thumb|પઞ્ચદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે પઞ્ચદશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે પંદરમો અધ્યાય સાંભળો. મહાન વાલ્મીકી રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો આ પંદરમો અધ્યાય છે.
અથ તસ્ય નિનાદં તં સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। શુશ્રાવાન્તઃપુરગતો વાલી ભ્રાતુરમર્ષણઃ
પછી, મહાત્મા સુગ્રીવની એ ગર્જના, ભાઈની અસહ્યતા ધરાવતો વાલી, મહેલની અંદર બેઠો હતો ત્યારે સાંભળી.
શ્રુત્વા તુ તસ્ય નિનદં સર્વભૂતપ્રકમ્પનમ્। મદશ્ચૈકપદે નષ્ટઃ ક્રોધશ્ચાપાદિતો મહાન્
એ ગર્જનાનો અવાજ સાંભળતાં, જે બધાં જીવજંતુઓને હલાવી દીધો હતો, વાલીનો ગર્વ તરત જ ઓગળી ગયો અને ભારે ક્રોધ ઉઠ્યો.
તતો રોષપરીતાઙ્ગો વાલી સ કનકપ્રભઃ। ઉપરક્ત ઇવાદિત્યઃ સદ્યો નિષ્પ્રભતાં ગતઃ
પછી ક્રોધથી ભરાયેલો, સોનાની જેમ તેજસ્વી વાલી, જાણે સૂર્યને કલંક લાગ્યો હોય તેમ, એકાએક તેજહીન થઈ ગયો.
વાલી દંષ્ટ્રાકરાલસ્તુ ક્રોધાદ્ દીપ્તાગ્નિલોચનઃ। ભાત્યુત્પતિતપદ્માભઃ સમૃણાલ ઇવ હ્રદઃ
વાલી, દાંત અને હાથ સાથે, ક્રોધથી આંખો અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, ખીલેલા કમળ અને નળીઓથી ભરેલા તળાવ જેવો ચમકતો હતો.
શબ્દં દુર્મર્ષણં શ્રુત્વા નિષ્પપાત તતો હરિઃ। વેગેન ચ પદન્યાસૈર્દારયન્નિવ મેદિનીમ્
એ અસહ્ય અવાજ સાંભળીને વાનર વાલી બહાર કૂદ્યો અને ઝડપથી પગ મૂકતાં, જાણે ધરતી ફાટી જાય તેમ, જમીન પર પગરવ પાડતો ગયો.
તં તુ તારા પરિષ્વજ્ય સ્નેહાદ્ દર્શિતસૌહૃદા। ઉવાચ ત્રસ્તસમ્ભ્રાન્તા હિતોદર્કમિદં વચઃ
ત્યારે તારા પ્રેમથી વાલી ને ભેટી, મિત્રતા દર્શાવી, ડરીને અને ગભરાઈને, તેના કલ્યાણ માટે આ શબ્દો બોલી.
સાધુ ક્રોધમિમં વીર નદીવેગમિવાગતમ્। શયનાદુત્થિતઃ કાલ્યં ત્યજ ભુક્તામિવ સ્રજમ્
વીર, જે રીતે નદીનો પ્રવાહ આવે છે, એ રીતે ઉઠેલા આ ક્રોધને તું સંયમમાં રાખ. સવારે ઊઠીને, પહેરેલી વણમાલા ફેંકી દેવી હોય તેમ, આ ક્રોધ પણ છોડે દે.
કાલ્યમેતેન સંગ્રામં કરિષ્યસિ ચ વાનર। વીર તે શત્રુબાહુલ્યં ફલ્ગુતા વા ન વિદ્યતે
સવારે તું એની સાથે યુદ્ધ કરશે, વાનર. વીર, તારા દુશ્મનોની સંખ્યા કે તારી અંદર કોઈ દુર્બળતા નથી.
સહસા તવ નિષ્ક્રામો મમ તાવન્ન રોચતે। શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ યન્નિમિત્તં નિવાર્યતે
તું અચાનક બહાર જવાનો ઈરાદો કરે છે, એ મને હજી પસંદ નથી. સાંભળ, હું તને કહું છું કે કેમ તને રોકવામાં આવે છે.
પૂર્વમાપતિતઃ ક્રોધાત્ સ ત્વામાહ્વયતે યુધિ। નિષ્પત્ય ચ નિરસ્તસ્તે હન્યમાનો દિશો ગતઃ
પહેલાં, ક્રોધથી ઉદ્ભવેલા તે તને યુદ્ધ માટે બોલાવતો હતો. પણ જ્યારે તું બહાર ગયો અને તેને હરાવ્યો, ત્યારે તે માર ખાતા-ખાતા દિશાઓમાં ભાગી ગયો.
ત્વયા તસ્ય નિરસ્તસ્ય પીડિતસ્ય વિશેષતઃ। ઇહૈત્ય પુનરાહ્વાનં શઙ્કાં જનયતીવ મે
તું તેને હરાવ્યો અને ખાસ કરીને દુઃખ આપ્યું, હવે એ પાછો આવીને ફરીથી તને લલકારે છે, એ વાત મને શંકા પેદા કરે છે.
દર્પશ્ચ વ્યવસાયશ્ચ યાદૃશસ્તસ્ય નર્દતઃ। નિનાદસ્ય ચ સંરમ્ભો નૈતદલ્પં હિ કારણમ્
તેના ગર્વ અને દૃઢ નિશ્ચય, અને જે રીતે તે ગર્જે છે, એ અવાજમાં જે ઉગ્રતા છે, એ બધું સામાન્ય કારણ વગર નથી.
નાસહાયમહં મન્યે સુગ્રીવં તમિહાગતમ્। અવષ્ટબ્ધસહાયશ્ચ યમાશ્રિત્યૈષ ગર્જતિ
મને લાગતું નથી કે સુગ્રીવ અહીં એકલો આવ્યો છે. કોઈ મજબૂત સાથી પર આધાર રાખીને જ તે આવી ગર્જના કરી રહ્યો છે.
પ્રકૃત્યા નિપુણશ્ચૈવ બુદ્ધિમાંશ્ચૈવ વાનરઃ। નાપરીક્ષિતવીર્યેણ સુગ્રીવઃ સખ્યમેષ્યતિ
મુલથી જ વાનર કુશળ અને બુદ્ધિશાળી છે; સુગ્રીવે ક્યારેય એના બળ અજમાવ્યા વિના મિત્રતા કરવી નથી.
અઙ્ગદસ્તુ કુમારોઽયં વનાન્તમુપનિર્ગતઃ। પ્રવૃત્તિસ્તેન કથિતા ચારૈરાસીન્નિવેદિતા
આ યુવાન અંગદ વનમાં અંદર સુધી ગયો હતો; તેણે જે જાણકારી મેળવી, એ ગુપ્તચરો દ્વારા પહોંચાડવામાં આવી હતી.
અયોધ્યાધિપતેઃ પુત્રૌ શૂરૌ સમરદુર્જયૌ। ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતૌ પ્રથિતૌ રામલક્ષ્મણૌ
અયોધ્યાના રાજાના બે પુત્રો, રામ અને લક્ષ્મણ, ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં જન્મેલા, યુદ્ધમાં અપરાજિત અને પ્રસિદ્ધ છે.
સુગ્રીવપ્રિયકામાર્થં પ્રાપ્તૌ તત્ર દુરાસદૌ। સ તે ભ્રાતુર્હિ વિખ્યાતઃ સહાયો રણકર્મણિ
સુગ્રીવની મનગમતી ઈચ્છા પૂરી કરવા માટે એ અપ્રાપ્ય એવા ત્યાં આવ્યા છે; એ યુદ્ધના કાર્યમાં તારા ભાઈનો પ્રસિદ્ધ સહયોગી છે.
રામઃ પરબલામર્દી યુગાન્તાગ્નિરિવોત્થિતઃ। નિવાસવૃક્ષઃ સાધૂનામાપન્નાનાં પરા ગતિઃ
રામ દુશ્મનના દમનકર્તા છે, જેમ યુગના અંતે અગ્નિ પ્રગટે છે તેમ; સારા લોકો માટે એ આશ્રયરૂપ વૃક્ષ છે અને દુઃખીજનો માટે શ્રેષ્ઠ આશ્રય છે.
આર્તાનાં સંશ્રયશ્ચૈવ યશસશ્ચૈકભાજનમ્। જ્ઞાનવિજ્ઞાનસમ્પન્નો નિદેશે નિરતઃ પિતુઃ
એ દુઃખીજનો માટે આશ્રય છે અને યશનો એકમાત્ર પાત્ર છે; જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનથી સંપન્ન છે અને પિતાની આજ્ઞા પાળવામાં તત્પર છે.
ધાતૂનામિવ શૈલેન્દ્રો ગુણાનામાકરો મહાન્। તત્ ક્ષમો ન વિરોધસ્તે સહ તેન મહાત્મના
જેવી રીતે પર્વતો ધાતુઓનો આધાર છે, તેવી રીતે એ ગુણોના મહાન ભંડાર છે; તેથી એ મહાન આત્મા સાથે તારો વિગ્રહ યોગ્ય નથી.
દુર્જયેનાપ્રમેયેણ રામેણ રણકર્મસુ। શૂર વક્ષ્યામિ તે કિંચિન્ન ચેચ્છામ્યભ્યસૂયિતુમ્
રામ, જે યુદ્ધમાં અપરાજિત અને અપરિમિત છે, એ સાથે, હે વીર, હું તને કંઈક કહું છું, પણ તને દુઃખાવવાનો મારો ઇરાદો નથી.
શ્રૂયતાં ક્રિયતાં ચૈવ તવ વક્ષ્યામિ યદ્ધિતમ્। યૌવરાજ્યેન સુગ્રીવં તૂર્ણં સાધ્વભિષેચય
સાંભળ અને તે પ્રમાણે કર; હું તારા હિતની વાત કહું છું: તું સુગ્રીવને તરત અને યોગ્ય રીતે યુવરાજ બનાવ.
વિગ્રહં મા કૃથા વીર ભ્રાત્રા રાજન્ યવીયસા। અહં હિ તે ક્ષમં મન્યે તેન રામેણ સૌહૃદમ્
હે વીર, તું તારા નાના ભાઈ સાથે ઝઘડો ન કર; હું માનું છું કે રામ સાથે મિત્રતા કરવી તારા માટે યોગ્ય છે.
સુગ્રીવેણ ચ સમ્પ્રીતિં વૈરમુત્સૃજ્ય દૂરતઃ। લાલનીયો હિ તે ભ્રાતા યવીયાનેષ વાનરઃ
સુગ્રીવ સાથે શાંતિ સ્થાપી, શત્રુતા દૂર ફેંકી દે; તારો નાના ભાઈ, આ વાનર, તારે લાડથી રાખવો જોઈએ.
તત્ર વા સન્નિહસ્થો વા સર્વથા બન્ધુરેવ તે। નહિ તેન સમં બન્ધું ભુવિ પશ્યામિ કંચન
એ અહીં હોય કે નજીક હોય, દરેક રીતે એ તારો જ સંબંધિ છે; કારણ કે હું ધરતી પર તારા સમાન બીજો કોઈ સંબંધિ નથી જોતો.
દાનમાનાદિસત્કારૈઃ કુરુષ્વ પ્રત્યનન્તરમ્। વૈરમેતત્ સમુત્સૃજ્ય તવ પાર્શ્વે સ તિષ્ઠતુ
દાન, માન અને યોગ્ય આદરથી તું તરત એને તારો સહયોગી બનાવ; આ શત્રુતા છોડી દે અને એ તારા બાજુ રહે.
સુગ્રીવો વિપુલગ્રીવો મહાબન્ધુર્મતસ્તવ। ભ્રાતૃસૌહૃદમાલમ્બ્ય નાન્યા ગતિરિહાસ્તિ તે
વિશાળ ગળાવાળો અને મહાન હૃદયવાળો સુગ્રીવ, મારા મતે, તારો મુખ્ય સહયોગી છે; ભાઈપણાની લાગણી પર આધાર રાખી, તારે અહીં બીજો કોઈ માર્ગ નથી.
યદિ તે મત્પ્રિયં કાર્યં યદિ ચાવૈષિ માં હિતામ્। યાચ્યમાનઃ પ્રિયત્વેન સાધુ વાક્યં કુરુષ્વ મે
જો તું મારી પ્રિય વાત માનવી હોય અને મને હિતેચ્છુ સમજતો હોય, તો પ્રેમથી વિનંતી કરું છું, મારી વાત માનજે.
પ્રસીદ પથ્યં શૃણુ જલ્પિતં હિ મે ન રોષમેવાનુવિધાતુમર્હસિ। ક્ષમો હિ તે કોશલરાજસૂનુના ન વિગ્રહઃ શક્રસમાનતેજસા
કૃપા કરીને મારી હિતની વાત સાંભળ; માત્ર રોષને અનુસરવું યોગ્ય નથી. હે કોશલરાજના પુત્ર, તું સમર્થ છે અને જેનું તેજ ઇન્દ્ર સમાન છે, એ સાથે વિગ્રહ કરવો યોગ્ય નથી.