ્ટાયાં તુ તારાયાં સહ સ્ત્રીભિઃ સ્વમાલયમ્। નગર્યા નિર્યયૌ ક્રુદ્ધો મહાસર્પ ઇવ શ્વસન્
તારા સ્ત્રીઓ સાથે પોતાના મહેલમાં ગઈ ત્યારે વાલી ભારે ગુસ્સાથી, મહા સાપ જેવો ફુફાટતો, શહેરમાંથી બહાર આવ્યો.
સ નિઃશ્વસ્ય મહારોષો વાલી પરમવેગવાન્। સર્વતશ્ચારયન્ દૃષ્ટિં શત્રુદર્શનકાંક્ષયા
મોટા ગુસ્સાથી ભરેલો વાલી ઊંડો શ્વાસ લઈ, સર્વત્ર નજર ફેરવી રહ્યો હતો, દુશ્મનને જોવા આતુર હતો.
સ દદર્શ તતઃ શ્રીમાન્ સુગ્રીવં હેમપિઙ્ગલમ્। સુસંવીતમવષ્ટબ્ધં દીપ્યમાનમિવાનલમ્
પછી તેજસ્વી વાલીએ સુવર્ણવર્ણના, સુંદર રીતે શોભતા અને કમરકસતા સુગ્રીવને જોયો, જે અગ્નિ જેવી તેજમાં ઝળહળી રહ્યો હતો.
સ વાલી ગાઢસંવીતો મુષ્ટિમુદ્યમ્ય વીર્યવાન્। સુગ્રીવમેવાભિમુખો યયૌ યોદ્ધું કૃતક્ષણઃ
વાલી કમરકસીને, બલથી ભરપૂર થઈ, મુઠી ઉંચકી, તરત જ યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈને સીધો સુગ્રીવ તરફ આગળ વધ્યો.
શ્લિષ્ટં મુષ્ટિં સમુદ્યમ્ય સંરબ્ધતરમાગતઃ। સુગ્રીવોઽપિ સમુદ્દિશ્ય વાલિનં હેમમાલિનમ્
મજબૂત રીતે મુઠી બાંધી, વધુ ગુસ્સાથી આગળ વધતો સુગ્રીવ પણ સુવર્ણમાળાધારી વાલી સામે લડવા તત્પર થઈને આવ્યો.
તં વાલી ક્રોધતામ્રાક્ષઃ સુગ્રીવં રણકોવિદમ્। આપતન્તં મહાવેગમિદં વચનમબ્રવીત્
કૃધ્ધતાથી આંખો લાલ થયેલા વાલીએ યુદ્ધમાં નિપુણ સુગ્રીવને, જે ઝડપથી સામે આવી રહ્યો હતો, આ શબ્દો કહ્યા: