સ તુ નિર્ધૂય સર્વાન્ નો નિર્જગામ મહાબલઃ। તતોઽહમપિ સૌહાર્દાન્નિઃસૃતો વાલિના સહ
તે મહાબલી અમને બધાને દૂર કરી બહાર ગયો; પછી મિત્રતાથી હું પણ વાલી સાથે નીકળી પડ્યો.
તસ્મિન્ દ્રવતિ સંત્રસ્તે હ્યાવાં દ્રુતતરં ગતૌ। પ્રકાશોઽપિ કૃતો માર્ગશ્ચન્દ્રેણોદ્ગચ્છતા તદા
તે ડરીને ભાગતો હતો, તો અમે બંને તેને પણ વધારે ઝડપથી પીછો કર્યો; એ સમયે ચાંદ્રમાએ ઉગીને રસ્તો પ્રકાશિત કર્યો હતો.
સ તૃણૈરાવૃતં દુર્ગં ધરણ્યા વિવરં મહત્। પ્રવિવેશાસુરો વેગાદાવામાસાદ્ય વિષ્ઠિતૌ
એ અસુરે ઝડપથી ધરતીમાં ઘાસથી ઢંકાયેલા એક મોટા ગુહામાં પ્રવેશ કર્યો, જ્યારે અમે બાજુમાં ઊભા હતા.
તં પ્રવિષ્ટં રિપું દૃષ્ટ્વા બિલં રોષવશં ગતઃ। મામુવાચ તતો વાલી વચનં ક્ષુભિતેન્દ્રિયઃ
શત્રુ ગુહામાં દાખલ થયો તે જોઈ વાલી ક્રોધથી ભરાઈ ગયો અને ઉગ્ર મનથી મને કહ્યું.
ઇહ તિષ્ઠાદ્ય સુગ્રીવ બિલદ્વારિ સમાહિતઃ। યાવદત્ર પ્રવિશ્યાહં નિહન્મિ સમરે રિપુમ્
'સુગ્રીવ, તું આજે અહીં ગુહાના દ્વારે ધ્યાનપૂર્વક ઊભો રહેજે, હું અંદર જઈને યુદ્ધમાં શત્રુને મારું.'
મયા ત્વેતદ્ વચઃ શ્રુત્વા યાચિતઃ સ પરંતપઃ। શાપયિત્વા ચ માં પદ્ભ્યાં પ્રવિવેશ બિલં તતઃ
તેના મોઢેથી આ વાત સાંભળી, મેં એ મહાવીરને વિનંતી કરી; તેણે મને શાપ આપ્યો અને પગે પગે ગુહામાં પ્રવેશ કર્યો.
તસ્ય પ્રવિષ્ટસ્ય બિલં સાગ્રઃ સંવત્સરો ગતઃ। સ્થિતસ્ય ચ બિલદ્વારિ સ કાલો વ્યત્યવર્તત
તે ગુહામાં ગયો પછી આખું એક વર્ષ વીતી ગયું, હું ગુહાના દ્વારે ઊભો રહ્યો, એ સમય એમ જ પસાર થયો.
અહં તુ નષ્ટં તં જ્ઞાત્વા સ્નેહાદાગતસમ્ભ્રમઃ। ભ્રાતરં ન પ્રપશ્યામિ પાપશઙ્કિ ચ મે મનઃ
પછી જ્યારે મને સમજાયું કે એ ગુમ થઇ ગયો છે, ત્યારે ભાઈ માટેના પ્રેમથી હું ગભરાઈ ગયો; ભાઈ ક્યાંય દેખાયો નહીં અને મનમાં ભય પણ ઊઠ્યો.
અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય બિલાત્ તસ્માદ્ વિનિઃસૃતમ્। સફેનં રુધિરં દૃષ્ટ્વા તતોઽહં ભૃશદુઃખિતઃ
પછી લાંબા સમય પછી, ગુહામાંથી ફેનવાળું લોહી નીકળતું જોયું અને એ જોઈને હું ખૂબ દુઃખી થયો.
નર્દતામસુરાણાં ચ ધ્વનિર્મે શ્રોત્રમાગતઃ। ન રતસ્ય ચ સંગ્રામે ક્રોશતોઽપિ સ્વનો ગુરોઃ
અસુરોની ગર્જના મારા કાન સુધી પહોંચી, પણ યુદ્ધમાં ભાઈનો અવાજ કે ચીસ મને સંભળાયો નહીં.
અહં ત્વવગતો બુદ્ધ્યા ચિહ્નૈસ્તૈર્ભ્રાતરં હતમ્। પિધાય ચ બિલદ્વારં શિલયા ગિરિમાત્રયા
આ બધા નિશાનીઓથી મેં સમજ્યું કે ભાઈ મારો મારો ગયો છે; પછી મેં પર્વત જેટલી મોટી પથ્થરથી ગુહાનું દ્વાર બંધ કરી દીધું.
શોકાર્તશ્ચોદકં કૃત્વા કિષ્કિન્ધામાગતઃ સખે। ગૂહમાનસ્ય મે તત્ ત્વં યત્નતો મન્ત્રિભિઃ શ્રુતમ્
શોકથી વ્યાકુળ થઈને પાણી આપવાનું કરેલું અને પછી કિષ્કિંધામાં પાછો આવ્યો, મિત્ર; છુપાવવાનો ઘણો પ્રયત્ન કર્યો છતાં મંત્રીઓએ એ વાત જાણી લીધી.
તતોઽહં તૈઃ સમાગમ્ય સમેતૈરભિષેચિતઃ। રાજ્યં પ્રશાસતસ્તસ્ય ન્યાયતો મમ રાઘવ
પછી મંત્રીઓ સાથે મળીને મને રાજતિલક કર્યું; અને રાઘવ, મેં રાજકાજ યોગ્ય રીતે સંભાળ્યું, એ મારો અધિકાર હતો.
આજગામ રિપું હત્વા દાનવં સ તુ વાનરઃ। અભિષિક્તં તુ માં દૃષ્ટ્વા ક્રોધાત્ સંરક્તલોચનઃ
પછી એ વાનરે દાનવ શત્રુને મારીને પાછો આવ્યો; મને રાજતિલક થયેલો જોઈને એના આંખોમાં ક્રોધ છલકાયો.
મદીયાન્ મન્ત્રિણો બદ્ધ્વા પરુષં વાક્યમબ્રવીત્। નિગ્રહે ચ સમર્થસ્ય તં પાપં પ્રતિ રાઘવ
એણે મારા મંત્રીઓને બાંધી લીધા અને કડક શબ્દો બોલ્યા; રાઘવ, દમન કરવાની શક્તિ હોવા છતાં એણે દુષ્ટાઈ કરી.
ન પ્રાવર્તત મે બુદ્ધિર્ભ્રાતૃગૌરવયન્ત્રિતા। હત્વા શત્રું સ મે ભ્રાતા પ્રવિવેશ પુરં તદા
ભાઈ માટેના માનથી મારું મન કોઈ પગલાં ભરવા તૈયાર ન થયું; શત્રુને મારીને મારો ભાઈ શહેરમાં પ્રવેશ્યો.
માનયંસ્તં મહાત્માનં યથાવચ્ચાભિવાદયમ્। ઉક્તાશ્ચ નાશિષસ્તેન પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
એ મહાત્માને માન આપીને મેં યોગ્ય રીતે વંદન કર્યું; એ પણ અંતરમાં ખુશ થઈને મને આશીર્વાદ આપ્યા.
નત્વા પાદાવહં તસ્ય મુકુટેનાસ્પૃશં પ્રભો। અપિ વાલી મમ ક્રોધાન્ન પ્રસાદં ચકાર સઃ
હું એના પગે વંદન કરી, મકુટથી સ્પર્શ કર્યો, પ્રભુ; છતાં વાલી એના ક્રોધને કારણે મને માફી ન આપી.
thumb|દશમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દશમઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધાકાંડનો દસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટં સંરબ્ધં તમુપાગતમ્। અહં પ્રસાદયાંચક્રે ભ્રાતરં હિતકામ્યયા
પછી એ ક્રોધથી ભરાઈને ઉગ્રતાથી મારી પાસે આવ્યો; હું ભાઈના હિત માટે એને શાંત કરવા પ્રયત્ન કર્યો.
દિષ્ટ્યાસિ કુશલી પ્રાપ્તો નિહતશ્ચ ત્વયા રિપુઃ। અનાથસ્ય હિ મે નાથસ્ત્વમેકોઽનાથનન્દન
સૌભાગ્યથી તું સુખરૂપે પરત આવ્યો છે અને દુશ્મનને પણ તારે માર્યો છે. હું તો અનાથ હતો, મારા માટે તું જ એકમાત્ર આશ્રય છે, અનાથોને આનંદ આપનારો.
ઇદં બહુશલાકં તે પૂર્ણચન્દ્રમિવોદિતમ્। છત્રં સવાલવ્યજનં પ્રતીચ્છસ્વ મયા ધૃતમ્
આ બહુ શલાકાવાળું છત્ર, જે પૂર્ણચંદ્ર જેવું તેજસ્વી છે અને વાલાવાળો પંખો સાથે છે, એ હું તારા માટે પકડીને આવ્યો છું, તું તેને સ્વીકાર.
આર્તસ્તત્ર બિલદ્વારિ સ્થિતઃ સંવત્સરં નૃપ। દૃષ્ટ્વા ચ શોણિતં દ્વારિ બિલાચ્ચાપિ સમુત્થિતમ્
હું દુઃખી થઈને એ ગુફાના દ્વારે આખું વર્ષ ઊભો રહ્યો, રાજા. અને જ્યારે મેં ગુફાના દ્વારે લોહી નીકળતું જોયું,
શોકસંવિગ્નહૃદયો ભૃશં વ્યાકુલિતેન્દ્રિયઃ। અપિધાય બિલદ્વારં શૈલશૃઙ્ગેણ તત્ તદા
મારું મન શોકથી વ્યાકુળ અને ઇન્દ્રિયો પણ ખૂબ ગભરાઈ ગઈ; ત્યારે મેં પર્વતના શિખરથી ગુફાનું દ્વાર બંધ કરી દીધું.
તસ્માદ્ દેશાદપાક્રમ્ય કિષ્કિન્ધાં પ્રાવિશં પુનઃ। વિષાદાત્ત્વિહ માં દૃષ્ટ્વા પૌરૈર્મન્ત્રિભિરેવ ચ
પછી હું એ સ્થળ છોડીને ફરી કિષ્કિંધામાં આવ્યો; પણ અહીં લોકો અને મંત્રીઓએ મને જોઈને દુઃખ વ્યક્ત કર્યું.
અભિષિક્તો ન કામેન તન્મે ક્ષન્તું ત્વમર્હસિ। ત્વમેવ રાજા માનાર્હઃ સદા ચાહં યથા પુરા
મારે ઇચ્છાથી રાજાભિષેક થયો નહોતો, એ વાત તું માફ કર. તું જ રાજા તરીકે માન પામવા યોગ્ય છે, અને હું હંમેશા પહેલા જેવો જ છું.
રાજભાવે નિયોગોઽયં મમ ત્વદ્વિરહાત્ કૃતઃ। સામાત્યપૌરનગરં સ્થિતં નિહતકણ્ટકમ્
મારે રાજપદનો સોંપણો તો તારી ગેરહાજરીમાં થયો હતો; હવે મંત્રીઓ, પ્રજાજનો અને શહેર સાથે રાજ્ય દુશ્મનમુક્ત છે.
ન્યાસભૂતમિદં રાજ્યં તવ નિર્યાતયામ્યહમ્। મા ચ રોષં કૃથાઃ સૌમ્ય મમ શત્રુનિષૂદન
આ રાજ્ય તારી જ જમા છે, હું તને સોંપું છું; મારા પર રોષ ન રાખજે, સૌમ્ય, દુશ્મનોને સંહારનાર.
રાજભાવે નિયુક્તોઽહં શૂન્યદેશજિગીષયા। સ્નિગ્ધમેવં બ્રુવાણં માં સ વિનિર્ભર્ત્સ્ય વાનરઃ
હું તો ખાલી પ્રદેશ જીતવાની ઈચ્છાથી રાજપદે બેસાડાયો હતો; હું પ્રેમથી આવું બોલ્યો, તો એ વાનરે મને ઠપકો આપ્યો.
ધિક્ત્વામિતિ ચ મામુક્ત્વા બહુ તત્તદુવાચ હ। પ્રકૃતીશ્ચ સમાનીય મન્ત્રિણશ્ચૈવ સમ્મતાન્
મને 'શરમ છે તારે!' એમ કહીને, એણે ઘણું બધું કહ્યું; પછી પ્રજાજનો અને પસંદગીના મંત્રીઓ ભેગા કર્યા.