વને વનચરાંશ્ચાન્યાન્ ખેચરાંશ્ચ વિહંગમાન્। પશ્યન્તસ્ત્વરિતા જગ્મુઃ સુગ્રીવવશવર્તિનઃ
વનમાં રહેતા બીજા પ્રાણીઓ અને આકાશમાં ઉડતાં પક્ષીઓને જોઈ, બધા સુગ્રીવના આદેશ હેઠળ ઝડપથી આગળ વધ્યા.
એષ મેઘ ઇવાકાશે વૃક્ષષણ્ડઃ પ્રકાશતે। મેઘસંઘાતવિપુલઃ પર્યન્તકદલીવૃતઃ
આ વૃક્ષોનો જૂથ આકાશમાં મેઘ જેવા દેખાય છે, ઘનઘોર વાદળની જેમ વિશાળ છે અને ચારેય બાજુ કેળાના ઝાડોથી ઘેરાયેલો છે.
કિમેતજ્જ્ઞાતુમિચ્છામિ સખે કૌતૂહલં મમ। કૌતૂહલાપનયનં કર્તુમિચ્છામ્યહં ત્વયા
મિત્ર, આ શું છે તે જાણવા મારી ઈચ્છા છે; મનમાં કૌતૂહલ જાગ્યું છે. કૃપા કરીને મારા આ કૌતૂહલને દૂર કર.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ। ગચ્છન્ નેવાચચક્ષેઽથ સુગ્રીવસ્તન્મહદ્ વનમ્
મહાન આત્માવાળા રાઘવના આ શબ્દો સાંભળી, સુગ્રીવે ચાલતા ચાલતા એ મહાન વન વિશે કંઈ કહ્યું નહીં.
એતદ્ રાઘવ વિસ્તીર્ણમાશ્રમં શ્રમનાશનમ્। ઉદ્યાનવનસમ્પન્નં સ્વાદુમૂલફલોદકમ્
હે રાઘવ, આ વિશાળ આશ્રમ છે, જે થાક દૂર કરે છે, બાગ-બગીચા અને વનોથી ભરપૂર છે, અને મીઠા મૂળ, ફળ અને પાણીથી સમૃદ્ધ છે.
અત્ર સપ્તજના નામ મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ। સપ્તૈવાસન્નધઃશીર્ષા નિયતં જલશાયિનઃ
અહીં સાતજના નામે પ્રસિદ્ધ, કડક વ્રતવાળા ઋષિઓ રહે છે, જે સદા ઊંધા મોઢા પાણીમાં શયન કરે છે.
સપ્તરાત્રે કૃતાહારા વાયુનાચલવાસિનઃ। દિવં વર્ષશતૈર્યાતાઃ સપ્તભિઃ સકલેવરાઃ
સાત રાત સુધી માત્ર વાયુ પર જીવન ધરાવી, પહાડો પર રહેતા, તેઓ સાતે જ પોતાના શરીર સાથે સો વર્ષ પછી સ્વર્ગે ગયા.
તેષામેતત્પ્રભાવેણ દ્રુમપ્રાકારસંવૃતમ્। આશ્રમં સુદુરાધર્ષમપિ સેન્દ્રૈઃ સુરાસુરૈઃ
આ ઋષિઓની શક્તિથી, વૃક્ષોની દીવાલથી ઘેરાયેલો આ આશ્રમ દેવો અને દૈત્યો સહિત ઇન્દ્ર માટે પણ અતિ દુર્ગમ છે.
પક્ષિણો વર્જયન્ત્યેતત્ તથાન્યે વનચારિણઃ। વિશન્તિ મોહાદ્ યેઽપ્યત્ર ન નિવર્તન્તિ તે પુનઃ
પક્ષીઓ અને બીજા વનપ્રાણી આ સ્થળ ટાળી જાય છે; અને જે અજ્ઞાનતાથી અહીં પ્રવેશે છે, તેઓ પાછા ફરતા નથી.
વિભૂષણરવાશ્ચાત્ર શ્રૂયન્તે સકલાક્ષરાઃ। તૂર્યગીતસ્વનશ્ચાપિ ગન્ધો દિવ્યશ્ચ રાઘવ
અહીં વાદ્યના અવાજ, સ્પષ્ટ ગાન અને આભૂષણોની ઝણઝણ સંભળાય છે, અને દિવ્ય સુગંધ પણ પ્રસરે છે, હે રાઘવ.
ત્રેતાગ્નયોઽપિ દીપ્યન્તે ધૂમો હ્યેષ પ્રદૃશ્યતે। વેષ્ટયન્નિવ વૃક્ષાગ્રાન્ કપોતાઙ્ગારુણો ઘનઃ
અહીં ત્રેતાયુગના યજ્ઞાગ્નિ પણ પ્રજ્વલિત છે; ધુમાડો ઘન છે, કબૂતરના રંગ જેવો લાલ છે અને વૃક્ષોની ટોચને ઢાંકી લે છે.
એતે વૃક્ષાઃ પ્રકાશન્તે ધૂમસંસક્તમસ્તકાઃ। મેઘજાલપ્રતિચ્છન્ના વૈડૂર્યગિરયો યથા
આ વૃક્ષો ધુમાડાથી ઢંકાયેલા છે, જાણે વજ્રમણિ જેવા પર્વતો મેઘોથી છવાઈ ગયા હોય.
કુરુ પ્રણામં ધર્માત્મંસ્તેષામુદ્દિશ્ય રાઘવ। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા પ્રયતઃ સંહતાઞ્જલિઃ
હે રાઘવ, તું અને તારો ભાઈ લક્ષ્મણ, મન એકાગ્ર કરીને, બંને હાથે જોડીને, એ ઋષિઓને વંદન કરો.
પ્રણમન્તિ હિ યે તેષામૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્। ન તેષામશુભં કિંચિચ્છરીરે રામ વિદ્યતે
હે રામ, જે લોકો શુદ્ધ આત્માવાળા આ ઋષિઓને વંદન કરે છે, તેમના શરીરે ક્યારેય કોઈ દુઃખ કે અશુભ થતું નથી.
તતો રામઃ સહ ભ્રાત્રા લક્ષ્મણેન કૃતાઞ્જલિઃ। સમુદ્દિશ્ય મહાત્માનસ્તાનૃષીનભ્યવાદયત્
પછી રામે પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે, બંને હાથે જોડીને, એ મહાન ઋષિઓને વંદન કર્યું.
અભિવાદ્ય ચ ધર્માત્મા રામો ભ્રાતા ચ લક્ષ્મણઃ। સુગ્રીવો વાનરાશ્ચૈવ જમ્મુઃ સંહૃષ્ટમાનસાઃ
વંદન કર્યા પછી, ધર્મનિષ્ઠ રામ, તેમના ભાઈ લક્ષ્મણ, સુગ્રીવ અને વાનરોએ આનંદભેર આગળ યાત્રા કરી.
તે ગત્વા દૂરમધ્વાનં તસ્માત્ સપ્તજનાશ્રમાત્। દદૃશુસ્તાં દુરાધર્ષાં કિષ્કિન્ધાં વાલિપાલિતામ્
સાતજના આશ્રમથી દૂર સુધી જઈ, તેમણે વાલી શાસિત દુર્જય કિષ્કિંધાને જોયી.
તતસ્તુ રામાનુજરામવાનરાઃ પ્રગૃહ્ય શસ્ત્રાણ્યુદિતોગ્રતેજસઃ। પુરીં સુરેશાત્મજવીર્યપાલિતાં વધાય શત્રોઃ પુનરાગતાસ્ત્વિહ
પછી રામ, તેમના ભાઈ અને વાનરો, શસ્ત્રો હાથમાં લઈને, તેજથી ઉજ્જવળ બની, દેવપુત્રની શક્તિથી રક્ષિત એ નગરમાં શત્રુના વિનાશ માટે પાછા આવ્યા.
thumb|ચતુર્દશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ચતુર્દશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો ચૌદમો અધ્યાય હવે સાંભળો.
સર્વે તે ત્વરિતં ગત્વા કિષ્કિન્ધાં વાલિનઃ પુરીમ્। વૃક્ષૈરાત્માનમાવૃત્ય વ્યતિષ્ઠન્ ગહને વને
બધા જલદી વાલીનું કિષ્કિંધા નગર પહોંચ્યા અને વૃક્ષોની આડમાં છુપાઈ ઘન જંગલમાં ઊભા રહ્યા.
વિસાર્ય સર્વતો દૃષ્ટિં કાનને કાનનપ્રિયઃ। સુગ્રીવો વિપુલગ્રીવઃ ક્રોધમાહારયદ્ ભૃશમ્
કાનનપ્રેમી અને પહોળા ગળાવાળા સુગ્રીવે આખા જંગલમાં નજર ફેરવી અને ખૂબ ગુસ્સે થયો.
તતસ્તુ નિનદં ઘોરં કૃત્વા યુદ્ધાય ચાહ્વયત્। પરિવારૈઃ પરિવૃતો નાદૈર્ભિન્દન્નિવામ્બરમ્
પછી તેણે ભયાનક ગર્જના કરી યુદ્ધ માટે લલકાર્યો, પોતાના સાથીઓથી ઘેરાઈને એવો અવાજ કર્યો કે આકાશ ફાટી ગયું હોય એમ લાગ્યું.
ગર્જન્નિવ મહામેઘો વાયુવેગપુરઃસરઃ। અથ બાલાર્કસદૃશો દૃપ્તસિંહગતિસ્તતઃ
પવનની ઝડપથી આગળ વધતો મોટો મેઘ જેમ ગર્જે છે તેમ તે ગર્જ્યો અને પછી ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજસ્વી અને સિંહ જેવી ગતિથી આગળ વધ્યો.
દૃષ્ટ્વા રામં ક્રિયાદક્ષં સુગ્રીવો વાક્યમબ્રવીત્। હરિવાગુરયા વ્યાપ્તાં તપ્તકાઞ્ચનતોરણામ્
સુગ્રીવે રામને, જે કાર્યમાં નિપુણ છે, કહ્યું: 'અમે કિષ્કિંધા પહોંચી ગયા છીએ, જ્યાં સોનાની વેધી છે અને વાનરોએ આખું નગર ઘેરી લીધું છે.'
પ્રાપ્તાઃ સ્મ ધ્વજયન્ત્રાઢ્યાં કિષ્કિન્ધાં વાલિનઃ પુરીમ્। પ્રતિજ્ઞા યા કૃતા વીર ત્વયા વાલિવધે પુરા
'અમે વાલીનું ધ્વજ અને યંત્રોથી ભરેલું કિષ્કિંધા નગર પહોંચી ગયા છીએ. હે વિર, વાલીનો વધ કરવાનો જે વચન આપ્યું હતું, એ હવે પૂરું કરો.'
સફલાં કુરુ તાં ક્ષિપ્રં લતાં કાલ ઇવાગતઃ। એવમુક્તસ્તુ ધર્માત્મા સુગ્રીવેણ સ રાઘવઃ
'તે વચન ઝડપથી પૂરું કરો, જેમ સમય પોતે આવી પહોંચે છે.' સુગ્રીવે આમ કહ્યું ત્યારે ધર્મનિષ્ઠ રાઘવએ જવાબ આપ્યો.
તમેવોવાચ વચનં સુગ્રીવં શત્રુસૂદનઃ। કૃતાભિજ્ઞાનચિહ્નસ્ત્વમનયા ગજસાહ્વયા
શત્રુઓનો સંહાર કરનાર રામે સુગ્રીવને કહ્યું: 'લક્ષ્મણે તારી ઓળખ માટે જે ગજસાહ્વય માળા તારા ગળામાં પ્હેરાવી છે—'
લક્ષ્મણેન સમુત્પાટ્ય એષા કણ્ઠે કૃતા તવ। શોભસેઽપ્યધિકં વીર લતયા કણ્ઠસક્તયા
'—આ માળા લક્ષ્મણે તારા ગળામાં પહેરાવી છે, હે વિર, તું આ માળાથી વધુ જ તેજસ્વી દેખાય છે.'
વિપરીત ઇવાકાશે સૂર્યો નક્ષત્રમાલયા। અદ્ય વાલિસમુત્થં તે ભયં વૈરં ચ વાનર
'જેમ આકાશમાં તારાઓની માળાથી સૂર્ય અલગ જ દેખાય છે, તેમ આજે વાલીથી ઉદ્ભવેલ તારો ડર અને વૈર—'
એકેનાહં પ્રમોક્ષ્યામિ બાણમોક્ષેણ સંયુગે। મમ દર્શય સુગ્રીવ વૈરિણં ભ્રાતૃરૂપિણમ્
'હું એક જ બાણથી યુદ્ધમાં નિશાન લગાવીશ; સુગ્રીવ, તું મને એ દુશ્મન બતાવ જે તારો ભાઈ બનીને આવ્યો છે.'