ઉપલબ્ધં ચ મે શ્લાઘ્યં સન્મિત્રં મિત્રવત્સલ। ત્વામહં પુરુષવ્યાઘ્ર હિમવન્તમિવાશ્રિતઃ
હું એક સારા અને મિત્રપ્રેમી મિત્રને, એટલે કે તમને, મળ્યો છું; હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, હું તો હિમાલય જેવી આપ પર આધાર રાખું છું.
કિં તુ તસ્ય બલજ્ઞોઽહં દુર્ભ્રાતુર્બલશાલિનઃ। અપ્રત્યક્ષં તુ મે વીર્યં સમરે તવ રાઘવ
પણ હું મારા દુષ્ટ અને શક્તિશાળી ભાઈની તાકાત જાણું છું; પણ, હે રાઘવ, યુદ્ધમાં તમારી વીરતા તો મને દેખાતી નથી.
ન ખલ્વહં ત્વાં તુલયે નાવમન્યે ન ભીષયે। કર્મભિસ્તસ્ય ભીમૈશ્ચ કાતર્યં જનિતં મમ
હું તમને તમારી સાથે સરખામણી કરતો નથી, ન તો અવગણું છું કે ડરું છું; પણ તેના ભયાનક કાર્યોને કારણે મને ડર લાગ્યો છે.
કામં રાઘવ તે વાણી પ્રમાણં ધૈર્યમાકૃતિઃ। સૂચયન્તિ પરં તેજો ભસ્મચ્છન્નમિવાનલમ્
હા, રાઘવ, તમારી વાણી, ધૈર્ય અને રૂપરેખા એ બધું જ પુરાવા છે; એમાં એક મહાન તેજ છુપાયેલું છે, જેમ કે રાખ નીચે અગ્નિ.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। સ્મિતપૂર્વમથો રામઃ પ્રત્યુવાચ હરિં પ્રતિ
મહાન આત્માવાળા સુગ્રીવના એ વચન સાંભળીને, રામે હળવી સ્મિત સાથે વાનરને જવાબ આપ્યો.
યદિ ન પ્રત્યયોઽસ્માસુ વિક્રમે તવ વાનર। પ્રત્યયં સમરે શ્લાઘ્યમહમુત્પાદયામિ તે
જો તમને અમારા પરાક્રમમાં વિશ્વાસ ન હોય, હે વાનર, તો હું યુદ્ધમાં તમને પ્રશંસનીય વિશ્વાસ અપાવીશ.
એવમુક્ત્વા તુ સુગ્રીવં સાન્ત્વયઁલ્લક્ષ્મણાગ્રજઃ। રાઘવો દુન્દુભેઃ કાયં પાદાઙ્ગુષ્ઠેન લીલયા
આ રીતે સુગ્રીવને સમજાવીને, લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રાઘવે, રમતમાં જ પગનાં અંગૂઠાથી દુન્દુભિના મૃતદેહને સ્પર્શ કર્યો.
તોલયિત્વા મહાબાહુશ્ચિક્ષેપ દશયોજનમ્। અસુરસ્ય તનું શુષ્કાં પાદાઙ્ગુષ્ઠેન વીર્યવાન્
મહાબલી રાઘવે એ સુકાઈ ગયેલા અસુરના શરીરને ઉંચકી, પગનાં અંગૂઠાથી દસ યોજન દૂર ફેંકી દીધું.
ક્ષિપ્તં દૃષ્ટ્વા તતઃ કાયં સુગ્રીવઃ પુનરબ્રવીત્। લક્ષ્મણસ્યાગ્રતો રામં તપન્તમિવ ભાસ્કરમ્। હરીણામગ્રતો વીરમિદં વચનમર્થવત્
એ મૃતદેહને દૂર ફેંકાતું જોઈ, સુગ્રીવે ફરી રામને, જે લક્ષ્મણ અને વાનરમુખ્યોની સામે સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો, અર્થસભર વચન કહ્યાં.
આર્દ્રઃ સમાંસઃ પ્રત્યગ્રઃ ક્ષિપ્તઃ કાયઃ પુરા સખે। પરિશ્રાન્તેન મત્તેન ભ્રાત્રા મે વાલિના તદા
મિત્ર, એ વખતે મારું શરીર તાજું, માંસથી ભરેલું અને તાકાતથી ભરપૂર હતું, જ્યારે મારા ભાઈ વાલી, થાકેલો અને મસ્ત થઈ, એને ફેંકી દીધું હતું.
લઘુઃ સમ્પ્રતિ નિર્માંસસ્તૃણભૂતશ્ચ રાઘવ। ક્ષિપ્ત એવં પ્રહર્ષેણ ભવતા રઘુનન્દન
હવે, હે રાઘવ, એ શરીર હલકું, માંસ વિના અને ઘાસ જેવું થઈ ગયું છે; છતાં, રઘુકુલના આનંદ, તમે આનંદમાં આવી એ ફેંકી દીધું.
નાત્ર શક્યં બલં જ્ઞાતું તવ વા તસ્ય વાધિકમ્। આર્દ્રં શુષ્કમિતિ હ્યેતત્ સુમહદ્ રાઘવાન્તરમ્
અહીં તો, હે રાઘવ, તારું કે તેનું, કોનું બળ વધારે છે એ જાણી શકાતું નથી; કારણ કે તાજું અને સુકાયું એમાં ઘણો મોટો ફરક છે.
સ એવ સંશયસ્તાત તવ તસ્ય ચ યદ્બલમ્। સાલમેકં વિનિર્ભિદ્ય ભવેદ્ વ્યક્તિર્બલાબલે
હે પ્રિય, એ જ શંકા છે કે તારી અને તેની તાકાત કેટલી છે; જો તું એક સાળ વૃક્ષને ફાડી નાખીશ, તો બળ અને દુર્બળતાનો ફરક સ્પષ્ટ થઈ જશે.
કૃત્વૈતત્ કાર્મુકં સજ્યં હસ્તિહસ્તમિવાતતમ્। આકર્ણપૂર્ણમાયમ્ય વિસૃજસ્વ મહાશરમ્
હવે, આ ધનુષ્યને તાણીને, હાથીની સુંડ જેવું ખેંચી, કાન સુધી ખેંચી એક મહાન બાણ છોડો.
ઇમં હિ સાલં પ્રહિતસ્ત્વયા શરો ન સંશયોઽત્રાસ્તિ વિદારયિષ્યતિ। અલં વિમર્શેન મમ પ્રિયં ધ્રુવં કુરુષ્વ રાજન્ પ્રતિશાપિતો મયા
જો તમે આ સાળ વૃક્ષ પર બાણ છોડશો, તો એ ચોક્કસપણે છિદ્ર થઈ જશે, એમાં કોઈ શંકા નથી; હવે વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી, હે રાજા, હું તમને વચન આપ્યું છે, એ કરો.
યથા હિ તેજઃસુ વરઃ સદારવિ- ર્યથા હિ શૈલો હિમવાન્ મહાદ્રિષુ। યથા ચતુષ્પાત્સુ ચ કેસરી વર- સ્તથા નરાણામસિ વિક્રમે વરઃ
જેમ તમે તેજસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ છો, જેમ હિમાલય મહાપર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ છે, અને જેમ સિંહ ચતુષ્પદ પ્રાણીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેમ તમે મનુષ્યોમાં પરાક્રમે શ્રેષ્ઠ છો.
thumb|દ્વાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દ્વાદશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો બારમો અધ્યાય સાંભળો.
એતચ્ચ વચનં શ્રુત્વા સુગ્રીવસ્ય સુભાષિતમ્। પ્રત્યયાર્થં મહાતેજા રામો જગ્રાહ કાર્મુકમ્
સુગ્રીવના સુંદર અને સમજદાર શબ્દો સાંભળીને તેજસ્વી રામે વિશ્વાસ જાગે તે માટે પોતાનું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
સ ગૃહીત્વા ધનુર્ઘોરં શરમેકં ચ માનદઃ। સાલમુદ્દિશ્ય ચિક્ષેપ પૂરયન્ સ રવૈર્દિશઃ
માન આપનારા રામે ભયાનક ધનુષ્ય અને એક તીણ હાથમાં લીધી, સાળ વૃક્ષને નિશાન બનાવી તીણ છોડ્યું, જેના અવાજે આખું દિશાઓ ગુંજી ઉઠી.
સ વિસૃષ્ટો બલવતા બાણઃ સ્વર્ણપરિષ્કૃતઃ। ભિત્ત્વા સાલાન્ ગિરિપ્રસ્થં સપ્તં ભૂમિં વિવેશ હ
સોનાથી શોભિત એ તીણ રામે જોરથી છોડતાં, એણે સાત સાળ વૃક્ષો, પર્વતની ઢાળ અને જમીન બધું ભેદી નાખ્યું.
સાયકસ્તુ મુહૂર્તેન સાલાન્ ભિત્ત્વા મહાજવઃ। નિષ્પત્ય ચ પુનસ્તૂણં તમેવ પ્રવિવેશ હ
એ ઝડપથી દોડતી તીણ થોડા જ ક્ષણે સાળ વૃક્ષોને ભેદી, બહાર આવી અને પાછી એ જ તૂણામાં જતી રહી.
તાન્ દૃષ્ટ્વા સપ્ત નિર્ભિન્નાન્ સાલાન્ વાનરપુઙ્ગવઃ। રામસ્ય શરવેગેન વિસ્મયં પરમં ગતઃ
રામની તીણના જોરે સાતે સાળ વૃક્ષો ફાટી ગયા તે જોઈ વાનરમણિ સુગ્રીવ ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયો.
સ મૂર્ધ્ના ન્યપતદ્ ભૂમૌ પ્રલમ્બીકૃતભૂષણઃ। સુગ્રીવઃ પરમપ્રીતો રાઘવાય કૃતાઞ્જલિઃ
અતિ આનંદથી સુગ્રીવના આભૂષણો લટકી રહ્યા હતા, તે જમીન પર માથું ઝુકાવી પડ્યો અને હાથ જોડીને રાઘવને વંદન કર્યા.
ઇદં ચોવાચ ધર્મજ્ઞં કર્મણા તેન હર્ષિતઃ। રામં સર્વાસ્ત્રવિદુષાં શ્રેષ્ઠં શૂરમવસ્થિતમ્
આ કાર્યથી ખુશ થઈને સુગ્રીવે ધર્મને જાણનારા અને તમામ શસ્ત્રોમાં પારંગત એવા શૂરવીર રામને કહ્યું.
સેન્દ્રાનપિ સુરાન્ સર્વાંસ્ત્વં બાણૈઃ પુરુષર્ષભ। સમર્થઃ સમરે હન્તું કિં પુનર્વાલિનં પ્રભો
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તમે તો તમારા તીણોથી ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓને પણ યુદ્ધમાં હરાવી શકો, તો પછી વાલીનું શું કહેવું!
યેન સપ્ત મહાસાલા ગિરિર્ભૂમિશ્ચ દારિતાઃ। બાણેનૈકેન કાકુત્સ્થ સ્થાતા તે કો રણાગ્રતઃ
હે કકુત્સ્થ, જેણે એક જ તીણથી સાત મહાન સાળ વૃક્ષો, પર્વત અને જમીન ભેદી નાખી, એના સામે યુદ્ધમાં કોણ ઊભો રહી શકે?
અદ્ય મે વિગતઃ શોકઃ પ્રીતિરદ્ય પરા મમ। સુહૃદં ત્વાં સમાસાદ્ય મહેન્દ્રવરુણોપમમ્
આજે મારું દુઃખ દૂર થયું છે અને મને પરમ આનંદ થયો છે, કેમ કે મહેન્દ્ર અને વરુણ જેટલા તાકાતવાન એવા મિત્ર રૂપે તમને મળ્યો છું.
તમદ્યૈવ પ્રિયાર્થં મે વૈરિણં ભ્રાતૃરૂપિણમ્। વાલિનં જહિ કાકુત્સ્થ મયા બદ્ધોઽયમઞ્જલિઃ
હે કકુત્સ્થ, આજે જ મારા પ્રિય મિત્ર માટે ભાઈ જેવા શત્રુ વાલીનો અંત કરો, હું હાથ જોડીને તમારી પ્રાર્થના કરું છું.
અસ્માદ્ગચ્છામ કિષ્કિન્ધાં ક્ષિપ્રં ગચ્છ ત્વમગ્રતઃ। ગત્વા ચાહ્વય સુગ્રીવ વાલિનં ભ્રાતૃગન્ધિનમ્
ચાલો, હવે તરત જ કિષ્કિંધા તરફ જઈએ; તું આગળ ચાલ. ત્યાં પહોંચી વળી સુગ્રીવ અને ભાઈ જેવા વાલી ને બોલાવી લેજે.
સર્વે તે ત્વરિતં ગત્વા કિષ્કિન્ધાં વાલિનઃ પુરીમ્। વૃક્ષૈરાત્માનમાવૃત્ય હ્યતિષ્ઠન્ ગહને વને
બધા જલદીથી વાલીની કિષ્કિંધા નગરીએ પહોંચ્યા અને વૃક્ષો પાછળ છુપાઈ ઘન જંગલમાં ઊભા રહ્યા.