મામાહ સુહૃદાં મધ્યે વાક્યં પરમગર્હિતમ્। વિદિતં વો મયા રાત્રૌ માયાવી સ મહાસુરઃ
મારા મિત્રો વચ્ચે એણે મને ખૂબ અપમાનજનક વાત કહી: 'તમને ખબર છે, એ રાત્રે માયાવી મહાસુરને મેં ઓળખ્યો હતો.'
માં સમાહ્વયત ક્રુદ્ધો યુદ્ધાકાંક્ષી તદા પુરા। તસ્ય તદ્ ભાષિતં શ્રુત્વા નિઃસૃતોઽહં નૃપાલયાત્
એ સમયે, જ્યારે એ ગુસ્સે અને યુદ્ધ ઇચ્છતો હતો, એણે મને લલકાર્યો; એના શબ્દો સાંભળી હું રાજમહેલ છોડીને નીકળી પડ્યો.
અનુયાતશ્ચ માં તૂર્ણમયં ભ્રાતા સુદારુણઃ। સ તુ દૃષ્ટ્વૈવ માં રાત્રૌ સદ્વિતીયં મહાબલઃ
મારો ભાઈ, જે અત્યંત ભયાનક છે, ઝડપથી મારા પાછળ આવ્યો; પણ એ મહાબળવાને રાત્રે મને બીજાના સાથમાં જોયો,
પ્રાદ્રવદ્ ભયસંત્રસ્તો વીક્ષ્યાવાં સમુપાગતૌ। અભિદ્રુતસ્તુ વેગેન વિવેશ સ મહાબિલમ્
તો બંનેને આવતાં જોઈને એ ભયથી ગભરાઈને ભાગી ગયો; ઝડપથી દોડીને એ મોટી ગુફામાં પ્રવેશી ગયો.
તં પ્રવિષ્ટં વિદિત્વા તુ સુઘોરં સુમહદ્બિલમ્। અયમુક્તોઽથ મે ભ્રાતા મયા તુ ક્રૂરદર્શનઃ
જ્યારે એ ભયાનક અને વિશાળ ગુફામાં પ્રવેશી ગયો એ જાણીને, તો મારાં ભાઈએ, જે કઠોર દેખાતા હતા, મને કહ્યું:
અહત્વા નાસ્તિ મે શક્તિઃ પ્રતિગન્તુમિતઃ પુરીમ્। બિલદ્વારિ પ્રતીક્ષ ત્વં યાવદેનં નિહન્મ્યહમ્
"હું એને મારી નાખ્યા વિના શહેર પરત જઈ શકતો નથી; તું ગુફાના દ્વારે રાહ જો, જ્યા સુધી હું એને મારી નાંખું."
સ્થિતોઽયમિતિ મત્વાહં પ્રવિષ્ટસ્તુ દુરાસદમ્। તં મે માર્ગયતસ્તત્ર ગતઃ સંવત્સરસ્તદા
મને લાગ્યું કે એ અહીં ઊભો છે, તો હું પણ એ દુર્ગમ ગુફામાં પ્રવેશ્યો; ત્યાં એને શોધતો રહ્યો, અને એ રીતે આખું વર્ષ વીતી ગયું.
સ તુ દૃષ્ટો મયા શત્રુરનિર્વેદાદ્ ભયાવહઃ। નિહતશ્ચ મયા સદ્યઃ સ સર્વૈઃ સહ બન્ધુભિઃ
ત્યાં મેં મારા દુશ્મનને જોયો, જે ખૂબ ભયાનક અને અડગ હતો; મેં તરત જ એને અને એના બધાં સગાંને મારી નાખ્યા.
તસ્યાસ્યાત્તુ પ્રવૃત્તેન રુધિરૌઘેણ તદ્બિલમ્। પૂર્ણમાસીદ્ દુરાક્રામં સ્તનતસ્તસ્ય ભૂતલે
તેના મોઢામાંથી લોહીનો ધોધ વહેતો ગયો, અને એ ધોધ એ અઘમાર ગુહાને ભરાઈ ગઈ, જમીન પર એ અવાજ ગૂંજ્યો.
સૂદયિત્વા તુ તં શત્રું વિક્રાન્તં તમહં સુખમ્। નિષ્ક્રામં નૈવ પશ્યામિ બિલસ્ય પિહિતં મુખમ્
મારે એ શક્તિશાળી દુશ્મનને મારીને આરામથી બહાર આવવું હતું, પણ ગુહાનું મોઢું બંધ હોવાથી હું બહાર આવી શક્યો નહીં.
વિક્રોશમાનસ્ય તુ મે સુગ્રીવેતિ પુનઃ પુનઃ। યતઃ પ્રતિવચો નાસ્તિ તતોઽહં ભૃશદુઃખિતઃ
હું વારંવાર 'સુગ્રીવ!' કહીને બોલાવતો રહ્યો, પણ કોઈ જવાબ ન મળતાં મને બહુ દુઃખ થયું.
પાદપ્રહારૈસ્તુ મયા બહુભિઃ પરિપાતિતમ્। તતોઽહં તેન નિષ્ક્રમ્ય પથા પુરમુપાગતઃ
હું પગથી ઘણી વાર માર મારીને એ દરવાજાને તોડી કાઢ્યો, પછી એ રસ્તે બહાર આવીને શહેરમાં પાછો ગયો.
તત્રાનેનાસ્મિ સંરુદ્ધો રાજ્યં મૃગયતાઽઽત્મનઃ। સુગ્રીવેણ નૃશંસેન વિસ્મૃત્ય ભ્રાતૃસૌહૃદમ્
ત્યાં સુગ્રીવે, જે પોતે રાજપદ મેળવવા ઇચ્છતો હતો, ભાઈપણનું ભાન ભૂલીને મને રાજ્યમાંથી દૂર કરી દીધો.
એવમુક્ત્વા તુ માં તત્ર વસ્ત્રેણૈકેન વાનરઃ। તદા નિર્વાસયામાસ વાલી વિગતસાધ્વસઃ
આ રીતે વાલી, જે હવે નિર્ભય થઈ ગયો હતો, એણે મને માત્ર એક વસ્ત્ર આપી ત્યાંથી કાઢી મૂક્યો.
તેનાહમપવિદ્ધશ્ચ હૃતદારશ્ચ રાઘવ। તદ્ભયાચ્ચ મહીં સર્વાં ક્રાન્તવાન્ સવનાર્ણવામ્
એના કારણે હું બહાર કાઢાયો અને મારી પત્ની પણ છીનવાઈ ગઈ, હે રાઘવ, એના ડરથી હું આખી ધરતી પર, વનો અને દરિયાઓમાં ભટકતો રહ્યો.
ઋષ્યમૂકં ગિરિવરં ભાર્યાહરણદુઃખિતઃ। પ્રવિષ્ટોઽસ્મિ દુરાધર્ષં વાલિનઃ કારણાન્તરે
પત્નીનું અપહરણ થયાનું દુઃખ લઈને, હું ઋષ્યમૂક પર્વત પર ગયો, જ્યાં વાલી બીજાં કારણસર જઈ શકતો નહોતો.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં વૈરાનુકથનં મહત્। અનાગસા મયા પ્રાપ્તં વ્યસનં પશ્ય રાઘવ
હવે મેં તને બધું જ કહી દીધું, આ દુશ્મનાવટની આખી વાત કહી, હે રાઘવ, નિર્દોષ હોવા છતાં મને આવું દુઃખ મળ્યું છે, એ જોઈ લે.
વાલિનશ્ચ ભયાત્ તસ્ય સર્વલોકભયાપહ। કર્તુમર્હસિ મે વીર પ્રસાદં તસ્ય નિગ્રહાત્
વાલીથી, જે આખા જગતને ડરાવે છે, મને ભય છે; હે વીર, તું કૃપા કરીને એને રોકી મને ઉપકાર કર.
એવમુક્તઃ સ તેજસ્વી ધર્મજ્ઞો ધર્મસંહિતમ્। વચનં વક્તુમારેભે સુગ્રીવં પ્રહસન્નિવ
આ રીતે કહેતાં, તેજસ્વી અને ધર્મ જાણનાર રામે, હળવી સ્મિત સાથે સુગ્રીવને ધર્મની વાત કહેવાનું શરૂ કર્યું.
અમોઘાઃ સૂર્યસંકાશા નિશિતા મે શરા ઇમે। તસ્મિન્ વાલિનિ દુર્વૃત્તે પતિષ્યન્તિ રુષાન્વિતાઃ
મારા આ તીરો, જે નિષ્ફળ નથી, તીખા છે અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી છે, એ ગુસ્સાથી એ દુરાચારી વાલી પર વરસશે.
યાવત્ તં નહિ પશ્યેયં તવ ભાર્યાપહારિણમ્। તાવત્ સ જીવેત્ પાપાત્મા વાલી ચારિત્રદૂષકઃ
જ્યાં સુધી હું તારા પત્નીનું અપહરણ કરનાર વાલી, એ પાપી અને ચરિત્રભ્રષ્ટને જોઈ ન લઉં, ત્યાં સુધી એ જીવતો રહેશે.
આત્માનુમાનાત્ પશ્યામિ મગ્નસ્ત્વં શોકસાગરે। ત્વામહં તારયિષ્યામિ બાઢં પ્રાપ્સ્યસિ પુષ્કલમ્
મારે સમજથી હું જોઈ રહ્યો છું કે તું દુઃખના દરિયામાં ડૂબેલો છે; હું તને જરૂર બચાવીશ અને તને ઘણું સુખ મળશે.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા હર્ષપૌરુષવર્ધનમ્। સુગ્રીવઃ પરમપ્રીતઃ સુમહદ્વાક્યમબ્રવીત્
આવી વાતો સાંભળી સુગ્રીવ ખૂબ જ ખુશ થયો, અને આનંદ તથા હિંમત વધારતી એ વાતો સાંભળીને એણે ઉત્તમ વચન કહ્યાં.
thumb|એકાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકાદશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો અગિયારમો સર્ગ સાંભળો.
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા હર્ષપૌરુષવર્ધનમ્। સુગ્રીવઃ પૂજયાંચક્રે રાઘવં પ્રશશંસ ચ
રામના આનંદ અને હિંમત વધારતાં વચન સાંભળી સુગ્રીવે રાઘવનું સન્માન કર્યું અને તેની પ્રશંસા કરી.
અસંશયં પ્રજ્વલિતૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મર્માતિગૈઃ શરૈઃ। ત્વં દહેઃ કુપિતો લોકાન્ યુગાન્ત ઇવ ભાસ્કરઃ
નક્કી છે કે તું જ્વલંત અને તીખા તીરો વડે, જો ગુસ્સે આવે તો, આખા જગતને યૂગના અંતે સૂર્ય જેમ દહાળી શકે છે.
વાલિનઃ પૌરુષં યત્તદ્ યચ્ચ વીર્યં ધૃતિશ્ચ યા। તન્મમૈકમનાઃ શ્રુત્વા વિધત્સ્વ યદનન્તરમ્
વાળીનું બળ, શૌર્ય અને ધીરજ કેવી છે, એ બધું તમે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો અને પછી જે યોગ્ય લાગે તે કરો.
સમુદ્રાત્ પશ્ચિમાત્ પૂર્વં દક્ષિણાદપિ ચોત્તરમ્। ક્રામત્યનુદિતે સૂર્યે વાલી વ્યપગતક્લમઃ
પશ્ચિમ દરિયાથી પૂર્વ સુધી અને દક્ષિણથી ઉત્તર સુધી, જ્યારે સૂર્ય ઉગ્યો પણ નથી, ત્યારે વાળી કોઈ થાક વિના દોડે છે.
અગ્રાણ્યારુહ્ય શૈલાનાં શિખરાણિ મહાન્ત્યપિ। ઊર્ધ્વમુત્પાત્ય તરસા પ્રતિગૃહ્ણાતિ વીર્યવાન્
પર્વતોની ઊંચી શિખરો પર ચડીને, વાળી જોરથી ઊંચકીને તેમને પકડી લે છે, એનું બળ એવું છે.
બહવઃ સારવન્તશ્ચ વનેષુ વિવિધા દ્રુમાઃ। વાલિના તરસા ભગ્ના બલં પ્રથયતાઽઽત્મનઃ
જંગલમાં અનેક મજબૂત અને વિવિધ વૃક્ષો વાળીએ પોતાની તાકાત બતાવવા તોડી નાખ્યા છે.