રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સુગ્રીવો વાહિનીપતિઃ। પ્રહર્ષમતુલં લેભે સાધુ સાધ્વિતિ ચાબ્રવીત્
રાઘવના શબ્દો સાંભળી સુગ્રીવ, સેના નાયક, અતિ આનંદિત થયો અને બોલ્યો: 'શાબાશ! શાબાશ!'
રામ શોકાભિભૂતોઽહં શોકાર્તાનાં ભવાન્ ગતિઃ। વયસ્ય ઇતિ કૃત્વા હિ ત્વય્યહં પરિદેવયે
રામ, હું દુઃખથી દબાઈ ગયો છું; દુઃખી લોકો માટે તમે આશ્રય છો. મિત્ર માનીને હું તારી સામે રડું છું.
ત્વં હિ પાણિપ્રદાનેન વયસ્યો મેઽગ્નિસાક્ષિકમ્। કૃતઃ પ્રાણૈર્બહુમતઃ સત્યેન ચ શપામ્યહમ્
હાથમાં હાથ આપીને, અગ્નિને સાક્ષી રાખીને, તમે મારા મિત્ર બન્યા છો; તમે મને જીવથી પણ વધુ પ્રિય છો, અને હું સત્યની શપથ ખાઈને કહું છું.
વયસ્ય ઇતિ કૃત્વા ચ વિસ્રબ્ધઃ પ્રવદામ્યહમ્। દુઃખમન્તર્ગતં તન્મે મનો હરતિ નિત્યશઃ
મિત્ર માનીને હું નિર્ભય થઈને બોલું છું; મારા મનમાં રહેલું દુઃખ હંમેશાં મને પીડે છે.
એતાવદુક્ત્વા વચનં બાષ્પદૂષિતલોચનઃ। બાષ્પદૂષિતયા વાચા નોચ્ચૈઃ શક્નોતિ ભાષિતુમ્
આવું કહીને, તેની આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા, અને ગળા ભરાઈ જવાથી તે ઉંચે બોલી શક્યો નહીં.
બાષ્પવેગં તુ સહસા નદીવેગમિવાગતમ્। ધારયામાસ ધૈર્યેણ સુગ્રીવો રામસંનિધૌ
પછી સુગ્રીવે રામની હાજરીમાં ધૈર્યથી, અચાનક આવતાં આંસુઓને નદીના પ્રવાહ જેવો રોકી લીધા.
સ નિગૃહ્ય તુ તં બાષ્પં પ્રમૃજ્ય નયને શુભે। વિનિઃશ્વસ્ય ચ તેજસ્વી રાઘવં પુનરૂચિવાન્
પછી તેણે આંસુ રોક્યા, સુંદર આંખો પુંછ્યા અને ઊંડો શ્વાસ લઈ, તેજસ્વી સુગ્રીવે ફરી રાઘવને કહ્યું.
પુરાહં વાલિના રામ રાજ્યાત્ સ્વાદવરોપિતઃ। પરુષાણિ ચ સંશ્રાવ્ય નિર્ધૂતોઽસ્મિ બલીયસા
રામ, પહેલાં વાલીએ મને મારા રાજ્યમાંથી કાઢી મૂક્યો અને કડક શબ્દો બોલીને પોતાની તાકાતથી મને હાંકી કાઢ્યો.
હૃતા ભાર્યા ચ મે તેન પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી। સુહૃદશ્ચ મદીયા યે સંયતા બન્ધનેષુ તે
તેને મારી પત્ની, જે મને જીવથી પણ વધુ પ્રિય છે, હરી લીધી અને મારા બધા મિત્રો બંધનમાં બાંધ્યા છે.
યત્નવાંશ્ચ સ દુષ્ટાત્મા મદ્વિનાશાય રાઘવ। બહુશસ્તપ્રયુક્તાશ્ચ વાનરા નિહતા મયા
એ દુષ્ટ હૃદયવાળો મારા વિનાશ માટે વારંવાર પ્રયાસો કરતો રહ્યો છે, અને તેણે મોકલેલા અનેક વાનરોને મેં મારી નાખ્યા છે.
શઙ્કયા ત્વેતયાહં ચ દૃષ્ટ્વા ત્વામપિ રાઘવ। નોપસર્પામ્યહં ભીતો ભયે સર્વે હિ બિભ્યતિ
આ શંકાને લીધે, રાઘવ, હું તને જોઈને પણ ડરથી નજીક આવતો નથી, કારણ કે ભયમાં બધાને ડર લાગે છે.
કેવલં હિ સહાયા મે હનુમત્પ્રમુખાસ્ત્વિમે। અતોઽહં ધારયામ્યદ્ય પ્રાણાન્ કૃચ્છ્રગતોઽપિ સન્
મારા સાથે માત્ર હનુમાન અને તેના સાથીઓ છે; તેથી જ હું આજે ભારે મુશ્કેલીમાં પણ જીવતો રહી શક્યો છું.
એતે હિ કપયઃ સ્નિગ્ધા માં રક્ષન્તિ સમન્તતઃ। સહ ગચ્છન્તિ ગન્તવ્યે નિત્યં તિષ્ઠન્તિ ચાસ્થિતે
આ વાનરો મને સર્વત્ર પ્રેમથી રક્ષે છે, જ્યાં જવું હોય ત્યાં સાથે જાય છે અને જ્યાં હું રહું ત્યાં હંમેશાં રહે છે.
સંક્ષેપસ્ત્વેષ મે રામ કિમુક્ત્વા વિસ્તરં હિ તે। સ મે જ્યેષ્ઠો રિપુર્ભ્રાતા વાલી વિશ્રુતપૌરુષઃ
રામ, આટલું જ સંક્ષિપ્તમાં કહું છું; આખી વાત શું કહું? મારો મોટો ભાઈ વાલી, જે પોતાની શક્તિ માટે પ્રસિદ્ધ છે, એ જ મારો દુશ્મન છે.
તદ્વિનાશેઽપિ મે દુઃખં પ્રમૃષ્ટં સ્યાદનન્તરમ્। સુખં મે જીવિતં ચૈવ તદ્વિનાશનિબન્ધનમ્
તેના વિનાશ પછી જ મારું દુઃખ દૂર થશે; મારું સુખ અને જીવન બધું તેના નાશ પર જ આધાર રાખે છે.
એષ મે રામ શોકાન્તઃ શોકાર્તેન નિવેદિતઃ। દુઃખિતઃ સુખિતો વાપિ સખ્યુર્નિત્યં સખા ગતિઃ
હે રામ, દુઃખથી પીડાયેલી મારી વેદના મેં તને કહી છે; મિત્ર દુઃખમાં હોય કે સુખમાં, હંમેશા મિત્રને જ આશરો લે છે.
શ્રુત્વૈતચ્ચ વચો રામઃ સુગ્રીવમિદમબ્રવીત્। કિં નિમિત્તમભૂદ્ વૈરં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ
આ બધું સાંભળીને રામે સુગ્રીવને પૂછ્યું: 'તમારા દુશ્મનાવટનું સાચું કારણ શું છે, એ હું સાંભળવા ઇચ્છું છું.'
સુખં હિ કારણં શ્રુત્વા વૈરસ્ય તવ વાનર। આનન્તર્યાદ્ વિધાસ્યામિ સમ્પ્રધાર્ય બલાબલમ્
'હે વાનર, જ્યારે હું તારા વેરનું કારણ જાણીશ, ત્યારે તુરંત જ યોગ્ય વિચાર કરીને, તારી શક્તિ અને દુર્બળતા ધ્યાનમાં રાખી, પગલું ભરું.'
બલવાન્ હિ મમામર્ષઃ શ્રુત્વા ત્વામવમાનિતમ્। વર્ધતે હૃદયોત્કમ્પી પ્રાવૃડ્વેગ ઇવામ્ભસઃ
'જ્યારે હું તારી અપમાનની વાત સાંભળું છું ત્યારે મારું રોષ ખૂબ જ વધી જાય છે, જે વરસાદના પાણીની જેમ હૃદયમાં ઉછળી ઊઠે છે.'
હૃષ્ટઃ કથય વિસ્રબ્ધો યાવદારોપ્યતે ધનુઃ। સૃષ્ટશ્ચ હિ મયા બાણો નિરસ્તશ્ચ રિપુસ્તવ
'તું નિર્ભય થઈને બધું સ્પષ્ટ કહી દે, હું ધનુષ્ય ચઢાવું છું; કારણ કે મારું બાણ તૈયાર છે અને તારો દુશ્મન હવે નાશ પામેલો જ ગણ.'
એવમુક્તસ્તુ સુગ્રીવઃ કાકુત્સ્થેન મહાત્મના। પ્રહર્ષમતુલં લેભે ચતુર્ભિઃ સહ વાનરૈઃ
કાકુત્સ્થના મહાન આત્માએ આવું કહ્યું ત્યારે સુગ્રીવ પોતાના ચાર વાનર મિત્રો સાથે અત્યંત આનંદિત થયો.
તતઃ પ્રહૃષ્ટવદનઃ સુગ્રીવો લક્ષ્મણાગ્રજે। વૈરસ્ય કારણં તત્ત્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે
પછી સુગ્રીવ આનંદથી ચમકતા ચહેરે લક્ષ્મણના મોટા ભાઈને વેરનું સાચું કારણ કહેવા લાગ્યો.
thumb|નવમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે નવમઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે નવમો અધ્યાય ધ્યાનથી સાંભળો.
વાલી નામ મમ ભ્રાતા જ્યેષ્ઠઃ શત્રુનિષૂદનઃ। પિતુર્બહુમતો નિત્યં મમ ચાપિ તથા પુરા
મારો મોટો ભાઈ વાલી, દુશ્મનોનો સંહારક છે; પિતાજી હંમેશા તેને બહુ માન આપતા અને પહેલાં હું પણ તેને એટલો જ માનતો હતો.
પિતર્યુપરતે તસ્મિન્ જ્યેષ્ઠોઽયમિતિ મન્ત્રિભિઃ। કપીનામીશ્વરો રાજ્યે કૃતઃ પરમસમ્મતઃ
પિતાજી વિદાય થયા પછી, મંત્રીઓએ તેને મોટો સમજી વાનરોનો રાજા અને રાજ્યનો સ્વામી બનાવ્યો, અને બધાએ તેને ખૂબ જ સ્વીકાર્યો.
રાજ્યં પ્રશાસતસ્તસ્ય પિતૃપૈતામહં મહત્। અહં સર્વેષુ કાલેષુ પ્રણતઃ પ્રેષ્યવત્ સ્થિતઃ
જ્યારે તે પિતાના અને દાદાના રાજ્ય પર શાસન કરતો હતો, ત્યારે હું હંમેશા તેના આગળ નમ્ર અને સેવકની જેમ રહ્યો.
માયાવી નામ તેજસ્વી પૂર્વજો દુન્દુભેઃ સુતઃ। તેન તસ્ય મહદ્વૈરં વાલિનઃ સ્ત્રીકૃતં પુરા
માયાવી નામનો તેજસ્વી, દુન્દુભિનો મોટો દીકરો હતો; વાલી સાથે તેને એક સ્ત્રીને કારણે જૂનું મોટું વેર હતું.
સ તુ સુપ્તે જને રાત્રૌ કિષ્કિન્ધાદ્વારમાગતઃ। નર્દતિ સ્મ સુસંરબ્ધો વાલિનં ચાહ્વયદ્ રણે
એક રાત્રે, જ્યારે બધા ઊંઘતા હતા, ત્યારે તે કિષ્કિંધાના દરવાજે આવ્યો અને ભારે ગુસ્સામાં ગર્જના કરીને વાલીને યુદ્ધ માટે લલકાર્યો.
પ્રસુપ્તસ્તુ મમ ભ્રાતા નર્દતો ભૈરવસ્વનમ્। શ્રુત્વા ન મમૃષે વાલી નિષ્પપાત જવાત્ તદા
મારો ભાઈ ઊંઘતો હતો, પણ તેની ભયાનક ગર્જના સાંભળીને વાલી સહન ન કરી શક્યો અને તરત જ ઝડપથી બહાર નીકળી ગયો.
સ તુ વૈ નિઃસૃતઃ ક્રોધાત્ તં હન્તુમસુરોત્તમમ્। વાર્યમાણસ્તતઃ સ્ત્રીભિર્મયા ચ પ્રણતાત્મના
પછી તે ગુસ્સામાં એ અસુરને મારવા દોડ્યો, પણ સ્ત્રીઓ અને હું નમ્રતાથી રોકતા છતાં પણ તે ન અટક્યો.