એતદસ્યાસમં વીર્યં મયા રામ પ્રકાશિતમ્। કથં તં વાલિનં હન્તું સમરે શક્ષ્યસે નૃપ
રામ, મેં તમને તેની બેદમ તાકાત બતાવી; હવે કહો, તમે યુદ્ધમાં વાલી ને કેવી રીતે મારશો?
તથા બ્રુવાણં સુગ્રીવં પ્રહસઁલ્લક્ષ્મણોઽબ્રવીત્। કસ્મિન્ કર્મણિ નિર્વૃત્તે શ્રદ્દધ્યા વાલિનો વધમ્
એ રીતે બોલતા સુગ્રીવને જોઈને, હસતાં લક્ષ્મણે પૂછ્યું: કયા કામ થયા પછી તું વાલી ના મરણ પર વિશ્વાસ કરશે?
તમુવાચાથ સુગ્રીવઃ સપ્ત સાલાનિમાન્ પુરા। એવમેકૈકશો વાલી વિવ્યાધાથ સ ચાસકૃત્
પછી સુગ્રીવે કહ્યું: આ સાત સાળના વૃક્ષો, વાલી એ દરેકને એક પછી એક અનેક વખત ભેદી નાખ્યા છે.
રામો નિર્દારયેદેષાં બાણેનૈકેન ચ દ્રુમમ્। વાલિનં નિહતં મન્યે દૃષ્ટ્વા રામસ્ય વિક્રમમ્
રામ એક જ તીરે આ બધાં વૃક્ષો ફાડી નાખશે; રામની તાકાત જોઈને હું માનું કે વાલી મરી શકે છે.
હતસ્ય મહિષસ્યાસ્થિ પાદેનૈકેન લક્ષ્મણ। ઉદ્યમ્ય પ્રક્ષિપેચ્ચાપિ તરસા દ્વે ધનુઃશતે
લક્ષ્મણ, વાલી એ એક પગથી મરી ગયેલા મહિષના હાડકાંઓને બે સો ધનુષ્ય જેટલી દૂર ફેંકી દીધા હતા.
એવમુક્ત્વા તુ સુગ્રીવો રામં રક્તાન્તલોચનમ્। ધ્યાત્વા મુહૂર્તં કાકુત્સ્થં પુનરેવ વચોઽબ્રવીત્
આવું કહીને, લાલ આંખોવાળો સુગ્રીવ થોડું ક્ષણ રામનું ધ્યાન કરીને ફરી બોલ્યો.
શૂરશ્ચ શૂરમાની ચ પ્રખ્યાતબલપૌરુષઃ। બલવાન્ વાનરો વાલી સંયુગેષ્વપરાજિતઃ
વાલી વીર છે, પોતાની તાકાત પર ગર્વ કરે છે, તેની શક્તિ અને પરાક્રમ માટે પ્રખ્યાત છે; એ વાનર યુદ્ધમાં કદી હાર્યો નથી.
દૃશ્યન્તે ચાસ્ય કર્માણિ દુષ્કરાણિ સુરૈરપિ। યાનિ સંચિન્ત્ય ભીતોઽહમૃષ્યમૂકમુપાશ્રિતઃ
દેવતાઓ પણ જે કામો કરવા મુશ્કેલ માને છે, એવી તેની કળાઓ છે; એ બધું વિચારીને હું ડરીને ઋષ્યમૂક પર આવી છુપાયો છું.
તમજય્યમધૃષ્યં ચ વાનરેન્દ્રમમર્ષણમ્। વિચિન્તયન્ન મુઞ્ચાપિ ઋષ્યમૂકમમું ત્વહમ્
તે અજેય, અપરાજિત અને ક્રોધી વાનરરાજનું વિચાર કરતાં, હે ભાઈ, હું ઋષ્યમૂક પર્વત છોડતો જ નથી.
ઉદ્વિગ્નઃ શઙ્કિતશ્ચાહં વિચરામિ મહાવને। અનુરક્તૈઃ સહામાત્યૈર્હનુમત્પ્રમુખૈર્વરૈઃ
હું ચિંતિત અને શંકાસ્પદ થઈને, મારા પ્રિય અને હનુમાન વડેના અમાત્યો સાથે આ વિશાળ જંગલમાં ફરું છું.
ઉપલબ્ધં ચ મે શ્લાઘ્યં સન્મિત્રં મિત્રવત્સલ। ત્વામહં પુરુષવ્યાઘ્ર હિમવન્તમિવાશ્રિતઃ
હું એક સારા અને મિત્રપ્રેમી મિત્રને, એટલે કે તમને, મળ્યો છું; હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, હું તો હિમાલય જેવી આપ પર આધાર રાખું છું.
કિં તુ તસ્ય બલજ્ઞોઽહં દુર્ભ્રાતુર્બલશાલિનઃ। અપ્રત્યક્ષં તુ મે વીર્યં સમરે તવ રાઘવ
પણ હું મારા દુષ્ટ અને શક્તિશાળી ભાઈની તાકાત જાણું છું; પણ, હે રાઘવ, યુદ્ધમાં તમારી વીરતા તો મને દેખાતી નથી.
ન ખલ્વહં ત્વાં તુલયે નાવમન્યે ન ભીષયે। કર્મભિસ્તસ્ય ભીમૈશ્ચ કાતર્યં જનિતં મમ
હું તમને તમારી સાથે સરખામણી કરતો નથી, ન તો અવગણું છું કે ડરું છું; પણ તેના ભયાનક કાર્યોને કારણે મને ડર લાગ્યો છે.
કામં રાઘવ તે વાણી પ્રમાણં ધૈર્યમાકૃતિઃ। સૂચયન્તિ પરં તેજો ભસ્મચ્છન્નમિવાનલમ્
હા, રાઘવ, તમારી વાણી, ધૈર્ય અને રૂપરેખા એ બધું જ પુરાવા છે; એમાં એક મહાન તેજ છુપાયેલું છે, જેમ કે રાખ નીચે અગ્નિ.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। સ્મિતપૂર્વમથો રામઃ પ્રત્યુવાચ હરિં પ્રતિ
મહાન આત્માવાળા સુગ્રીવના એ વચન સાંભળીને, રામે હળવી સ્મિત સાથે વાનરને જવાબ આપ્યો.
યદિ ન પ્રત્યયોઽસ્માસુ વિક્રમે તવ વાનર। પ્રત્યયં સમરે શ્લાઘ્યમહમુત્પાદયામિ તે
જો તમને અમારા પરાક્રમમાં વિશ્વાસ ન હોય, હે વાનર, તો હું યુદ્ધમાં તમને પ્રશંસનીય વિશ્વાસ અપાવીશ.
એવમુક્ત્વા તુ સુગ્રીવં સાન્ત્વયઁલ્લક્ષ્મણાગ્રજઃ। રાઘવો દુન્દુભેઃ કાયં પાદાઙ્ગુષ્ઠેન લીલયા
આ રીતે સુગ્રીવને સમજાવીને, લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રાઘવે, રમતમાં જ પગનાં અંગૂઠાથી દુન્દુભિના મૃતદેહને સ્પર્શ કર્યો.
તોલયિત્વા મહાબાહુશ્ચિક્ષેપ દશયોજનમ્। અસુરસ્ય તનું શુષ્કાં પાદાઙ્ગુષ્ઠેન વીર્યવાન્
મહાબલી રાઘવે એ સુકાઈ ગયેલા અસુરના શરીરને ઉંચકી, પગનાં અંગૂઠાથી દસ યોજન દૂર ફેંકી દીધું.
ક્ષિપ્તં દૃષ્ટ્વા તતઃ કાયં સુગ્રીવઃ પુનરબ્રવીત્। લક્ષ્મણસ્યાગ્રતો રામં તપન્તમિવ ભાસ્કરમ્। હરીણામગ્રતો વીરમિદં વચનમર્થવત્
એ મૃતદેહને દૂર ફેંકાતું જોઈ, સુગ્રીવે ફરી રામને, જે લક્ષ્મણ અને વાનરમુખ્યોની સામે સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો, અર્થસભર વચન કહ્યાં.
આર્દ્રઃ સમાંસઃ પ્રત્યગ્રઃ ક્ષિપ્તઃ કાયઃ પુરા સખે। પરિશ્રાન્તેન મત્તેન ભ્રાત્રા મે વાલિના તદા
મિત્ર, એ વખતે મારું શરીર તાજું, માંસથી ભરેલું અને તાકાતથી ભરપૂર હતું, જ્યારે મારા ભાઈ વાલી, થાકેલો અને મસ્ત થઈ, એને ફેંકી દીધું હતું.
લઘુઃ સમ્પ્રતિ નિર્માંસસ્તૃણભૂતશ્ચ રાઘવ। ક્ષિપ્ત એવં પ્રહર્ષેણ ભવતા રઘુનન્દન
હવે, હે રાઘવ, એ શરીર હલકું, માંસ વિના અને ઘાસ જેવું થઈ ગયું છે; છતાં, રઘુકુલના આનંદ, તમે આનંદમાં આવી એ ફેંકી દીધું.
નાત્ર શક્યં બલં જ્ઞાતું તવ વા તસ્ય વાધિકમ્। આર્દ્રં શુષ્કમિતિ હ્યેતત્ સુમહદ્ રાઘવાન્તરમ્
અહીં તો, હે રાઘવ, તારું કે તેનું, કોનું બળ વધારે છે એ જાણી શકાતું નથી; કારણ કે તાજું અને સુકાયું એમાં ઘણો મોટો ફરક છે.
સ એવ સંશયસ્તાત તવ તસ્ય ચ યદ્બલમ્। સાલમેકં વિનિર્ભિદ્ય ભવેદ્ વ્યક્તિર્બલાબલે
હે પ્રિય, એ જ શંકા છે કે તારી અને તેની તાકાત કેટલી છે; જો તું એક સાળ વૃક્ષને ફાડી નાખીશ, તો બળ અને દુર્બળતાનો ફરક સ્પષ્ટ થઈ જશે.
કૃત્વૈતત્ કાર્મુકં સજ્યં હસ્તિહસ્તમિવાતતમ્। આકર્ણપૂર્ણમાયમ્ય વિસૃજસ્વ મહાશરમ્
હવે, આ ધનુષ્યને તાણીને, હાથીની સુંડ જેવું ખેંચી, કાન સુધી ખેંચી એક મહાન બાણ છોડો.
ઇમં હિ સાલં પ્રહિતસ્ત્વયા શરો ન સંશયોઽત્રાસ્તિ વિદારયિષ્યતિ। અલં વિમર્શેન મમ પ્રિયં ધ્રુવં કુરુષ્વ રાજન્ પ્રતિશાપિતો મયા
જો તમે આ સાળ વૃક્ષ પર બાણ છોડશો, તો એ ચોક્કસપણે છિદ્ર થઈ જશે, એમાં કોઈ શંકા નથી; હવે વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી, હે રાજા, હું તમને વચન આપ્યું છે, એ કરો.
યથા હિ તેજઃસુ વરઃ સદારવિ- ર્યથા હિ શૈલો હિમવાન્ મહાદ્રિષુ। યથા ચતુષ્પાત્સુ ચ કેસરી વર- સ્તથા નરાણામસિ વિક્રમે વરઃ
જેમ તમે તેજસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ છો, જેમ હિમાલય મહાપર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ છે, અને જેમ સિંહ ચતુષ્પદ પ્રાણીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેમ તમે મનુષ્યોમાં પરાક્રમે શ્રેષ્ઠ છો.
thumb|દ્વાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દ્વાદશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો બારમો અધ્યાય સાંભળો.
એતચ્ચ વચનં શ્રુત્વા સુગ્રીવસ્ય સુભાષિતમ્। પ્રત્યયાર્થં મહાતેજા રામો જગ્રાહ કાર્મુકમ્
સુગ્રીવના સુંદર અને સમજદાર શબ્દો સાંભળીને તેજસ્વી રામે વિશ્વાસ જાગે તે માટે પોતાનું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
સ ગૃહીત્વા ધનુર્ઘોરં શરમેકં ચ માનદઃ। સાલમુદ્દિશ્ય ચિક્ષેપ પૂરયન્ સ રવૈર્દિશઃ
માન આપનારા રામે ભયાનક ધનુષ્ય અને એક તીણ હાથમાં લીધી, સાળ વૃક્ષને નિશાન બનાવી તીણ છોડ્યું, જેના અવાજે આખું દિશાઓ ગુંજી ઉઠી.
સ વિસૃષ્ટો બલવતા બાણઃ સ્વર્ણપરિષ્કૃતઃ। ભિત્ત્વા સાલાન્ ગિરિપ્રસ્થં સપ્તં ભૂમિં વિવેશ હ
સોનાથી શોભિત એ તીણ રામે જોરથી છોડતાં, એણે સાત સાળ વૃક્ષો, પર્વતની ઢાળ અને જમીન બધું ભેદી નાખ્યું.