વાલી વિનિહતો યાવદ્વને પાંસુષુ ચેષ્ટતે। યદિ દૃષ્ટિપથં પ્રાપ્તો જીવન્ સ વિનિવર્તતે
'જ્યારે સુધી વાલી મારી બાણથી ઘાયલ થઈ જંગલની ધૂળીમાં લથડે છે, જો તે મારી નજરે આવે અને જીવતો પાછો ફરે—'
તતો દોષેણ માગચ્છેત્ સદ્યો ગર્હેચ્ચ માં ભવાન્। પ્રત્યક્ષં સપ્ત તે સાલા મયા બાણેન દારિતાઃ
'તો તું તરત જ મારી ભૂલ શોધીશ અને મને દોષ આપશો; પણ તારા સામે મેં એક જ બાણથી સાત સાળ વૃક્ષો ભેદી બતાવ્યા છે.'
ધર્મલોભપરીતેન ન ચ વક્ષ્યે કથંચન। સફલાં ચ કરિષ્યામિ પ્રતિજ્ઞાં જહિ સંભ્રમમ્
'હું ધર્મની ઈચ્છાથી ક્યારેય ખોટું બોલીશ નહીં; હું મારું વચન જરૂર પૂરું કરીશ—તારે હવે શંકા રાખવાની જરૂર નથી.'
પ્રસૂતં કલમક્ષેત્રં વર્ષેણેવ શતક્રતુઃ। તદાહ્વાનનિમિત્તં ચ વાલિનો હેમમાલિનઃ
'જેમ ઈન્દ્ર વરસાદથી ખેતરમાં પાક પકવાડે છે, તેમ વાલી, જે સોનાની માળા ધારણ કરે છે, એના આહ્વાન માટે—'
સુગ્રીવ કુરુ તં શબ્દં નિષ્પતેદ્ યેન વાનરઃ। જિતકાશી જયશ્લાઘી ત્વયા ચાધર્ષિતઃ પુરાત્
'સુગ્રીવ, એ અવાજ કરજે જેથી વાનર વાલી બહાર આવે, જે પોતાને વિજયી માને છે અને તારા હાથે અગાઉ ઉશ્કેરાયો છે.'
નિષ્પતિષ્યત્યસઙ્ગેન વાલી સ પ્રિયસંયુગઃ। રિપૂણાં ધર્ષિતં શ્રુત્વા મર્ષયન્તિ ન સંયુગે
'વાલી, જેને યુદ્ધમાં આનંદ છે, વિલંબ કર્યા વિના બહાર આવશે; દુશ્મનોએ તેને ઉશ્કેર્યો છે એમ સાંભળીને તે યુદ્ધમાં સહન નહીં કરે.'
જાનન્તસ્તુ સ્વકં વીર્યં સ્ત્રીસમક્ષં વિશેષતઃ। સ તુ રામવચઃ શ્રુત્વા સુગ્રીવો હેમપિઙ્ગલઃ
સ્વશક્તિ જાણતો સુગ્રીવ, ખાસ કરીને સ્ત્રીઓની હાજરીમાં, રામના વચન સાંભળતો હતો. તે સુવર્ણવર્ણનો સુગ્રીવ રામના શબ્દો પર ધ્યાન આપતો હતો.
નનર્દ ક્રૂરનાદેન વિનિર્ભિન્દન્નિવામ્બરમ્। તત્ર શબ્દેન વિત્રસ્તા ગાવો યાન્તિ હતપ્રભાઃ
પછી તેણે ભયાનક ગર્જના કરી, જાણે આકાશ ફાટતું હોય. એ અવાજથી ગાયો ડરીને, તેમનો તેજ ગુમાવી, ભાગી ગઈ.
રાજદોષપરામૃષ્ટાઃ કુલસ્ત્રિય ઇવાકુલાઃ। દ્રવન્તિ ચ મૃગાઃ શીઘ્રં ભગ્ના ઇવ રણે હયાઃ। પતન્તિ ચ ખગા ભૂમૌ ક્ષીણપુણ્યા ઇવ ગ્રહાઃ
રાજાની ભૂલથી વ્યથિત, કુટુંબની સ્ત્રીઓ જેમ ગભરાય, તેમ જંગલના પ્રાણીઓ પણ ડરીને ઝડપથી દોડ્યા. યુદ્ધમાં હરાવેલા ઘોડા જેમ ભાગે, તેમ પ્રાણીઓ ભાગ્યા અને પક્ષીઓ પણ જાણે પુણ્ય ખૂટી ગયું હોય તેમ જમીન પર પડી ગયા.
તતઃ સ જીમૂતકૃતપ્રણાદો નાદં હ્યમુઞ્ચત્ ત્વરયા પ્રતીતઃ। સૂર્યાત્મજઃ શૌર્યવિવૃદ્ધતેજાઃ સરિત્પતિર્વાઽનિલચઞ્ચલોર્મિઃ
પછી તે સૂર્યપુત્ર, જેનું શૌર્ય અને તેજ વધ્યું હતું, મેઘ જેવી ગર્જના કરી. તેણે ઉત્સાહથી અવાજ કર્યો, જાણે નદીનો સ્વામી પવનથી ઊલટાઈ ગયેલો હોય.
thumb|પઞ્ચદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે પઞ્ચદશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે પંદરમો અધ્યાય સાંભળો. મહાન વાલ્મીકી રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો આ પંદરમો અધ્યાય છે.
અથ તસ્ય નિનાદં તં સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। શુશ્રાવાન્તઃપુરગતો વાલી ભ્રાતુરમર્ષણઃ
પછી, મહાત્મા સુગ્રીવની એ ગર્જના, ભાઈની અસહ્યતા ધરાવતો વાલી, મહેલની અંદર બેઠો હતો ત્યારે સાંભળી.
શ્રુત્વા તુ તસ્ય નિનદં સર્વભૂતપ્રકમ્પનમ્। મદશ્ચૈકપદે નષ્ટઃ ક્રોધશ્ચાપાદિતો મહાન્
એ ગર્જનાનો અવાજ સાંભળતાં, જે બધાં જીવજંતુઓને હલાવી દીધો હતો, વાલીનો ગર્વ તરત જ ઓગળી ગયો અને ભારે ક્રોધ ઉઠ્યો.
તતો રોષપરીતાઙ્ગો વાલી સ કનકપ્રભઃ। ઉપરક્ત ઇવાદિત્યઃ સદ્યો નિષ્પ્રભતાં ગતઃ
પછી ક્રોધથી ભરાયેલો, સોનાની જેમ તેજસ્વી વાલી, જાણે સૂર્યને કલંક લાગ્યો હોય તેમ, એકાએક તેજહીન થઈ ગયો.
વાલી દંષ્ટ્રાકરાલસ્તુ ક્રોધાદ્ દીપ્તાગ્નિલોચનઃ। ભાત્યુત્પતિતપદ્માભઃ સમૃણાલ ઇવ હ્રદઃ
વાલી, દાંત અને હાથ સાથે, ક્રોધથી આંખો અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, ખીલેલા કમળ અને નળીઓથી ભરેલા તળાવ જેવો ચમકતો હતો.
શબ્દં દુર્મર્ષણં શ્રુત્વા નિષ્પપાત તતો હરિઃ। વેગેન ચ પદન્યાસૈર્દારયન્નિવ મેદિનીમ્
એ અસહ્ય અવાજ સાંભળીને વાનર વાલી બહાર કૂદ્યો અને ઝડપથી પગ મૂકતાં, જાણે ધરતી ફાટી જાય તેમ, જમીન પર પગરવ પાડતો ગયો.
તં તુ તારા પરિષ્વજ્ય સ્નેહાદ્ દર્શિતસૌહૃદા। ઉવાચ ત્રસ્તસમ્ભ્રાન્તા હિતોદર્કમિદં વચઃ
ત્યારે તારા પ્રેમથી વાલી ને ભેટી, મિત્રતા દર્શાવી, ડરીને અને ગભરાઈને, તેના કલ્યાણ માટે આ શબ્દો બોલી.
સાધુ ક્રોધમિમં વીર નદીવેગમિવાગતમ્। શયનાદુત્થિતઃ કાલ્યં ત્યજ ભુક્તામિવ સ્રજમ્
વીર, જે રીતે નદીનો પ્રવાહ આવે છે, એ રીતે ઉઠેલા આ ક્રોધને તું સંયમમાં રાખ. સવારે ઊઠીને, પહેરેલી વણમાલા ફેંકી દેવી હોય તેમ, આ ક્રોધ પણ છોડે દે.
કાલ્યમેતેન સંગ્રામં કરિષ્યસિ ચ વાનર। વીર તે શત્રુબાહુલ્યં ફલ્ગુતા વા ન વિદ્યતે
સવારે તું એની સાથે યુદ્ધ કરશે, વાનર. વીર, તારા દુશ્મનોની સંખ્યા કે તારી અંદર કોઈ દુર્બળતા નથી.
સહસા તવ નિષ્ક્રામો મમ તાવન્ન રોચતે। શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ યન્નિમિત્તં નિવાર્યતે
તું અચાનક બહાર જવાનો ઈરાદો કરે છે, એ મને હજી પસંદ નથી. સાંભળ, હું તને કહું છું કે કેમ તને રોકવામાં આવે છે.
પૂર્વમાપતિતઃ ક્રોધાત્ સ ત્વામાહ્વયતે યુધિ। નિષ્પત્ય ચ નિરસ્તસ્તે હન્યમાનો દિશો ગતઃ
પહેલાં, ક્રોધથી ઉદ્ભવેલા તે તને યુદ્ધ માટે બોલાવતો હતો. પણ જ્યારે તું બહાર ગયો અને તેને હરાવ્યો, ત્યારે તે માર ખાતા-ખાતા દિશાઓમાં ભાગી ગયો.
ત્વયા તસ્ય નિરસ્તસ્ય પીડિતસ્ય વિશેષતઃ। ઇહૈત્ય પુનરાહ્વાનં શઙ્કાં જનયતીવ મે
તું તેને હરાવ્યો અને ખાસ કરીને દુઃખ આપ્યું, હવે એ પાછો આવીને ફરીથી તને લલકારે છે, એ વાત મને શંકા પેદા કરે છે.
દર્પશ્ચ વ્યવસાયશ્ચ યાદૃશસ્તસ્ય નર્દતઃ। નિનાદસ્ય ચ સંરમ્ભો નૈતદલ્પં હિ કારણમ્
તેના ગર્વ અને દૃઢ નિશ્ચય, અને જે રીતે તે ગર્જે છે, એ અવાજમાં જે ઉગ્રતા છે, એ બધું સામાન્ય કારણ વગર નથી.
નાસહાયમહં મન્યે સુગ્રીવં તમિહાગતમ્। અવષ્ટબ્ધસહાયશ્ચ યમાશ્રિત્યૈષ ગર્જતિ
મને લાગતું નથી કે સુગ્રીવ અહીં એકલો આવ્યો છે. કોઈ મજબૂત સાથી પર આધાર રાખીને જ તે આવી ગર્જના કરી રહ્યો છે.
પ્રકૃત્યા નિપુણશ્ચૈવ બુદ્ધિમાંશ્ચૈવ વાનરઃ। નાપરીક્ષિતવીર્યેણ સુગ્રીવઃ સખ્યમેષ્યતિ
મુલથી જ વાનર કુશળ અને બુદ્ધિશાળી છે; સુગ્રીવે ક્યારેય એના બળ અજમાવ્યા વિના મિત્રતા કરવી નથી.
અઙ્ગદસ્તુ કુમારોઽયં વનાન્તમુપનિર્ગતઃ। પ્રવૃત્તિસ્તેન કથિતા ચારૈરાસીન્નિવેદિતા
આ યુવાન અંગદ વનમાં અંદર સુધી ગયો હતો; તેણે જે જાણકારી મેળવી, એ ગુપ્તચરો દ્વારા પહોંચાડવામાં આવી હતી.
અયોધ્યાધિપતેઃ પુત્રૌ શૂરૌ સમરદુર્જયૌ। ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતૌ પ્રથિતૌ રામલક્ષ્મણૌ
અયોધ્યાના રાજાના બે પુત્રો, રામ અને લક્ષ્મણ, ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં જન્મેલા, યુદ્ધમાં અપરાજિત અને પ્રસિદ્ધ છે.
સુગ્રીવપ્રિયકામાર્થં પ્રાપ્તૌ તત્ર દુરાસદૌ। સ તે ભ્રાતુર્હિ વિખ્યાતઃ સહાયો રણકર્મણિ
સુગ્રીવની મનગમતી ઈચ્છા પૂરી કરવા માટે એ અપ્રાપ્ય એવા ત્યાં આવ્યા છે; એ યુદ્ધના કાર્યમાં તારા ભાઈનો પ્રસિદ્ધ સહયોગી છે.
રામઃ પરબલામર્દી યુગાન્તાગ્નિરિવોત્થિતઃ। નિવાસવૃક્ષઃ સાધૂનામાપન્નાનાં પરા ગતિઃ
રામ દુશ્મનના દમનકર્તા છે, જેમ યુગના અંતે અગ્નિ પ્રગટે છે તેમ; સારા લોકો માટે એ આશ્રયરૂપ વૃક્ષ છે અને દુઃખીજનો માટે શ્રેષ્ઠ આશ્રય છે.
આર્તાનાં સંશ્રયશ્ચૈવ યશસશ્ચૈકભાજનમ્। જ્ઞાનવિજ્ઞાનસમ્પન્નો નિદેશે નિરતઃ પિતુઃ
એ દુઃખીજનો માટે આશ્રય છે અને યશનો એકમાત્ર પાત્ર છે; જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનથી સંપન્ન છે અને પિતાની આજ્ઞા પાળવામાં તત્પર છે.