તસ્ય વેગપ્રવિદ્ધસ્ય વક્ત્રાત્ ક્ષતજબિન્દવઃ। પ્રપેતુર્મારુતોત્ક્ષિપ્તા મતઙ્ગસ્યાશ્રમં પ્રતિ
એ રીતે જોરથી ફેંકાતા દુન્દુભિના મોઢામાંથી લોહીના ટીપાં પવન સાથે ઉડીને મતંગ ઋષિના આશ્રમ તરફ પડ્યા.
તાન્ દૃષ્ટ્વા પતિતાંસ્તત્ર મુનિઃ શોણિતવિપ્રુષઃ। ક્રુદ્ધસ્તસ્ય મહાભાગ ચિન્તયામાસ કો ન્વયમ્
એ લોહીના ટીપાં ત્યાં પડતાં જોઈ મહાન ઋષિ ગુસ્સે ભરાયા અને વિચાર્યું: 'આ કોણ છે?'
યેનાહં સહસા સ્પૃષ્ટઃ શોણિતેન દુરાત્મના। કોઽયં દુરાત્મા દુર્બુદ્ધિરકૃતાત્મા ચ બાલિશઃ
'કોણ છે આ દુષ્ટ, જેના કારણે હું અચાનક લોહીથી સ્પર્શાયો? આ કઈ દુષ્ટ, વાંધાજનક અને અવિચારી વ્યક્તિ છે?'
ઇત્યુક્ત્વા સ વિનિષ્ક્રમ્ય દદૃશે મુનિસત્તમઃ। મહિષં પર્વતાકારં ગતાસું પતિતં ભુવિ
આ રીતે બોલીને, મહાન ઋષિ બહાર આવ્યા અને પર્વત જેવો મોટો, મૃત મહિષ જમીન પર પડેલો જોયો.
સ તુ વિજ્ઞાય તપસા વાનરેણ કૃતં હિ તત્। ઉત્સસર્જ મહાશાપં ક્ષેપ્તારં વાનરં પ્રતિ
પછી ઋષિએ પોતાના તપથી જાણ્યું કે આ વાનરે કર્યું છે, એટલે એ વાનર પર ભારે શ્રાપ મૂક્યો.
ઇહ તેનાપ્રવેષ્ટવ્યં પ્રવિષ્ટસ્ય વધો ભવેત્। વનં મત્સંશ્રયં યેન દૂષિતં રુધિરસ્રવૈઃ
'જેને લીધે મારા આશ્રમમાં લોહી વહ્યું છે, એ અહીં આવી શકે નહીં; જો એ આવે તો મરી જશે.'
ક્ષિપતા પાદપાશ્ચેમે સમ્ભગ્નાશ્ચાસુરીં તનુમ્। સમન્તાદાશ્રમં પૂર્ણં યોજનં મામકં યદિ
'ઝાડ ફેંકવાથી મારા આશ્રમના વૃક્ષો તૂટી ગયા છે અને અસુરનું શરીર પણ તૂટી ગયું છે; જો કોઈ મારા આશ્રમમાં, જે ચારે બાજુ એક યોજન સુધી ફેલાયેલું છે, આવીને રહેતો હશે—'
આગમિષ્યતિ દુર્બુદ્ધિર્વ્યક્તં સ ન ભવિષ્યતિ। યે ચાસ્ય સચિવાઃ કેચિત્ સંશ્રિતા મામકં વનમ્
'જો એ દુષ્ટબુદ્ધિ અહીં આવશે તો ચોક્કસ નાશ પામશે; અને એના કોઈ પણ મિત્રો કે સાથીઓ મારા વનમાં આશરો લેશે—'
ન ચ તૈરિહ વસ્તવ્યં શ્રુત્વા યાન્તુ યથાસુખમ્। તેઽપિ વા યદિ તિષ્ઠન્તિ શપિષ્યે તાનપિ ધ્રુવમ્
'એ લોકો પણ અહીં રહી શકે નહીં; આ સાંભળીને જે ઈચ્છે તેવા જઈ શકે. જો કોઈ રહી જશે તો હું તેમને પણ શ્રાપ આપીશ.'
વનેઽસ્મિન્ મામકે નિત્યં પુત્રવત્ પરિરક્ષિતે। પત્રાઙ્કુરવિનાશાય ફલમૂલાભવાય ચ
'આ મારું વન, જેને હું હંમેશા પુત્રની જેમ રક્ષું છું, અહીં પાંદડા અને કળીઓ નાશ પામે છે અને ફળ-મૂળ માટે જ રહેવું જોઈએ.'
દિવસશ્ચાદ્ય મર્યાદા યં દ્રષ્ટા શ્વોઽસ્મિ વાનરમ્। બહુવર્ષસહસ્રાણિ સ વૈ શૈલો ભવિષ્યતિ
આજે અંતિમ દિવસ છે; જો કાલે એ વાનર મને દેખાશે, તો એ હજારો વર્ષ સુધી પર્વત બની જશે.
તતસ્તે વાનરાઃ શ્રુત્વા ગિરં મુનિસમીરિતામ્। નિશ્ચક્રમુર્વનાત્ તસ્માત્ તાન્ દૃષ્ટ્વા વાલિરબ્રવીત્
મુનિએ કહેલા આ વચન સાંભળીને બધા વાનરો એ જંગલમાંથી બહાર નીકળી ગયા; તેમને જોઈને વાલી બોલ્યો.
કિં ભવન્તઃ સમસ્તાશ્ચ મતઙ્ગવનવાસિનઃ। મત્સમીપમનુપ્રાપ્તા અપિ સ્વસ્તિ વનૌકસામ્
તમારે બધા માતંગવનમાં રહેતા લોકો મારા પાસે શા માટે આવ્યા છો? જંગલવાસીઓ બધાં સુખી તો છે ને?
તતસ્તે કારણં સર્વં તથા શાપં ચ વાલિનઃ। શશંસુર્વાનરાઃ સર્વે વાલિને હેમમાલિને
પછી બધા વાનરોએ સુવર્ણમાળા ધારણ કરનાર વાલી ને આખું કારણ અને તેના ઉપર પડેલા શાપ વિશે કહી દીધું.
એતચ્છ્રુત્વા તદા વાલી વચનં વાનરેરિતમ્। સ મહર્ષિં સમાસાદ્ય યાચતે સ્મ કૃતાઞ્જલિઃ
વાનરનું એ વચન સાંભળીને વાલી મહર્ષિ પાસે ગયો અને હાથ જોડીને વિનંતી કરવા લાગ્યો.
મહર્ષિસ્તમનાદૃત્ય પ્રવિવેશાશ્રમં પ્રતિ। શાપધારણભીતસ્તુ વાલી વિહ્વલતાં ગતઃ
મહર્ષિએ તેની અવગણના કરી અને પોતાના આશ્રમમાં પ્રવેશી ગયા; પણ વાલી શાપ લાગવાની ભયથી ગભરાઈ ગયો.
તતઃ શાપભયાદ્ ભીતો ઋષ્યમૂકં મહાગિરિમ્। પ્રવેષ્ટું નેચ્છતિ હરિર્દ્રષ્ટું વાપિ નરેશ્વર
શાપના ડરથી એ વાનર ઋષ્યમૂક એ મહાપર્વતમાં જવાનું કે તેને જોવાનું પણ ઈચ્છતો નથી, રાજા.
તસ્યાપ્રવેશં જ્ઞાત્વાહમિદં રામ મહાવનમ્। વિચરામિ સહામાત્યો વિષાદેન વિવર્જિતઃ
મને ખબર છે કે એ અંદર આવી શકતો નથી, રામ, એટલે હું મારા મંત્રીઓ સાથે આ મહાવનમાં નિર્ભય ફરી રહ્યો છું.
એષોઽસ્થિનિચયસ્તસ્ય દુન્દુભેઃ સમ્પ્રકાશતે। વીર્યોત્સેકાન્નિરસ્તસ્ય ગિરિકૂટનિભો મહાન્
આ ઝાંખી હાડકાંઓનો ઢગલો દુન્દુભિનો છે, જે પર્વત સમાન મોટો છે અને વાલી ની શક્તિથી ફેંકાઈ ગયો હતો.
ઇમે ચ વિપુલાઃ સાલાઃ સપ્ત શાખાવલમ્બિનઃ। યત્રૈકં ઘટતે વાલી નિષ્પત્રયિતુમોજસા
આ અહીંના સાત વિશાળ સાળના વૃક્ષો છે, જેની ડાળીઓ ફેલાઈ છે; વાલી પોતાની તાકાતથી એમાંથી એક વૃક્ષની પાંદડીઓ હલાવી શકે છે.
એતદસ્યાસમં વીર્યં મયા રામ પ્રકાશિતમ્। કથં તં વાલિનં હન્તું સમરે શક્ષ્યસે નૃપ
રામ, મેં તમને તેની બેદમ તાકાત બતાવી; હવે કહો, તમે યુદ્ધમાં વાલી ને કેવી રીતે મારશો?
તથા બ્રુવાણં સુગ્રીવં પ્રહસઁલ્લક્ષ્મણોઽબ્રવીત્। કસ્મિન્ કર્મણિ નિર્વૃત્તે શ્રદ્દધ્યા વાલિનો વધમ્
એ રીતે બોલતા સુગ્રીવને જોઈને, હસતાં લક્ષ્મણે પૂછ્યું: કયા કામ થયા પછી તું વાલી ના મરણ પર વિશ્વાસ કરશે?
તમુવાચાથ સુગ્રીવઃ સપ્ત સાલાનિમાન્ પુરા। એવમેકૈકશો વાલી વિવ્યાધાથ સ ચાસકૃત્
પછી સુગ્રીવે કહ્યું: આ સાત સાળના વૃક્ષો, વાલી એ દરેકને એક પછી એક અનેક વખત ભેદી નાખ્યા છે.
રામો નિર્દારયેદેષાં બાણેનૈકેન ચ દ્રુમમ્। વાલિનં નિહતં મન્યે દૃષ્ટ્વા રામસ્ય વિક્રમમ્
રામ એક જ તીરે આ બધાં વૃક્ષો ફાડી નાખશે; રામની તાકાત જોઈને હું માનું કે વાલી મરી શકે છે.
હતસ્ય મહિષસ્યાસ્થિ પાદેનૈકેન લક્ષ્મણ। ઉદ્યમ્ય પ્રક્ષિપેચ્ચાપિ તરસા દ્વે ધનુઃશતે
લક્ષ્મણ, વાલી એ એક પગથી મરી ગયેલા મહિષના હાડકાંઓને બે સો ધનુષ્ય જેટલી દૂર ફેંકી દીધા હતા.
એવમુક્ત્વા તુ સુગ્રીવો રામં રક્તાન્તલોચનમ્। ધ્યાત્વા મુહૂર્તં કાકુત્સ્થં પુનરેવ વચોઽબ્રવીત્
આવું કહીને, લાલ આંખોવાળો સુગ્રીવ થોડું ક્ષણ રામનું ધ્યાન કરીને ફરી બોલ્યો.
શૂરશ્ચ શૂરમાની ચ પ્રખ્યાતબલપૌરુષઃ। બલવાન્ વાનરો વાલી સંયુગેષ્વપરાજિતઃ
વાલી વીર છે, પોતાની તાકાત પર ગર્વ કરે છે, તેની શક્તિ અને પરાક્રમ માટે પ્રખ્યાત છે; એ વાનર યુદ્ધમાં કદી હાર્યો નથી.
દૃશ્યન્તે ચાસ્ય કર્માણિ દુષ્કરાણિ સુરૈરપિ। યાનિ સંચિન્ત્ય ભીતોઽહમૃષ્યમૂકમુપાશ્રિતઃ
દેવતાઓ પણ જે કામો કરવા મુશ્કેલ માને છે, એવી તેની કળાઓ છે; એ બધું વિચારીને હું ડરીને ઋષ્યમૂક પર આવી છુપાયો છું.
તમજય્યમધૃષ્યં ચ વાનરેન્દ્રમમર્ષણમ્। વિચિન્તયન્ન મુઞ્ચાપિ ઋષ્યમૂકમમું ત્વહમ્
તે અજેય, અપરાજિત અને ક્રોધી વાનરરાજનું વિચાર કરતાં, હે ભાઈ, હું ઋષ્યમૂક પર્વત છોડતો જ નથી.
ઉદ્વિગ્નઃ શઙ્કિતશ્ચાહં વિચરામિ મહાવને। અનુરક્તૈઃ સહામાત્યૈર્હનુમત્પ્રમુખૈર્વરૈઃ
હું ચિંતિત અને શંકાસ્પદ થઈને, મારા પ્રિય અને હનુમાન વડેના અમાત્યો સાથે આ વિશાળ જંગલમાં ફરું છું.