વિક્રોશમાનસ્ય તુ મે સુગ્રીવેતિ પુનઃ પુનઃ। યતઃ પ્રતિવચો નાસ્તિ તતોઽહં ભૃશદુઃખિતઃ
હું વારંવાર 'સુગ્રીવ!' કહીને બોલાવતો રહ્યો, પણ કોઈ જવાબ ન મળતાં મને બહુ દુઃખ થયું.
પાદપ્રહારૈસ્તુ મયા બહુભિઃ પરિપાતિતમ્। તતોઽહં તેન નિષ્ક્રમ્ય પથા પુરમુપાગતઃ
હું પગથી ઘણી વાર માર મારીને એ દરવાજાને તોડી કાઢ્યો, પછી એ રસ્તે બહાર આવીને શહેરમાં પાછો ગયો.
તત્રાનેનાસ્મિ સંરુદ્ધો રાજ્યં મૃગયતાઽઽત્મનઃ। સુગ્રીવેણ નૃશંસેન વિસ્મૃત્ય ભ્રાતૃસૌહૃદમ્
ત્યાં સુગ્રીવે, જે પોતે રાજપદ મેળવવા ઇચ્છતો હતો, ભાઈપણનું ભાન ભૂલીને મને રાજ્યમાંથી દૂર કરી દીધો.
એવમુક્ત્વા તુ માં તત્ર વસ્ત્રેણૈકેન વાનરઃ। તદા નિર્વાસયામાસ વાલી વિગતસાધ્વસઃ
આ રીતે વાલી, જે હવે નિર્ભય થઈ ગયો હતો, એણે મને માત્ર એક વસ્ત્ર આપી ત્યાંથી કાઢી મૂક્યો.
તેનાહમપવિદ્ધશ્ચ હૃતદારશ્ચ રાઘવ। તદ્ભયાચ્ચ મહીં સર્વાં ક્રાન્તવાન્ સવનાર્ણવામ્
એના કારણે હું બહાર કાઢાયો અને મારી પત્ની પણ છીનવાઈ ગઈ, હે રાઘવ, એના ડરથી હું આખી ધરતી પર, વનો અને દરિયાઓમાં ભટકતો રહ્યો.
ઋષ્યમૂકં ગિરિવરં ભાર્યાહરણદુઃખિતઃ। પ્રવિષ્ટોઽસ્મિ દુરાધર્ષં વાલિનઃ કારણાન્તરે
પત્નીનું અપહરણ થયાનું દુઃખ લઈને, હું ઋષ્યમૂક પર્વત પર ગયો, જ્યાં વાલી બીજાં કારણસર જઈ શકતો નહોતો.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં વૈરાનુકથનં મહત્। અનાગસા મયા પ્રાપ્તં વ્યસનં પશ્ય રાઘવ
હવે મેં તને બધું જ કહી દીધું, આ દુશ્મનાવટની આખી વાત કહી, હે રાઘવ, નિર્દોષ હોવા છતાં મને આવું દુઃખ મળ્યું છે, એ જોઈ લે.
વાલિનશ્ચ ભયાત્ તસ્ય સર્વલોકભયાપહ। કર્તુમર્હસિ મે વીર પ્રસાદં તસ્ય નિગ્રહાત્
વાલીથી, જે આખા જગતને ડરાવે છે, મને ભય છે; હે વીર, તું કૃપા કરીને એને રોકી મને ઉપકાર કર.
એવમુક્તઃ સ તેજસ્વી ધર્મજ્ઞો ધર્મસંહિતમ્। વચનં વક્તુમારેભે સુગ્રીવં પ્રહસન્નિવ
આ રીતે કહેતાં, તેજસ્વી અને ધર્મ જાણનાર રામે, હળવી સ્મિત સાથે સુગ્રીવને ધર્મની વાત કહેવાનું શરૂ કર્યું.
અમોઘાઃ સૂર્યસંકાશા નિશિતા મે શરા ઇમે। તસ્મિન્ વાલિનિ દુર્વૃત્તે પતિષ્યન્તિ રુષાન્વિતાઃ
મારા આ તીરો, જે નિષ્ફળ નથી, તીખા છે અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી છે, એ ગુસ્સાથી એ દુરાચારી વાલી પર વરસશે.
યાવત્ તં નહિ પશ્યેયં તવ ભાર્યાપહારિણમ્। તાવત્ સ જીવેત્ પાપાત્મા વાલી ચારિત્રદૂષકઃ
જ્યાં સુધી હું તારા પત્નીનું અપહરણ કરનાર વાલી, એ પાપી અને ચરિત્રભ્રષ્ટને જોઈ ન લઉં, ત્યાં સુધી એ જીવતો રહેશે.
આત્માનુમાનાત્ પશ્યામિ મગ્નસ્ત્વં શોકસાગરે। ત્વામહં તારયિષ્યામિ બાઢં પ્રાપ્સ્યસિ પુષ્કલમ્
મારે સમજથી હું જોઈ રહ્યો છું કે તું દુઃખના દરિયામાં ડૂબેલો છે; હું તને જરૂર બચાવીશ અને તને ઘણું સુખ મળશે.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા હર્ષપૌરુષવર્ધનમ્। સુગ્રીવઃ પરમપ્રીતઃ સુમહદ્વાક્યમબ્રવીત્
આવી વાતો સાંભળી સુગ્રીવ ખૂબ જ ખુશ થયો, અને આનંદ તથા હિંમત વધારતી એ વાતો સાંભળીને એણે ઉત્તમ વચન કહ્યાં.
thumb|એકાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકાદશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો અગિયારમો સર્ગ સાંભળો.
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા હર્ષપૌરુષવર્ધનમ્। સુગ્રીવઃ પૂજયાંચક્રે રાઘવં પ્રશશંસ ચ
રામના આનંદ અને હિંમત વધારતાં વચન સાંભળી સુગ્રીવે રાઘવનું સન્માન કર્યું અને તેની પ્રશંસા કરી.
અસંશયં પ્રજ્વલિતૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મર્માતિગૈઃ શરૈઃ। ત્વં દહેઃ કુપિતો લોકાન્ યુગાન્ત ઇવ ભાસ્કરઃ
નક્કી છે કે તું જ્વલંત અને તીખા તીરો વડે, જો ગુસ્સે આવે તો, આખા જગતને યૂગના અંતે સૂર્ય જેમ દહાળી શકે છે.
વાલિનઃ પૌરુષં યત્તદ્ યચ્ચ વીર્યં ધૃતિશ્ચ યા। તન્મમૈકમનાઃ શ્રુત્વા વિધત્સ્વ યદનન્તરમ્
વાળીનું બળ, શૌર્ય અને ધીરજ કેવી છે, એ બધું તમે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો અને પછી જે યોગ્ય લાગે તે કરો.
સમુદ્રાત્ પશ્ચિમાત્ પૂર્વં દક્ષિણાદપિ ચોત્તરમ્। ક્રામત્યનુદિતે સૂર્યે વાલી વ્યપગતક્લમઃ
પશ્ચિમ દરિયાથી પૂર્વ સુધી અને દક્ષિણથી ઉત્તર સુધી, જ્યારે સૂર્ય ઉગ્યો પણ નથી, ત્યારે વાળી કોઈ થાક વિના દોડે છે.
અગ્રાણ્યારુહ્ય શૈલાનાં શિખરાણિ મહાન્ત્યપિ। ઊર્ધ્વમુત્પાત્ય તરસા પ્રતિગૃહ્ણાતિ વીર્યવાન્
પર્વતોની ઊંચી શિખરો પર ચડીને, વાળી જોરથી ઊંચકીને તેમને પકડી લે છે, એનું બળ એવું છે.
બહવઃ સારવન્તશ્ચ વનેષુ વિવિધા દ્રુમાઃ। વાલિના તરસા ભગ્ના બલં પ્રથયતાઽઽત્મનઃ
જંગલમાં અનેક મજબૂત અને વિવિધ વૃક્ષો વાળીએ પોતાની તાકાત બતાવવા તોડી નાખ્યા છે.
મહિષો દુન્દુભિર્નામ કૈલાસશિખરપ્રભઃ। બલં નાગસહસ્રસ્ય ધારયામાસ વીર્યવાન્
દુન્દુભિ નામે એક મહાન મહિષ હતો, જે કૈલાસ શિખર જેવો તેજસ્વી અને હજાર હાથી જેટલું બળ ધરાવતો હતો.
સ વીર્યોત્સેકદુષ્ટાત્મા વરદાનેન મોહિતઃ। જગામ સ મહાકાયઃ સમુદ્રં સરિતાં પતિમ્
એ મહાબળવાન, પોતાના બળના ગર્વમાં અને વરદાનથી મોહિત થઈ, નદીઓના સ્વામી એવા દરિયે પાસે ગયો.
ઊર્મિમન્તમતિક્રમ્ય સાગરં રત્નસંચયમ્। મમ યુદ્ધં પ્રયચ્છેતિ તમુવાચ મહાર્ણવમ્
લહેરાતો અને રત્નોથી ભરેલો દરિયો પાર કરીને, એ મહાસાગરને કહ્યું: 'મારે તારી સાથે યુદ્ધ કરવું છે.'
તતઃ સમુદ્રો ધર્માત્મા સમુત્થાય મહાબલઃ। અબ્રવીદ્ વચનં રાજન્નસુરં કાલચોદિતમ્
પછી ધર્મપ્રિય અને શક્તિશાળી સમુદ્ર ઊભો થયો અને કાળના પ્રેરણે એ અસુરનેこう કહ્યું.
શૈલરાજો મહારણ્યે તપસ્વિશરણં પરમ્। શંકરશ્વશુરો નામ્ના હિમવાનિતિ વિશ્રુતઃ
પર્વતોનો રાજા, વિશાળ જંગલમાં તપસ્વીઓ માટે આશ્રયસ્થાન, શંકરના સસરા તરીકે પ્રસિદ્ધ એવા હિમવાન છે.
મહાપ્રસ્રવણોપેતો બહુકન્દરનિર્ઝરઃ। સ સમર્થસ્તવ પ્રીતિમતુલાં કર્તુમર્હતિ
મહાન ઝરણાઓ, અનેક ગુફાઓ અને ધોધો ધરાવતો એ પર્વત, તને અનન્ય પ્રસન્નતા આપી શકે છે.
તં ભીતમિતિ વિજ્ઞાય સમુદ્રમસુરોત્તમઃ। હિમવદ્વનમાગમ્ય શરશ્ચાપાદિવ ચ્યુતઃ
એને ડરેલો જાણીને, શ્રેષ્ઠ અસુર તીરની જેમ હિમવાનના જંગલમાં પહોંચી ગયો.
તતસ્તસ્ય ગિરેઃ શ્વેતા ગજેન્દ્રપ્રતિમાઃ શિલાઃ। ચિક્ષેપ બહુધા ભૂમૌ દુન્દુભિર્વિનનાદ ચ
પછી દુન્દુભિએ એ પર્વતની સફેદ, હાથી જેવી શિલાઓ અનેક રીતે જમીન પર ફેંકી અને જોરથી ગર્જના કરી.
તતઃ શ્વેતામ્બુદાકારઃ સૌમ્યઃ પ્રીતિકરાકૃતિઃ। હિમવાનબ્રવીદ્ વાક્યં સ્વ એવ શિખરે સ્થિતઃ
એ સમયે, સફેદ વાદળ જેવો, શાંત અને આનંદદાયક હિમવાન પોતાની શિખર પર ઊભો રહીને બોલ્યો.
ક્લેષ્ટુમર્હસિ માં ન ત્વં દુન્દુભે ધર્મવત્સલ। રણકર્મસ્વકુશલસ્તપસ્વિશરણો હ્યહમ્
દુન્દુભિ, ધર્મપ્રેમી, તું મને દુઃખ આપવો યોગ્ય નથી; હું યુદ્ધમાં નહિ, તપસ્વીઓના આશ્રયમાં નિપુણ છું.