તં સમીક્ષ્યાગતં રામં સુગ્રીવઃ સહલક્ષ્મણમ્। હ્રીમાન્ દીનમુવાચેદં વસુધામવલોકયન્
રામને લક્ષ્મણ સાથે આવ્યા જોયા પછી, સુગ્રીવ શરમ અને દુઃખથી ભરાઈ ગયો અને જમીન તરફ જોઈને એમ બોલ્યો.
આહ્વયસ્વેતિ મામુક્ત્વા દર્શયિત્વા ચ વિક્રમમ્। વૈરિણા ઘાતયિત્વા ચ કિમિદાનીં ત્વયા કૃતમ્
મને બોલાવી, તારી શક્તિ બતાવી અને દુશ્મનને મારી નાખ્યા પછી, હવે તું શું કર્યું છે?
તામેવ વેલાં વક્તવ્યં ત્વયા રાઘવ તત્ત્વતઃ। વાલિનં ન નિહન્મીતિ તતો નાહમિતો વ્રજે
હવે તું મને સાચું કહેજે, રાઘવ, કે વાલી ને કેમ નથી માર્યો? નહીં તો હું અહીં રહીશ નહીં.
તસ્ય ચૈવં બ્રુવાણસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। કરુણં દીનયા વાચા રાઘવઃ પુનરબ્રવીત્
મહાન આત્માવાળા સુગ્રીવ દુઃખ અને વેદનાથી ભરેલી વાણીમાં આવું બોલ્યો, ત્યારે રાઘવે ફરી જવાબ આપ્યો.
સુગ્રીવ શ્રૂયતાં તાત ક્રોધશ્ચ વ્યપનીયતામ્। કારણં યેન બાણોઽયં સ મયા ન વિસર્જિતઃ
સુગ્રીવ, સાંભળ, અને ગુસ્સો છોડે દે; હું સમજાવું છું કે આ બાણ કેમ છોડ્યો નહીં.
અલંકારેણ વેષેણ પ્રમાણેન ગતેન ચ। ત્વં ચ સુગ્રીવ વાલી ચ સદૃશૌ સ્થઃ પરસ્પરમ્
સુગ્રીવ, તું અને વાલી, વેશ, શણગાર, ઊંચાઈ અને ચાલમાં એકસરખા જ દેખાવ છો.
સ્વરેણ વર્ચસા ચૈવ પ્રેક્ષિતેન ચ વાનર। વિક્રમેણ ચ વાક્યૈશ્ચ વ્યક્તિં વાં નોપલક્ષયે
અવાજ, તેજ, નજર, શૌર્ય અને બોલવામાં પણ, હે વાનર, હું તને અને વાલી ને અલગ ઓળખી શક્યો નહીં.
તતોઽહં રૂપસાદૃશ્યાન્મોહિતો વાનરોત્તમ। નોત્સૃજામિ મહાવેગં શરં શત્રુનિબર્હણમ્
હે શ્રેષ્ઠ વાનર, રૂપની સમાનતાથી હું ગૂંચવાઈ ગયો, તેથી દુશ્મનનો નાશ કરતો તીવ્ર બાણ છોડ્યો નહીં.
જીવિતાન્તકરં ઘોરં સાદૃશ્યાત્ તુ વિશઙ્કિતઃ। મૂલઘાતો ન નૌ સ્યાદ્ધિ દ્વયોરિતિ કૃતો મયા
તમારી સમાનતા જોઈને, જીવનનો અંત લાવતો ભયાનક બાણ છોડવામાં હું સંકોચ્યો, કેમ કે એ બંનેને જ નુકસાન પહોંચાડી શકે તેમ હતો.
ત્વયિ વીર વિપન્ને હિ અજ્ઞાનાલ્લાઘવાન્મયા। મૌઢ્યં ચ મમ બાલ્યં ચ ખ્યાપિતં સ્યાત્ કપીશ્વર
હે વીર, જો તું મારી અજ્ઞાનતાથી મરી જાય તો, મારી મૂર્ખાઈ અને બાળપણ બધાને જણાઈ જાય, હે વાનરરાજ.
દત્તાભયવધો નામ પાતકં મહદદ્ભુતમ્। અહં ચ લક્ષ્મણશ્ચૈવ સીતા ચ વરવર્ણિની
જેને આશ્રય આપ્યો હોય તેને મારવું એ મોટું અને અદ્ભુત પાપ છે; અને હું, લક્ષ્મણ અને સુંદર રંગવાળી સીતા—
ત્વદધીના વયં સર્વે વનેઽસ્મિન્ શરણં ભવાન્। તસ્માદ્ યુધ્યસ્વ ભૂયસ્ત્વં મા માશઙ્કીશ્ચ વાનર
આ જંગલમાં અમે બધા તારા આધાર પર છીએ; તું જ અમારો આશ્રય છે. તેથી ફરી લડીને, ચિંતા ન કર, હે વાનર.
એતન્મુહૂર્તે તુ મયા પશ્ય વાલિનમાહવે। નિરસ્તમિષુણૈકેન ચેષ્ટમાનં મહીતલે
આ જ ક્ષણે, તું વાલી ને યુદ્ધમાં એક જ તીરે ઘાયલ થઈને જમીન પર નિષ્પ્રાણ પડેલો જોઈશ.
અભિજ્ઞાનં કુરુષ્વ ત્વમાત્મનો વાનરેશ્વર। યેન ત્વામભિજાનીયાં દ્વન્દ્વયુદ્ધમુપાગતમ્
હે વાનરરાજ, તું પોતાનું કોઈ ઓળખાણનું ચિહ્ન રાખજે, જેથી જ્યારે તું દ્વંદ યુદ્ધમાં જઈશ ત્યારે હું તને ઓળખી શકું.
ગજપુષ્પીમિમાં ફુલ્લામુત્પાટ્ય શુભલક્ષણામ્। કુરુ લક્ષ્મણ કણ્ઠેઽસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ
હે લક્ષ્મણ, આ ફૂલેલી અને શુભ લક્ષણોવાળી ગજપુષ્પી લતા તું તોડી, મહાત્મા સુગ્રીવના ગળામાં પહેરાવી દે.
તતો ગિરિતટે જાતામુત્પાટ્ય કુસુમાયુતામ્। લક્ષ્મણો ગજપુષ્પીં તાં તસ્ય કણ્ઠે વ્યસર્જયત્
પછી લક્ષ્મણે, પર્વતની કાંઠે ઉગેલી અને ફૂલો થી ભરપૂર એવી ગજપુષ્પી લતા તોડી, સુગ્રીવના ગળામાં પહેરાવી.
સ તયા શુશુભે શ્રીમાઁલ્લતયા કણ્ઠસક્તયા। માલયેવ બલાકાનાં સસંધ્ય ઇવ તોયદઃ
એ સુંદર લતા ગળે પહેરાવાથી સુગ્રીવ એ રીતે તેજસ્વી લાગતો હતો, જાણે સાંજના સમયે વાદળે બગલાની માળા પહેરી હોય.
વિભ્રાજમાનો વપુષા રામવાક્યસમાહિતઃ। જગામ સહ રામેણ કિષ્કિન્ધાં પુનરાપ સઃ
તે પોતાના રૂપે તેજસ્વી અને રામના વચન પર ધ્યાન આપતો, રામ સાથે ફરી કિષ્કિંધા તરફ ચાલ્યો.
thumb|ત્રયોદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ત્રયોદશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો તેરમો સર્ગ સાંભળો.
ઋષ્યમૂકાત્ સ ધર્માત્મા કિષ્કિન્ધાં લક્ષ્મણાગ્રજઃ। જગામ સહ સુગ્રીવો વાલિવિક્રમપાલિતામ્
ઋષ્યમૂક પરથી ધર્મનિષ્ઠ લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ સુગ્રીવ સાથે વાલી દ્વારા રક્ષાતી કિષ્કિંધા તરફ ગયા.
સમુદ્યમ્ય મહચ્ચાપં રામઃ કાઞ્ચનભૂષિતમ્। શરાંશ્ચાદિત્યસંકાશાન્ ગૃહીત્વા રણસાધકાન્
રામે પોતાનું સુવર્ણથી શોભિત મોટું ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને યુદ્ધ માટે યોગ્ય, સૂર્ય સમાન તેજવાળા તીરો હાથમાં લીધા.
અગ્રતસ્તુ યયૌ તસ્ય રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ। સુગ્રીવઃ સંહતગ્રીવો લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ
મહાત્મા રાઘવના આગળ સુગ્રીવ, જેણે પોતાનું ગળું મજબૂત રાખ્યું હતું, અને મહાબલી લક્ષ્મણ ચાલ્યા.
પૃષ્ઠતો હનુમાન્ વીરો નલો નીલશ્ચ વીર્યવાન્। તારશ્ચૈવ મહાતેજા હરિયૂથપયૂથપઃ
પાછળથી વીર હનુમાન, નલ, શક્તિશાળી નીલ અને મહાતેજસ્વી વાનરસેનાપતિ તાર પણ જોડાયા.
તે વીક્ષમાણા વૃક્ષાંશ્ચ પુષ્પભારાવલમ્બિનઃ। પ્રસન્નામ્બુવહાશ્ચૈવ સરિતઃ સાગરંગમાઃ
તેઓએ રસ્તામાં ફૂલોના ભારથી વાંકડાયેલા વૃક્ષો અને સાફ પાણીવાળી, દરિયા તરફ વહેતી નદીઓ જોઈ.
કન્દરાણિ ચ શૈલાંશ્ચ નિર્દરાણિ ગુહાસ્તથા। શિખરાણિ ચ મુખ્યાનિ દરીશ્ચ પ્રિયદર્શનાઃ
તેઓએ પર્વતની ખીણો, શિખરો, દરા, ગુફાઓ અને સુંદર દેખાતા મુખ્ય શિખરો તથા રમણીય વાદીઓ જોયા.
વૈદૂર્યવિમલૈસ્તોયૈઃ પદ્મૈશ્ચાકોશકુડ્મલૈઃ। શોભિતાન્ સજલાન્ માર્ગે તટાકાંશ્ચાવલોકયન્
માર્ગમાં તેમણે વૈદૂર્ય જેવી નિર્મળ પાણીવાળા, કૂમળા અને ફૂલેલા કમળોથી શોભતા, પાણીથી ભરેલા તળાવો જોયા.
કારણ્ડૈઃ સારસૈર્હંસૈર્વઞ્જુલૈર્જલકુક્કુટૈઃ। ચક્રવાકૈસ્તથા ચાન્યૈઃ શકુનૈઃ પ્રતિનાદિતાન્
તળાવોમાં કરડ, સારસ, હંસ, વંજુલ, જળકુકડ, ચક્રવાક અને બીજા અનેક પક્ષીઓની બોલથી ગુંજતા હતા.
મૃદુશષ્પાઙ્કુરાહારાન્નિર્ભયાન્ વનગોચરાન્। ચરતઃ સર્વતઃ પશ્યન્ સ્થલીષુ હરિણાન્ સ્થિતાન્
તેઓએ બધે જ કુમળા ઘાસના અંકુર ખાવા વાળા, નિર્ભય રીતે જંગલમાં ફરતા અને મેદાનમાં ઊભેલા હરણો જોયા.
તટાકવૈરિણશ્ચાપિ શુક્લદન્તવિભૂષિતાન્। ઘોરાનેકચરાન્ વન્યાન્ દ્વિરદાન્ કૂલઘાતિનઃ
તેઓએ તળાવના દુશ્મન, સફેદ દાંતથી શોભતા, ભયાનક અને એકલા ફરતા, કિનારા તોડતા જંગલી હાથીઓ પણ જોયા.
મત્તાન્ ગિરિતટોત્કૃષ્ટાન્ પર્વતાનિવ જઙ્ગમાન્। વાનરાન્ દ્વિરદપ્રખ્યાન્ મહીરેણુસમુક્ષિતાન્
તેઓએ પર્વતની કાંઠે ઉછળતા, પર્વતો જેટલા મોટા, હાથી જેવા દેખાતા અને ધૂળથી ઢંકાયેલા ઉન્મત્ત વાનરો જોયા.