એવમુક્તસ્તુ સુગ્રીવઃ કાકુત્સ્થેન મહાત્મના। પ્રહર્ષમતુલં લેભે ચતુર્ભિઃ સહ વાનરૈઃ
કાકુત્સ્થના મહાન આત્માએ આવું કહ્યું ત્યારે સુગ્રીવ પોતાના ચાર વાનર મિત્રો સાથે અત્યંત આનંદિત થયો.
તતઃ પ્રહૃષ્ટવદનઃ સુગ્રીવો લક્ષ્મણાગ્રજે। વૈરસ્ય કારણં તત્ત્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે
પછી સુગ્રીવ આનંદથી ચમકતા ચહેરે લક્ષ્મણના મોટા ભાઈને વેરનું સાચું કારણ કહેવા લાગ્યો.
thumb|નવમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે નવમઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે નવમો અધ્યાય ધ્યાનથી સાંભળો.
વાલી નામ મમ ભ્રાતા જ્યેષ્ઠઃ શત્રુનિષૂદનઃ। પિતુર્બહુમતો નિત્યં મમ ચાપિ તથા પુરા
મારો મોટો ભાઈ વાલી, દુશ્મનોનો સંહારક છે; પિતાજી હંમેશા તેને બહુ માન આપતા અને પહેલાં હું પણ તેને એટલો જ માનતો હતો.
પિતર્યુપરતે તસ્મિન્ જ્યેષ્ઠોઽયમિતિ મન્ત્રિભિઃ। કપીનામીશ્વરો રાજ્યે કૃતઃ પરમસમ્મતઃ
પિતાજી વિદાય થયા પછી, મંત્રીઓએ તેને મોટો સમજી વાનરોનો રાજા અને રાજ્યનો સ્વામી બનાવ્યો, અને બધાએ તેને ખૂબ જ સ્વીકાર્યો.
રાજ્યં પ્રશાસતસ્તસ્ય પિતૃપૈતામહં મહત્। અહં સર્વેષુ કાલેષુ પ્રણતઃ પ્રેષ્યવત્ સ્થિતઃ
જ્યારે તે પિતાના અને દાદાના રાજ્ય પર શાસન કરતો હતો, ત્યારે હું હંમેશા તેના આગળ નમ્ર અને સેવકની જેમ રહ્યો.
માયાવી નામ તેજસ્વી પૂર્વજો દુન્દુભેઃ સુતઃ। તેન તસ્ય મહદ્વૈરં વાલિનઃ સ્ત્રીકૃતં પુરા
માયાવી નામનો તેજસ્વી, દુન્દુભિનો મોટો દીકરો હતો; વાલી સાથે તેને એક સ્ત્રીને કારણે જૂનું મોટું વેર હતું.
સ તુ સુપ્તે જને રાત્રૌ કિષ્કિન્ધાદ્વારમાગતઃ। નર્દતિ સ્મ સુસંરબ્ધો વાલિનં ચાહ્વયદ્ રણે
એક રાત્રે, જ્યારે બધા ઊંઘતા હતા, ત્યારે તે કિષ્કિંધાના દરવાજે આવ્યો અને ભારે ગુસ્સામાં ગર્જના કરીને વાલીને યુદ્ધ માટે લલકાર્યો.
પ્રસુપ્તસ્તુ મમ ભ્રાતા નર્દતો ભૈરવસ્વનમ્। શ્રુત્વા ન મમૃષે વાલી નિષ્પપાત જવાત્ તદા
મારો ભાઈ ઊંઘતો હતો, પણ તેની ભયાનક ગર્જના સાંભળીને વાલી સહન ન કરી શક્યો અને તરત જ ઝડપથી બહાર નીકળી ગયો.
સ તુ વૈ નિઃસૃતઃ ક્રોધાત્ તં હન્તુમસુરોત્તમમ્। વાર્યમાણસ્તતઃ સ્ત્રીભિર્મયા ચ પ્રણતાત્મના
પછી તે ગુસ્સામાં એ અસુરને મારવા દોડ્યો, પણ સ્ત્રીઓ અને હું નમ્રતાથી રોકતા છતાં પણ તે ન અટક્યો.
સ તુ નિર્ધૂય સર્વાન્ નો નિર્જગામ મહાબલઃ। તતોઽહમપિ સૌહાર્દાન્નિઃસૃતો વાલિના સહ
તે મહાબલી અમને બધાને દૂર કરી બહાર ગયો; પછી મિત્રતાથી હું પણ વાલી સાથે નીકળી પડ્યો.
તસ્મિન્ દ્રવતિ સંત્રસ્તે હ્યાવાં દ્રુતતરં ગતૌ। પ્રકાશોઽપિ કૃતો માર્ગશ્ચન્દ્રેણોદ્ગચ્છતા તદા
તે ડરીને ભાગતો હતો, તો અમે બંને તેને પણ વધારે ઝડપથી પીછો કર્યો; એ સમયે ચાંદ્રમાએ ઉગીને રસ્તો પ્રકાશિત કર્યો હતો.
સ તૃણૈરાવૃતં દુર્ગં ધરણ્યા વિવરં મહત્। પ્રવિવેશાસુરો વેગાદાવામાસાદ્ય વિષ્ઠિતૌ
એ અસુરે ઝડપથી ધરતીમાં ઘાસથી ઢંકાયેલા એક મોટા ગુહામાં પ્રવેશ કર્યો, જ્યારે અમે બાજુમાં ઊભા હતા.
તં પ્રવિષ્ટં રિપું દૃષ્ટ્વા બિલં રોષવશં ગતઃ। મામુવાચ તતો વાલી વચનં ક્ષુભિતેન્દ્રિયઃ
શત્રુ ગુહામાં દાખલ થયો તે જોઈ વાલી ક્રોધથી ભરાઈ ગયો અને ઉગ્ર મનથી મને કહ્યું.
ઇહ તિષ્ઠાદ્ય સુગ્રીવ બિલદ્વારિ સમાહિતઃ। યાવદત્ર પ્રવિશ્યાહં નિહન્મિ સમરે રિપુમ્
'સુગ્રીવ, તું આજે અહીં ગુહાના દ્વારે ધ્યાનપૂર્વક ઊભો રહેજે, હું અંદર જઈને યુદ્ધમાં શત્રુને મારું.'
મયા ત્વેતદ્ વચઃ શ્રુત્વા યાચિતઃ સ પરંતપઃ। શાપયિત્વા ચ માં પદ્ભ્યાં પ્રવિવેશ બિલં તતઃ
તેના મોઢેથી આ વાત સાંભળી, મેં એ મહાવીરને વિનંતી કરી; તેણે મને શાપ આપ્યો અને પગે પગે ગુહામાં પ્રવેશ કર્યો.
તસ્ય પ્રવિષ્ટસ્ય બિલં સાગ્રઃ સંવત્સરો ગતઃ। સ્થિતસ્ય ચ બિલદ્વારિ સ કાલો વ્યત્યવર્તત
તે ગુહામાં ગયો પછી આખું એક વર્ષ વીતી ગયું, હું ગુહાના દ્વારે ઊભો રહ્યો, એ સમય એમ જ પસાર થયો.
અહં તુ નષ્ટં તં જ્ઞાત્વા સ્નેહાદાગતસમ્ભ્રમઃ। ભ્રાતરં ન પ્રપશ્યામિ પાપશઙ્કિ ચ મે મનઃ
પછી જ્યારે મને સમજાયું કે એ ગુમ થઇ ગયો છે, ત્યારે ભાઈ માટેના પ્રેમથી હું ગભરાઈ ગયો; ભાઈ ક્યાંય દેખાયો નહીં અને મનમાં ભય પણ ઊઠ્યો.
અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય બિલાત્ તસ્માદ્ વિનિઃસૃતમ્। સફેનં રુધિરં દૃષ્ટ્વા તતોઽહં ભૃશદુઃખિતઃ
પછી લાંબા સમય પછી, ગુહામાંથી ફેનવાળું લોહી નીકળતું જોયું અને એ જોઈને હું ખૂબ દુઃખી થયો.
નર્દતામસુરાણાં ચ ધ્વનિર્મે શ્રોત્રમાગતઃ। ન રતસ્ય ચ સંગ્રામે ક્રોશતોઽપિ સ્વનો ગુરોઃ
અસુરોની ગર્જના મારા કાન સુધી પહોંચી, પણ યુદ્ધમાં ભાઈનો અવાજ કે ચીસ મને સંભળાયો નહીં.
અહં ત્વવગતો બુદ્ધ્યા ચિહ્નૈસ્તૈર્ભ્રાતરં હતમ્। પિધાય ચ બિલદ્વારં શિલયા ગિરિમાત્રયા
આ બધા નિશાનીઓથી મેં સમજ્યું કે ભાઈ મારો મારો ગયો છે; પછી મેં પર્વત જેટલી મોટી પથ્થરથી ગુહાનું દ્વાર બંધ કરી દીધું.
શોકાર્તશ્ચોદકં કૃત્વા કિષ્કિન્ધામાગતઃ સખે। ગૂહમાનસ્ય મે તત્ ત્વં યત્નતો મન્ત્રિભિઃ શ્રુતમ્
શોકથી વ્યાકુળ થઈને પાણી આપવાનું કરેલું અને પછી કિષ્કિંધામાં પાછો આવ્યો, મિત્ર; છુપાવવાનો ઘણો પ્રયત્ન કર્યો છતાં મંત્રીઓએ એ વાત જાણી લીધી.
તતોઽહં તૈઃ સમાગમ્ય સમેતૈરભિષેચિતઃ। રાજ્યં પ્રશાસતસ્તસ્ય ન્યાયતો મમ રાઘવ
પછી મંત્રીઓ સાથે મળીને મને રાજતિલક કર્યું; અને રાઘવ, મેં રાજકાજ યોગ્ય રીતે સંભાળ્યું, એ મારો અધિકાર હતો.
આજગામ રિપું હત્વા દાનવં સ તુ વાનરઃ। અભિષિક્તં તુ માં દૃષ્ટ્વા ક્રોધાત્ સંરક્તલોચનઃ
પછી એ વાનરે દાનવ શત્રુને મારીને પાછો આવ્યો; મને રાજતિલક થયેલો જોઈને એના આંખોમાં ક્રોધ છલકાયો.
મદીયાન્ મન્ત્રિણો બદ્ધ્વા પરુષં વાક્યમબ્રવીત્। નિગ્રહે ચ સમર્થસ્ય તં પાપં પ્રતિ રાઘવ
એણે મારા મંત્રીઓને બાંધી લીધા અને કડક શબ્દો બોલ્યા; રાઘવ, દમન કરવાની શક્તિ હોવા છતાં એણે દુષ્ટાઈ કરી.
ન પ્રાવર્તત મે બુદ્ધિર્ભ્રાતૃગૌરવયન્ત્રિતા। હત્વા શત્રું સ મે ભ્રાતા પ્રવિવેશ પુરં તદા
ભાઈ માટેના માનથી મારું મન કોઈ પગલાં ભરવા તૈયાર ન થયું; શત્રુને મારીને મારો ભાઈ શહેરમાં પ્રવેશ્યો.
માનયંસ્તં મહાત્માનં યથાવચ્ચાભિવાદયમ્। ઉક્તાશ્ચ નાશિષસ્તેન પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
એ મહાત્માને માન આપીને મેં યોગ્ય રીતે વંદન કર્યું; એ પણ અંતરમાં ખુશ થઈને મને આશીર્વાદ આપ્યા.
નત્વા પાદાવહં તસ્ય મુકુટેનાસ્પૃશં પ્રભો। અપિ વાલી મમ ક્રોધાન્ન પ્રસાદં ચકાર સઃ
હું એના પગે વંદન કરી, મકુટથી સ્પર્શ કર્યો, પ્રભુ; છતાં વાલી એના ક્રોધને કારણે મને માફી ન આપી.
thumb|દશમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દશમઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધાકાંડનો દસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટં સંરબ્ધં તમુપાગતમ્। અહં પ્રસાદયાંચક્રે ભ્રાતરં હિતકામ્યયા
પછી એ ક્રોધથી ભરાઈને ઉગ્રતાથી મારી પાસે આવ્યો; હું ભાઈના હિત માટે એને શાંત કરવા પ્રયત્ન કર્યો.