સમુદ્યમ્ય મહચ્ચાપં રામઃ કાઞ્ચનભૂષિતમ્। શરાંશ્ચાદિત્યસંકાશાન્ ગૃહીત્વા રણસાધકાન્
રામે પોતાનું સુવર્ણથી શોભિત મોટું ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને યુદ્ધ માટે યોગ્ય, સૂર્ય સમાન તેજવાળા તીરો હાથમાં લીધા.
અગ્રતસ્તુ યયૌ તસ્ય રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ। સુગ્રીવઃ સંહતગ્રીવો લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ
મહાત્મા રાઘવના આગળ સુગ્રીવ, જેણે પોતાનું ગળું મજબૂત રાખ્યું હતું, અને મહાબલી લક્ષ્મણ ચાલ્યા.
પૃષ્ઠતો હનુમાન્ વીરો નલો નીલશ્ચ વીર્યવાન્। તારશ્ચૈવ મહાતેજા હરિયૂથપયૂથપઃ
પાછળથી વીર હનુમાન, નલ, શક્તિશાળી નીલ અને મહાતેજસ્વી વાનરસેનાપતિ તાર પણ જોડાયા.
તે વીક્ષમાણા વૃક્ષાંશ્ચ પુષ્પભારાવલમ્બિનઃ। પ્રસન્નામ્બુવહાશ્ચૈવ સરિતઃ સાગરંગમાઃ
તેઓએ રસ્તામાં ફૂલોના ભારથી વાંકડાયેલા વૃક્ષો અને સાફ પાણીવાળી, દરિયા તરફ વહેતી નદીઓ જોઈ.
કન્દરાણિ ચ શૈલાંશ્ચ નિર્દરાણિ ગુહાસ્તથા। શિખરાણિ ચ મુખ્યાનિ દરીશ્ચ પ્રિયદર્શનાઃ
તેઓએ પર્વતની ખીણો, શિખરો, દરા, ગુફાઓ અને સુંદર દેખાતા મુખ્ય શિખરો તથા રમણીય વાદીઓ જોયા.
વૈદૂર્યવિમલૈસ્તોયૈઃ પદ્મૈશ્ચાકોશકુડ્મલૈઃ। શોભિતાન્ સજલાન્ માર્ગે તટાકાંશ્ચાવલોકયન્
માર્ગમાં તેમણે વૈદૂર્ય જેવી નિર્મળ પાણીવાળા, કૂમળા અને ફૂલેલા કમળોથી શોભતા, પાણીથી ભરેલા તળાવો જોયા.
કારણ્ડૈઃ સારસૈર્હંસૈર્વઞ્જુલૈર્જલકુક્કુટૈઃ। ચક્રવાકૈસ્તથા ચાન્યૈઃ શકુનૈઃ પ્રતિનાદિતાન્
તળાવોમાં કરડ, સારસ, હંસ, વંજુલ, જળકુકડ, ચક્રવાક અને બીજા અનેક પક્ષીઓની બોલથી ગુંજતા હતા.
મૃદુશષ્પાઙ્કુરાહારાન્નિર્ભયાન્ વનગોચરાન્। ચરતઃ સર્વતઃ પશ્યન્ સ્થલીષુ હરિણાન્ સ્થિતાન્
તેઓએ બધે જ કુમળા ઘાસના અંકુર ખાવા વાળા, નિર્ભય રીતે જંગલમાં ફરતા અને મેદાનમાં ઊભેલા હરણો જોયા.
તટાકવૈરિણશ્ચાપિ શુક્લદન્તવિભૂષિતાન્। ઘોરાનેકચરાન્ વન્યાન્ દ્વિરદાન્ કૂલઘાતિનઃ
તેઓએ તળાવના દુશ્મન, સફેદ દાંતથી શોભતા, ભયાનક અને એકલા ફરતા, કિનારા તોડતા જંગલી હાથીઓ પણ જોયા.
મત્તાન્ ગિરિતટોત્કૃષ્ટાન્ પર્વતાનિવ જઙ્ગમાન્। વાનરાન્ દ્વિરદપ્રખ્યાન્ મહીરેણુસમુક્ષિતાન્
તેઓએ પર્વતની કાંઠે ઉછળતા, પર્વતો જેટલા મોટા, હાથી જેવા દેખાતા અને ધૂળથી ઢંકાયેલા ઉન્મત્ત વાનરો જોયા.
વને વનચરાંશ્ચાન્યાન્ ખેચરાંશ્ચ વિહંગમાન્। પશ્યન્તસ્ત્વરિતા જગ્મુઃ સુગ્રીવવશવર્તિનઃ
વનમાં રહેતા બીજા પ્રાણીઓ અને આકાશમાં ઉડતાં પક્ષીઓને જોઈ, બધા સુગ્રીવના આદેશ હેઠળ ઝડપથી આગળ વધ્યા.
એષ મેઘ ઇવાકાશે વૃક્ષષણ્ડઃ પ્રકાશતે। મેઘસંઘાતવિપુલઃ પર્યન્તકદલીવૃતઃ
આ વૃક્ષોનો જૂથ આકાશમાં મેઘ જેવા દેખાય છે, ઘનઘોર વાદળની જેમ વિશાળ છે અને ચારેય બાજુ કેળાના ઝાડોથી ઘેરાયેલો છે.
કિમેતજ્જ્ઞાતુમિચ્છામિ સખે કૌતૂહલં મમ। કૌતૂહલાપનયનં કર્તુમિચ્છામ્યહં ત્વયા
મિત્ર, આ શું છે તે જાણવા મારી ઈચ્છા છે; મનમાં કૌતૂહલ જાગ્યું છે. કૃપા કરીને મારા આ કૌતૂહલને દૂર કર.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ। ગચ્છન્ નેવાચચક્ષેઽથ સુગ્રીવસ્તન્મહદ્ વનમ્
મહાન આત્માવાળા રાઘવના આ શબ્દો સાંભળી, સુગ્રીવે ચાલતા ચાલતા એ મહાન વન વિશે કંઈ કહ્યું નહીં.
એતદ્ રાઘવ વિસ્તીર્ણમાશ્રમં શ્રમનાશનમ્। ઉદ્યાનવનસમ્પન્નં સ્વાદુમૂલફલોદકમ્
હે રાઘવ, આ વિશાળ આશ્રમ છે, જે થાક દૂર કરે છે, બાગ-બગીચા અને વનોથી ભરપૂર છે, અને મીઠા મૂળ, ફળ અને પાણીથી સમૃદ્ધ છે.
અત્ર સપ્તજના નામ મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ। સપ્તૈવાસન્નધઃશીર્ષા નિયતં જલશાયિનઃ
અહીં સાતજના નામે પ્રસિદ્ધ, કડક વ્રતવાળા ઋષિઓ રહે છે, જે સદા ઊંધા મોઢા પાણીમાં શયન કરે છે.
સપ્તરાત્રે કૃતાહારા વાયુનાચલવાસિનઃ। દિવં વર્ષશતૈર્યાતાઃ સપ્તભિઃ સકલેવરાઃ
સાત રાત સુધી માત્ર વાયુ પર જીવન ધરાવી, પહાડો પર રહેતા, તેઓ સાતે જ પોતાના શરીર સાથે સો વર્ષ પછી સ્વર્ગે ગયા.
તેષામેતત્પ્રભાવેણ દ્રુમપ્રાકારસંવૃતમ્। આશ્રમં સુદુરાધર્ષમપિ સેન્દ્રૈઃ સુરાસુરૈઃ
આ ઋષિઓની શક્તિથી, વૃક્ષોની દીવાલથી ઘેરાયેલો આ આશ્રમ દેવો અને દૈત્યો સહિત ઇન્દ્ર માટે પણ અતિ દુર્ગમ છે.
પક્ષિણો વર્જયન્ત્યેતત્ તથાન્યે વનચારિણઃ। વિશન્તિ મોહાદ્ યેઽપ્યત્ર ન નિવર્તન્તિ તે પુનઃ
પક્ષીઓ અને બીજા વનપ્રાણી આ સ્થળ ટાળી જાય છે; અને જે અજ્ઞાનતાથી અહીં પ્રવેશે છે, તેઓ પાછા ફરતા નથી.
વિભૂષણરવાશ્ચાત્ર શ્રૂયન્તે સકલાક્ષરાઃ। તૂર્યગીતસ્વનશ્ચાપિ ગન્ધો દિવ્યશ્ચ રાઘવ
અહીં વાદ્યના અવાજ, સ્પષ્ટ ગાન અને આભૂષણોની ઝણઝણ સંભળાય છે, અને દિવ્ય સુગંધ પણ પ્રસરે છે, હે રાઘવ.
ત્રેતાગ્નયોઽપિ દીપ્યન્તે ધૂમો હ્યેષ પ્રદૃશ્યતે। વેષ્ટયન્નિવ વૃક્ષાગ્રાન્ કપોતાઙ્ગારુણો ઘનઃ
અહીં ત્રેતાયુગના યજ્ઞાગ્નિ પણ પ્રજ્વલિત છે; ધુમાડો ઘન છે, કબૂતરના રંગ જેવો લાલ છે અને વૃક્ષોની ટોચને ઢાંકી લે છે.
એતે વૃક્ષાઃ પ્રકાશન્તે ધૂમસંસક્તમસ્તકાઃ। મેઘજાલપ્રતિચ્છન્ના વૈડૂર્યગિરયો યથા
આ વૃક્ષો ધુમાડાથી ઢંકાયેલા છે, જાણે વજ્રમણિ જેવા પર્વતો મેઘોથી છવાઈ ગયા હોય.
કુરુ પ્રણામં ધર્માત્મંસ્તેષામુદ્દિશ્ય રાઘવ। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા પ્રયતઃ સંહતાઞ્જલિઃ
હે રાઘવ, તું અને તારો ભાઈ લક્ષ્મણ, મન એકાગ્ર કરીને, બંને હાથે જોડીને, એ ઋષિઓને વંદન કરો.
પ્રણમન્તિ હિ યે તેષામૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્। ન તેષામશુભં કિંચિચ્છરીરે રામ વિદ્યતે
હે રામ, જે લોકો શુદ્ધ આત્માવાળા આ ઋષિઓને વંદન કરે છે, તેમના શરીરે ક્યારેય કોઈ દુઃખ કે અશુભ થતું નથી.
તતો રામઃ સહ ભ્રાત્રા લક્ષ્મણેન કૃતાઞ્જલિઃ। સમુદ્દિશ્ય મહાત્માનસ્તાનૃષીનભ્યવાદયત્
પછી રામે પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે, બંને હાથે જોડીને, એ મહાન ઋષિઓને વંદન કર્યું.
અભિવાદ્ય ચ ધર્માત્મા રામો ભ્રાતા ચ લક્ષ્મણઃ। સુગ્રીવો વાનરાશ્ચૈવ જમ્મુઃ સંહૃષ્ટમાનસાઃ
વંદન કર્યા પછી, ધર્મનિષ્ઠ રામ, તેમના ભાઈ લક્ષ્મણ, સુગ્રીવ અને વાનરોએ આનંદભેર આગળ યાત્રા કરી.
તે ગત્વા દૂરમધ્વાનં તસ્માત્ સપ્તજનાશ્રમાત્। દદૃશુસ્તાં દુરાધર્ષાં કિષ્કિન્ધાં વાલિપાલિતામ્
સાતજના આશ્રમથી દૂર સુધી જઈ, તેમણે વાલી શાસિત દુર્જય કિષ્કિંધાને જોયી.
તતસ્તુ રામાનુજરામવાનરાઃ પ્રગૃહ્ય શસ્ત્રાણ્યુદિતોગ્રતેજસઃ। પુરીં સુરેશાત્મજવીર્યપાલિતાં વધાય શત્રોઃ પુનરાગતાસ્ત્વિહ
પછી રામ, તેમના ભાઈ અને વાનરો, શસ્ત્રો હાથમાં લઈને, તેજથી ઉજ્જવળ બની, દેવપુત્રની શક્તિથી રક્ષિત એ નગરમાં શત્રુના વિનાશ માટે પાછા આવ્યા.
thumb|ચતુર્દશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ચતુર્દશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો ચૌદમો અધ્યાય હવે સાંભળો.
સર્વે તે ત્વરિતં ગત્વા કિષ્કિન્ધાં વાલિનઃ પુરીમ્। વૃક્ષૈરાત્માનમાવૃત્ય વ્યતિષ્ઠન્ ગહને વને
બધા જલદી વાલીનું કિષ્કિંધા નગર પહોંચ્યા અને વૃક્ષોની આડમાં છુપાઈ ઘન જંગલમાં ઊભા રહ્યા.