અહં ત્વવગતો બુદ્ધ્યા ચિહ્નૈસ્તૈર્ભ્રાતરં હતમ્। પિધાય ચ બિલદ્વારં શિલયા ગિરિમાત્રયા
આ બધા નિશાનીઓથી મેં સમજ્યું કે ભાઈ મારો મારો ગયો છે; પછી મેં પર્વત જેટલી મોટી પથ્થરથી ગુહાનું દ્વાર બંધ કરી દીધું.
શોકાર્તશ્ચોદકં કૃત્વા કિષ્કિન્ધામાગતઃ સખે। ગૂહમાનસ્ય મે તત્ ત્વં યત્નતો મન્ત્રિભિઃ શ્રુતમ્
શોકથી વ્યાકુળ થઈને પાણી આપવાનું કરેલું અને પછી કિષ્કિંધામાં પાછો આવ્યો, મિત્ર; છુપાવવાનો ઘણો પ્રયત્ન કર્યો છતાં મંત્રીઓએ એ વાત જાણી લીધી.
તતોઽહં તૈઃ સમાગમ્ય સમેતૈરભિષેચિતઃ। રાજ્યં પ્રશાસતસ્તસ્ય ન્યાયતો મમ રાઘવ
પછી મંત્રીઓ સાથે મળીને મને રાજતિલક કર્યું; અને રાઘવ, મેં રાજકાજ યોગ્ય રીતે સંભાળ્યું, એ મારો અધિકાર હતો.
આજગામ રિપું હત્વા દાનવં સ તુ વાનરઃ। અભિષિક્તં તુ માં દૃષ્ટ્વા ક્રોધાત્ સંરક્તલોચનઃ
પછી એ વાનરે દાનવ શત્રુને મારીને પાછો આવ્યો; મને રાજતિલક થયેલો જોઈને એના આંખોમાં ક્રોધ છલકાયો.
મદીયાન્ મન્ત્રિણો બદ્ધ્વા પરુષં વાક્યમબ્રવીત્। નિગ્રહે ચ સમર્થસ્ય તં પાપં પ્રતિ રાઘવ
એણે મારા મંત્રીઓને બાંધી લીધા અને કડક શબ્દો બોલ્યા; રાઘવ, દમન કરવાની શક્તિ હોવા છતાં એણે દુષ્ટાઈ કરી.
ન પ્રાવર્તત મે બુદ્ધિર્ભ્રાતૃગૌરવયન્ત્રિતા। હત્વા શત્રું સ મે ભ્રાતા પ્રવિવેશ પુરં તદા
ભાઈ માટેના માનથી મારું મન કોઈ પગલાં ભરવા તૈયાર ન થયું; શત્રુને મારીને મારો ભાઈ શહેરમાં પ્રવેશ્યો.
માનયંસ્તં મહાત્માનં યથાવચ્ચાભિવાદયમ્। ઉક્તાશ્ચ નાશિષસ્તેન પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
એ મહાત્માને માન આપીને મેં યોગ્ય રીતે વંદન કર્યું; એ પણ અંતરમાં ખુશ થઈને મને આશીર્વાદ આપ્યા.
નત્વા પાદાવહં તસ્ય મુકુટેનાસ્પૃશં પ્રભો। અપિ વાલી મમ ક્રોધાન્ન પ્રસાદં ચકાર સઃ
હું એના પગે વંદન કરી, મકુટથી સ્પર્શ કર્યો, પ્રભુ; છતાં વાલી એના ક્રોધને કારણે મને માફી ન આપી.
thumb|દશમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દશમઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધાકાંડનો દસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટં સંરબ્ધં તમુપાગતમ્। અહં પ્રસાદયાંચક્રે ભ્રાતરં હિતકામ્યયા
પછી એ ક્રોધથી ભરાઈને ઉગ્રતાથી મારી પાસે આવ્યો; હું ભાઈના હિત માટે એને શાંત કરવા પ્રયત્ન કર્યો.
દિષ્ટ્યાસિ કુશલી પ્રાપ્તો નિહતશ્ચ ત્વયા રિપુઃ। અનાથસ્ય હિ મે નાથસ્ત્વમેકોઽનાથનન્દન
સૌભાગ્યથી તું સુખરૂપે પરત આવ્યો છે અને દુશ્મનને પણ તારે માર્યો છે. હું તો અનાથ હતો, મારા માટે તું જ એકમાત્ર આશ્રય છે, અનાથોને આનંદ આપનારો.
ઇદં બહુશલાકં તે પૂર્ણચન્દ્રમિવોદિતમ્। છત્રં સવાલવ્યજનં પ્રતીચ્છસ્વ મયા ધૃતમ્
આ બહુ શલાકાવાળું છત્ર, જે પૂર્ણચંદ્ર જેવું તેજસ્વી છે અને વાલાવાળો પંખો સાથે છે, એ હું તારા માટે પકડીને આવ્યો છું, તું તેને સ્વીકાર.
આર્તસ્તત્ર બિલદ્વારિ સ્થિતઃ સંવત્સરં નૃપ। દૃષ્ટ્વા ચ શોણિતં દ્વારિ બિલાચ્ચાપિ સમુત્થિતમ્
હું દુઃખી થઈને એ ગુફાના દ્વારે આખું વર્ષ ઊભો રહ્યો, રાજા. અને જ્યારે મેં ગુફાના દ્વારે લોહી નીકળતું જોયું,
શોકસંવિગ્નહૃદયો ભૃશં વ્યાકુલિતેન્દ્રિયઃ। અપિધાય બિલદ્વારં શૈલશૃઙ્ગેણ તત્ તદા
મારું મન શોકથી વ્યાકુળ અને ઇન્દ્રિયો પણ ખૂબ ગભરાઈ ગઈ; ત્યારે મેં પર્વતના શિખરથી ગુફાનું દ્વાર બંધ કરી દીધું.
તસ્માદ્ દેશાદપાક્રમ્ય કિષ્કિન્ધાં પ્રાવિશં પુનઃ। વિષાદાત્ત્વિહ માં દૃષ્ટ્વા પૌરૈર્મન્ત્રિભિરેવ ચ
પછી હું એ સ્થળ છોડીને ફરી કિષ્કિંધામાં આવ્યો; પણ અહીં લોકો અને મંત્રીઓએ મને જોઈને દુઃખ વ્યક્ત કર્યું.
અભિષિક્તો ન કામેન તન્મે ક્ષન્તું ત્વમર્હસિ। ત્વમેવ રાજા માનાર્હઃ સદા ચાહં યથા પુરા
મારે ઇચ્છાથી રાજાભિષેક થયો નહોતો, એ વાત તું માફ કર. તું જ રાજા તરીકે માન પામવા યોગ્ય છે, અને હું હંમેશા પહેલા જેવો જ છું.
રાજભાવે નિયોગોઽયં મમ ત્વદ્વિરહાત્ કૃતઃ। સામાત્યપૌરનગરં સ્થિતં નિહતકણ્ટકમ્
મારે રાજપદનો સોંપણો તો તારી ગેરહાજરીમાં થયો હતો; હવે મંત્રીઓ, પ્રજાજનો અને શહેર સાથે રાજ્ય દુશ્મનમુક્ત છે.
ન્યાસભૂતમિદં રાજ્યં તવ નિર્યાતયામ્યહમ્। મા ચ રોષં કૃથાઃ સૌમ્ય મમ શત્રુનિષૂદન
આ રાજ્ય તારી જ જમા છે, હું તને સોંપું છું; મારા પર રોષ ન રાખજે, સૌમ્ય, દુશ્મનોને સંહારનાર.
રાજભાવે નિયુક્તોઽહં શૂન્યદેશજિગીષયા। સ્નિગ્ધમેવં બ્રુવાણં માં સ વિનિર્ભર્ત્સ્ય વાનરઃ
હું તો ખાલી પ્રદેશ જીતવાની ઈચ્છાથી રાજપદે બેસાડાયો હતો; હું પ્રેમથી આવું બોલ્યો, તો એ વાનરે મને ઠપકો આપ્યો.
ધિક્ત્વામિતિ ચ મામુક્ત્વા બહુ તત્તદુવાચ હ। પ્રકૃતીશ્ચ સમાનીય મન્ત્રિણશ્ચૈવ સમ્મતાન્
મને 'શરમ છે તારે!' એમ કહીને, એણે ઘણું બધું કહ્યું; પછી પ્રજાજનો અને પસંદગીના મંત્રીઓ ભેગા કર્યા.
મામાહ સુહૃદાં મધ્યે વાક્યં પરમગર્હિતમ્। વિદિતં વો મયા રાત્રૌ માયાવી સ મહાસુરઃ
મારા મિત્રો વચ્ચે એણે મને ખૂબ અપમાનજનક વાત કહી: 'તમને ખબર છે, એ રાત્રે માયાવી મહાસુરને મેં ઓળખ્યો હતો.'
માં સમાહ્વયત ક્રુદ્ધો યુદ્ધાકાંક્ષી તદા પુરા। તસ્ય તદ્ ભાષિતં શ્રુત્વા નિઃસૃતોઽહં નૃપાલયાત્
એ સમયે, જ્યારે એ ગુસ્સે અને યુદ્ધ ઇચ્છતો હતો, એણે મને લલકાર્યો; એના શબ્દો સાંભળી હું રાજમહેલ છોડીને નીકળી પડ્યો.
અનુયાતશ્ચ માં તૂર્ણમયં ભ્રાતા સુદારુણઃ। સ તુ દૃષ્ટ્વૈવ માં રાત્રૌ સદ્વિતીયં મહાબલઃ
મારો ભાઈ, જે અત્યંત ભયાનક છે, ઝડપથી મારા પાછળ આવ્યો; પણ એ મહાબળવાને રાત્રે મને બીજાના સાથમાં જોયો,
પ્રાદ્રવદ્ ભયસંત્રસ્તો વીક્ષ્યાવાં સમુપાગતૌ। અભિદ્રુતસ્તુ વેગેન વિવેશ સ મહાબિલમ્
તો બંનેને આવતાં જોઈને એ ભયથી ગભરાઈને ભાગી ગયો; ઝડપથી દોડીને એ મોટી ગુફામાં પ્રવેશી ગયો.
તં પ્રવિષ્ટં વિદિત્વા તુ સુઘોરં સુમહદ્બિલમ્। અયમુક્તોઽથ મે ભ્રાતા મયા તુ ક્રૂરદર્શનઃ
જ્યારે એ ભયાનક અને વિશાળ ગુફામાં પ્રવેશી ગયો એ જાણીને, તો મારાં ભાઈએ, જે કઠોર દેખાતા હતા, મને કહ્યું:
અહત્વા નાસ્તિ મે શક્તિઃ પ્રતિગન્તુમિતઃ પુરીમ્। બિલદ્વારિ પ્રતીક્ષ ત્વં યાવદેનં નિહન્મ્યહમ્
"હું એને મારી નાખ્યા વિના શહેર પરત જઈ શકતો નથી; તું ગુફાના દ્વારે રાહ જો, જ્યા સુધી હું એને મારી નાંખું."
સ્થિતોઽયમિતિ મત્વાહં પ્રવિષ્ટસ્તુ દુરાસદમ્। તં મે માર્ગયતસ્તત્ર ગતઃ સંવત્સરસ્તદા
મને લાગ્યું કે એ અહીં ઊભો છે, તો હું પણ એ દુર્ગમ ગુફામાં પ્રવેશ્યો; ત્યાં એને શોધતો રહ્યો, અને એ રીતે આખું વર્ષ વીતી ગયું.
સ તુ દૃષ્ટો મયા શત્રુરનિર્વેદાદ્ ભયાવહઃ। નિહતશ્ચ મયા સદ્યઃ સ સર્વૈઃ સહ બન્ધુભિઃ
ત્યાં મેં મારા દુશ્મનને જોયો, જે ખૂબ ભયાનક અને અડગ હતો; મેં તરત જ એને અને એના બધાં સગાંને મારી નાખ્યા.
તસ્યાસ્યાત્તુ પ્રવૃત્તેન રુધિરૌઘેણ તદ્બિલમ્। પૂર્ણમાસીદ્ દુરાક્રામં સ્તનતસ્તસ્ય ભૂતલે
તેના મોઢામાંથી લોહીનો ધોધ વહેતો ગયો, અને એ ધોધ એ અઘમાર ગુહાને ભરાઈ ગઈ, જમીન પર એ અવાજ ગૂંજ્યો.
સૂદયિત્વા તુ તં શત્રું વિક્રાન્તં તમહં સુખમ્। નિષ્ક્રામં નૈવ પશ્યામિ બિલસ્ય પિહિતં મુખમ્
મારે એ શક્તિશાળી દુશ્મનને મારીને આરામથી બહાર આવવું હતું, પણ ગુહાનું મોઢું બંધ હોવાથી હું બહાર આવી શક્યો નહીં.