સુગ્રીવોઽપ્યનદદ્ ઘોરં વાલિનો હ્વાનકારણાત્। ગાઢં પરિહિતો વેગાન્નાદૈર્ભિન્દન્નિવામ્બરમ્
સુગ્રીવે વાલી ને બોલાવવા માટે ભયાનક ગર્જના કરી, જે જોરથી અને ઝડપથી આકાશને ફાડી નાખે એવી હતી.
તં શ્રુત્વા નિનદં ભ્રાતુઃ ક્રુદ્ધો વાલી મહાબલઃ। નિષ્પપાત સુસંરબ્ધો ભાસ્કરોઽસ્તતટાદિવ
ભાઈની એ ગર્જના સાંભળીને ક્રોધિત અને બલવાન વાલી, સૂર્ય પશ્ચિમ કિનારે ઊગે તેમ, ઉગ્રતા સાથે બહાર આવ્યો.
તતઃ સુતુમુલં યુદ્ધં વાલિસુગ્રીવયોરભૂત્। ગગને ગ્રહયોર્ઘોરં બુધાઙ્ગારકયોરિવ
પછી વાલી અને સુગ્રીવ વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે આકાશમાં બુધ અને મંગળ ગ્રહોની અથડામણ જેટલું ભયાનક હતું.
તલૈરશનિકલ્પૈશ્ચ વજ્રકલ્પૈશ્ચ મુષ્ટિભિઃ। જઘ્નતુઃ સમરેઽન્યોન્યં ભ્રાતરૌ ક્રોધમૂર્ચ્છિતૌ
દુઃખ અને ગુસ્સાથી ભરેલા બંને ભાઈઓએ તાડા અને કમરપટ્ટા જેવી ચોટો અને વજ્ર જેવી મુઠીઓથી એકબીજાને યુદ્ધમાં માર્યા.
તતો રામો ધનુષ્પાણિસ્તાવુભૌ સમુદૈક્ષત। અન્યોન્યસદૃશૌ વીરાવુભૌ દેવાવિવાશ્વિનૌ
પછી રામે ધનુષ હાથમાં લઈને, બંનેને ધ્યાનપૂર્વક જોયા; એ બંને વીરો એકસરખા લાગતા, જાણે દેવોમાં અશ્વિનીકુમારો હોય તેમ.
યન્નાવગચ્છત્ સુગ્રીવં વાલિનં વાપિ રાઘવઃ। તતો ન કૃતવાન્ બુદ્ધિં મોક્તુમન્તકરં શરમ્
રાઘવે સુગ્રીવ અને વાલીમાંથી કોણ છે એ ઓળખી શક્યા નહીં, તેથી તેણે ઘાતક બાણ છોડવાનો વિચાર કર્યો નહીં.
એતસ્મિન્નન્તરે ભગ્નઃ સુગ્રીવસ્તેન વાલિના। અપશ્યન્ રાઘવં નાથમૃષ્યમૂકં પ્રદુદ્રુવે
આ વચ્ચે, સુગ્રીવ વાલીથી હારી ગયો અને રાઘવને સહારો આપતો દેખાયો નહીં, એટલે ઋષ્યમૂક તરફ દોડી ગયો.
ક્લાન્તો રુધિરસિક્તાઙ્ગઃ પ્રહારૈર્જર્જરીકૃતઃ। વાલિનાભિદ્રુતઃ ક્રોધાત્ પ્રવિવેશ મહાવનમ્
સુગ્રીવ થાકી ગયો હતો, આખું શરીર લોહીથી ભીંજાયું, મારથી દુર્બળ થયો અને વાલી ગુસ્સામાં પીછો કરતો હતો, ત્યારે તે મોટા જંગલમાં પ્રવેશી ગયો.
તં પ્રવિષ્ટં વનં દૃષ્ટ્વા વાલી શાપભયાત્ તતઃ। મુક્તો હ્યસિ ત્વમિત્યુક્ત્વા સ નિવૃત્તો મહાબલઃ
સુગ્રીવને જંગલમાં જતા જોઈને, વાલી શાપના ડરથી, 'તું મુક્ત છે' એમ કહીને, પોતાની મહાશક્તિ હોવા છતાં પાછો ફર્યો.
રાઘવોઽપિ સહ ભ્રાત્રા સહ ચૈવ હનૂમતા। તદેવ વનમાગચ્છત્ સુગ્રીવો યત્ર વાનરઃ
રાઘવ પણ પોતાના ભાઈ અને હનુમાન સાથે એ જ જંગલમાં ગયો, જ્યાં વાનર સુગ્રીવ ગયો હતો.
તં સમીક્ષ્યાગતં રામં સુગ્રીવઃ સહલક્ષ્મણમ્। હ્રીમાન્ દીનમુવાચેદં વસુધામવલોકયન્
રામને લક્ષ્મણ સાથે આવ્યા જોયા પછી, સુગ્રીવ શરમ અને દુઃખથી ભરાઈ ગયો અને જમીન તરફ જોઈને એમ બોલ્યો.
આહ્વયસ્વેતિ મામુક્ત્વા દર્શયિત્વા ચ વિક્રમમ્। વૈરિણા ઘાતયિત્વા ચ કિમિદાનીં ત્વયા કૃતમ્
મને બોલાવી, તારી શક્તિ બતાવી અને દુશ્મનને મારી નાખ્યા પછી, હવે તું શું કર્યું છે?
તામેવ વેલાં વક્તવ્યં ત્વયા રાઘવ તત્ત્વતઃ। વાલિનં ન નિહન્મીતિ તતો નાહમિતો વ્રજે
હવે તું મને સાચું કહેજે, રાઘવ, કે વાલી ને કેમ નથી માર્યો? નહીં તો હું અહીં રહીશ નહીં.
તસ્ય ચૈવં બ્રુવાણસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। કરુણં દીનયા વાચા રાઘવઃ પુનરબ્રવીત્
મહાન આત્માવાળા સુગ્રીવ દુઃખ અને વેદનાથી ભરેલી વાણીમાં આવું બોલ્યો, ત્યારે રાઘવે ફરી જવાબ આપ્યો.
સુગ્રીવ શ્રૂયતાં તાત ક્રોધશ્ચ વ્યપનીયતામ્। કારણં યેન બાણોઽયં સ મયા ન વિસર્જિતઃ
સુગ્રીવ, સાંભળ, અને ગુસ્સો છોડે દે; હું સમજાવું છું કે આ બાણ કેમ છોડ્યો નહીં.
અલંકારેણ વેષેણ પ્રમાણેન ગતેન ચ। ત્વં ચ સુગ્રીવ વાલી ચ સદૃશૌ સ્થઃ પરસ્પરમ્
સુગ્રીવ, તું અને વાલી, વેશ, શણગાર, ઊંચાઈ અને ચાલમાં એકસરખા જ દેખાવ છો.
સ્વરેણ વર્ચસા ચૈવ પ્રેક્ષિતેન ચ વાનર। વિક્રમેણ ચ વાક્યૈશ્ચ વ્યક્તિં વાં નોપલક્ષયે
અવાજ, તેજ, નજર, શૌર્ય અને બોલવામાં પણ, હે વાનર, હું તને અને વાલી ને અલગ ઓળખી શક્યો નહીં.
તતોઽહં રૂપસાદૃશ્યાન્મોહિતો વાનરોત્તમ। નોત્સૃજામિ મહાવેગં શરં શત્રુનિબર્હણમ્
હે શ્રેષ્ઠ વાનર, રૂપની સમાનતાથી હું ગૂંચવાઈ ગયો, તેથી દુશ્મનનો નાશ કરતો તીવ્ર બાણ છોડ્યો નહીં.
જીવિતાન્તકરં ઘોરં સાદૃશ્યાત્ તુ વિશઙ્કિતઃ। મૂલઘાતો ન નૌ સ્યાદ્ધિ દ્વયોરિતિ કૃતો મયા
તમારી સમાનતા જોઈને, જીવનનો અંત લાવતો ભયાનક બાણ છોડવામાં હું સંકોચ્યો, કેમ કે એ બંનેને જ નુકસાન પહોંચાડી શકે તેમ હતો.
ત્વયિ વીર વિપન્ને હિ અજ્ઞાનાલ્લાઘવાન્મયા। મૌઢ્યં ચ મમ બાલ્યં ચ ખ્યાપિતં સ્યાત્ કપીશ્વર
હે વીર, જો તું મારી અજ્ઞાનતાથી મરી જાય તો, મારી મૂર્ખાઈ અને બાળપણ બધાને જણાઈ જાય, હે વાનરરાજ.
દત્તાભયવધો નામ પાતકં મહદદ્ભુતમ્। અહં ચ લક્ષ્મણશ્ચૈવ સીતા ચ વરવર્ણિની
જેને આશ્રય આપ્યો હોય તેને મારવું એ મોટું અને અદ્ભુત પાપ છે; અને હું, લક્ષ્મણ અને સુંદર રંગવાળી સીતા—
ત્વદધીના વયં સર્વે વનેઽસ્મિન્ શરણં ભવાન્। તસ્માદ્ યુધ્યસ્વ ભૂયસ્ત્વં મા માશઙ્કીશ્ચ વાનર
આ જંગલમાં અમે બધા તારા આધાર પર છીએ; તું જ અમારો આશ્રય છે. તેથી ફરી લડીને, ચિંતા ન કર, હે વાનર.
એતન્મુહૂર્તે તુ મયા પશ્ય વાલિનમાહવે। નિરસ્તમિષુણૈકેન ચેષ્ટમાનં મહીતલે
આ જ ક્ષણે, તું વાલી ને યુદ્ધમાં એક જ તીરે ઘાયલ થઈને જમીન પર નિષ્પ્રાણ પડેલો જોઈશ.
અભિજ્ઞાનં કુરુષ્વ ત્વમાત્મનો વાનરેશ્વર। યેન ત્વામભિજાનીયાં દ્વન્દ્વયુદ્ધમુપાગતમ્
હે વાનરરાજ, તું પોતાનું કોઈ ઓળખાણનું ચિહ્ન રાખજે, જેથી જ્યારે તું દ્વંદ યુદ્ધમાં જઈશ ત્યારે હું તને ઓળખી શકું.
ગજપુષ્પીમિમાં ફુલ્લામુત્પાટ્ય શુભલક્ષણામ્। કુરુ લક્ષ્મણ કણ્ઠેઽસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ
હે લક્ષ્મણ, આ ફૂલેલી અને શુભ લક્ષણોવાળી ગજપુષ્પી લતા તું તોડી, મહાત્મા સુગ્રીવના ગળામાં પહેરાવી દે.
તતો ગિરિતટે જાતામુત્પાટ્ય કુસુમાયુતામ્। લક્ષ્મણો ગજપુષ્પીં તાં તસ્ય કણ્ઠે વ્યસર્જયત્
પછી લક્ષ્મણે, પર્વતની કાંઠે ઉગેલી અને ફૂલો થી ભરપૂર એવી ગજપુષ્પી લતા તોડી, સુગ્રીવના ગળામાં પહેરાવી.
સ તયા શુશુભે શ્રીમાઁલ્લતયા કણ્ઠસક્તયા। માલયેવ બલાકાનાં સસંધ્ય ઇવ તોયદઃ
એ સુંદર લતા ગળે પહેરાવાથી સુગ્રીવ એ રીતે તેજસ્વી લાગતો હતો, જાણે સાંજના સમયે વાદળે બગલાની માળા પહેરી હોય.
વિભ્રાજમાનો વપુષા રામવાક્યસમાહિતઃ। જગામ સહ રામેણ કિષ્કિન્ધાં પુનરાપ સઃ
તે પોતાના રૂપે તેજસ્વી અને રામના વચન પર ધ્યાન આપતો, રામ સાથે ફરી કિષ્કિંધા તરફ ચાલ્યો.
thumb|ત્રયોદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ત્રયોદશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો તેરમો સર્ગ સાંભળો.
ઋષ્યમૂકાત્ સ ધર્માત્મા કિષ્કિન્ધાં લક્ષ્મણાગ્રજઃ। જગામ સહ સુગ્રીવો વાલિવિક્રમપાલિતામ્
ઋષ્યમૂક પરથી ધર્મનિષ્ઠ લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ સુગ્રીવ સાથે વાલી દ્વારા રક્ષાતી કિષ્કિંધા તરફ ગયા.