સોઽહં સભાજ્યો બન્ધૂનાં સુહૃદાં ચૈવ રાઘવ। યસ્યાગ્નિસાક્ષિકં મિત્રં લબ્ધં રાઘવવંશજમ્
હે રાઘવ, મારા સગાં અને મિત્રોમાં હું બહુ માન પામ્યો છું, કારણ કે મેં અગ્નિને સાક્ષી રાખીને રાઘવ વંશના એક મિત્ર મેળવ્યા છે.
અહમપ્યનુરૂપસ્તે વયસ્યો જ્ઞાસ્યસે શનૈઃ। ન તુ વક્તું સમર્થોઽહં ત્વયિ આત્મગતાન્ ગુણાન્
હું પણ તમારો યોગ્ય મિત્ર છું, અને તમે ધીમે ધીમે એ જાણશો; પણ તમારી સામે હું મારા ગુણો કહી શકતો નથી.
મહાત્મનાં તુ ભૂયિષ્ઠં ત્વદ્વિધાનાં કૃતાત્મનામ્। નિશ્ચલા ભવતિ પ્રીતિર્ધૈર્યમાત્મવતાં વર
પણ, તમારી જેમ મહાન અને આત્મસંયમી લોકોમાં પ્રેમ હંમેશા અડગ રહે છે અને ધૈર્ય પણ મજબૂત હોય છે, હે આત્માવાનોમાં શ્રેષ્ઠ.
રજતં વા સુવર્ણં વા શુભાન્યાભરણાનિ ચ। અવિભક્તાનિ સાધૂનામવગચ્છન્તિ સાધવઃ
ચાંદી હોય કે સોનું કે સુંદર આભૂષણો, સારા લોકો જાણે છે કે આવી વસ્તુઓ સજ્જનોમાં વહેંચાયેલી નથી.
ધનત્યાગઃ સુખત્યાગો દેશત્યાગોઽપિ વાનઘ। વયસ્યાર્થે પ્રવર્તન્તે સ્નેહં દૃષ્ટ્વા તથાવિધમ્
મિત્ર માટે, હે નિર્દોષ, લોકો સંપત્તિ, સુખ અને પોતાનું વતન પણ ત્યજી દે છે, જ્યારે તેઓ એવો પ્રેમ જુએ છે.
તત્ તથેત્યબ્રવીદ્ રામઃ સુગ્રીવં પ્રિયવાદિનમ્। લક્ષ્મણસ્યાગ્રતો લક્ષ્મ્યા વાસવસ્યેવ ધીમતઃ
પછી રામે, લક્ષ્મણ અને વિદ્વાન લક્ષ્મી સામે, પ્રેમથી બોલતા સુગ્રીવને કહ્યું: 'જેમ કહ્યું તેમ જ થશે.'
તતો રામં સ્થિતં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્। સુગ્રીવઃ સર્વતશ્ચક્ષુર્વને લોલમપાતયત્
પછી સુગ્રીવે રામ અને પરાક્રમી લક્ષ્મણને ઊભા જોયા અને વનમાં ચારે બાજુ ચંચળ નજર ફેરવી.
સ દદર્શ તતઃ સાલમવિદૂરે હરીશ્વરઃ। સુપુષ્પમીષત્પત્રાઢ્યં ભ્રમરૈરુપશોભિતમ્
એ પછી વાનરરાજ સુગ્રીવે નજીકમાં એક શાલ વૃક્ષ જોયું, જે ફૂલોથી અને થોડા પાંદડાંથી શોભાયમાન હતું અને મધમાખીઓથી સજ્જ હતું.
તસ્યૈકાં પર્ણબહુલાં શાખાં ભઙ્ક્ત્વા સુશોભિતામ્। રામસ્યાસ્તીર્ય સુગ્રીવો નિષસાદ સરાઘવઃ
એ વૃક્ષની એક ઘણી પાંદડાવાળી ડાળ તોડી, સુગ્રીવે રામ માટે પાથરી અને રાઘવ સાથે બેઠો.
તાવાસીનૌ તતો દૃષ્ટ્વા હનૂમાનપિ લક્ષ્મણમ્। શાલશાખાં સમુત્પાટ્ય વિનીતમુપવેશયત્
પછી હનુમાને, બંનેને બેઠેલા જોઈ, શાલ વૃક્ષની એક ડાળ તોડી, વિનમ્રતાથી લક્ષ્મણને પણ બેસાડ્યા.
સુખોપવિષ્ટં રામં તુ પ્રસન્નમુદધિં યથા। સાલપુષ્પાવસંકીર્ણે તસ્મિન્ ગિરિવરોત્તમે
રામ આરામથી બેઠેલા અને પ્રસન્ન હતા, જેમ શાંત સમુદ્ર હોય છે, એ ઉત્તમ પર્વત પર, જે શાલના ફૂલો થી ઢંકાયેલો હતો.
તતઃ પ્રહૃષ્ટઃ સુગ્રીવઃ શ્લક્ષ્ણયા શુભયા ગિરા। ઉવાચ પ્રણયાદ્ રામં હર્ષવ્યાકુલિતાક્ષરમ્
પછી સુગ્રીવ આનંદિત થઈને, પ્રેમથી અને મીઠા શબ્દોમાં, ખુશીથી કંપતી વાણીમાં રામને કહ્યું.
અહં વિનિકૃતો ભ્રાત્રા ચરામ્યેષ ભયાર્દિતઃ। ઋષ્યમૂકં ગિરિવરં હૃતભાર્યઃ સુદુઃખિતઃ
હું ભાઈએ વંચિત કર્યો છું, અને ભયથી આ ઋષ્યમૂક પર્વત પર ફરું છું, પત્ની છીનવાઈ ગઈ છે અને હું ખૂબ દુઃખી છું.
સોઽહં ત્રસ્તો ભયે મગ્નો વને સમ્ભ્રાન્તચેતનઃ। વાલિના નિકૃતો ભ્રાત્રા કૃતવૈરશ્ચ રાઘવ
હું ભયથી ગભરાઈને, મનમાં ઉલઝણ સાથે વનમાં ભટકું છું; વાલી ભાઈએ મને દુઃખ આપ્યું છે અને હવે હું તેનો દુશ્મન બન્યો છું, હે રાઘવ.
વાલિનો મે ભયાર્તસ્ય સર્વલોકાભયંકર। મમાપિ ત્વમનાથસ્ય પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ
વાલી, જે આખા જગતને ડરાવે છે, એ જ મારા ભયનું કારણ છે; હું તો અનાથ છું, તમે મને દયા બતાવવી જોઈએ.
એવમુક્તસ્તુ તેજસ્વી ધર્મજ્ઞો ધર્મવત્સલઃ। પ્રત્યુવાચ સ કાકુત્સ્થઃ સુગ્રીવં પ્રહસન્નિવ
આ રીતે કહેતાં, તેજસ્વી, ધર્મને જાણનારા અને ધર્મપ્રેમી કકુત્સ્થ રામે હસતાં હસતાં સુગ્રીવને જવાબ આપ્યો.
ઉપકારફલં મિત્રમપકારોઽરિલક્ષણમ્। અદ્યૈવ તં વધિષ્યામિ તવ ભાર્યાપહારિણમ્
મિત્ર એ છે જે ઉપકારનું ફળ આપે છે, અને જે નુકસાન કરે છે તે દુશ્મન ગણાય છે. આજે જ હું તારી પત્ની હરણારને મારી નાખીશ.
ઇમે હિ મે મહાભાગ પત્રિણસ્તિગ્મતેજસઃ। કાર્તિકેયવનોદ્ભૂતાઃ શરા હેમવિભૂષિતાઃ
આ રહી મારી શક્તિશાળી અને તીક્ષ્ણ બાણો, જે કાર્તિકેયના વનમાં જન્મેલા છે અને સોનાથી શોભાયમાન છે.
કઙ્કપત્રપરિચ્છન્ના મહેન્દ્રાશનિસંનિભાઃ। સુપર્વાણઃ સુતીક્ષ્ણાગ્રાઃ સરોષા ભુજગા ઇવ
આ બાણો કાગડાની પાંખોથી સુશોભિત છે, ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી કઠોરતા ધરાવે છે, મજબૂત જોડાણવાળા અને તીક્ષ્ણ છે, અને ક્રોધિત સાપ જેવાં લાગે છે.
વાલિસંજ્ઞમમિત્રં તે ભ્રાતરં કૃતકિલ્બિષમ્। શરૈર્વિનિહતં પશ્ય વિકીર્ણમિવ પર્વતમ્
જુઓ, તારો ભાઈ વાલી, જે દુશ્મન છે અને પાપી છે, તે મારા બાણોથી ઘાયલ થઈને પર્વત તૂટી પડ્યો હોય તેમ વિખેરાઈ ગયો છે.
રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સુગ્રીવો વાહિનીપતિઃ। પ્રહર્ષમતુલં લેભે સાધુ સાધ્વિતિ ચાબ્રવીત્
રાઘવના શબ્દો સાંભળી સુગ્રીવ, સેના નાયક, અતિ આનંદિત થયો અને બોલ્યો: 'શાબાશ! શાબાશ!'
રામ શોકાભિભૂતોઽહં શોકાર્તાનાં ભવાન્ ગતિઃ। વયસ્ય ઇતિ કૃત્વા હિ ત્વય્યહં પરિદેવયે
રામ, હું દુઃખથી દબાઈ ગયો છું; દુઃખી લોકો માટે તમે આશ્રય છો. મિત્ર માનીને હું તારી સામે રડું છું.
ત્વં હિ પાણિપ્રદાનેન વયસ્યો મેઽગ્નિસાક્ષિકમ્। કૃતઃ પ્રાણૈર્બહુમતઃ સત્યેન ચ શપામ્યહમ્
હાથમાં હાથ આપીને, અગ્નિને સાક્ષી રાખીને, તમે મારા મિત્ર બન્યા છો; તમે મને જીવથી પણ વધુ પ્રિય છો, અને હું સત્યની શપથ ખાઈને કહું છું.
વયસ્ય ઇતિ કૃત્વા ચ વિસ્રબ્ધઃ પ્રવદામ્યહમ્। દુઃખમન્તર્ગતં તન્મે મનો હરતિ નિત્યશઃ
મિત્ર માનીને હું નિર્ભય થઈને બોલું છું; મારા મનમાં રહેલું દુઃખ હંમેશાં મને પીડે છે.
એતાવદુક્ત્વા વચનં બાષ્પદૂષિતલોચનઃ। બાષ્પદૂષિતયા વાચા નોચ્ચૈઃ શક્નોતિ ભાષિતુમ્
આવું કહીને, તેની આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા, અને ગળા ભરાઈ જવાથી તે ઉંચે બોલી શક્યો નહીં.
બાષ્પવેગં તુ સહસા નદીવેગમિવાગતમ્। ધારયામાસ ધૈર્યેણ સુગ્રીવો રામસંનિધૌ
પછી સુગ્રીવે રામની હાજરીમાં ધૈર્યથી, અચાનક આવતાં આંસુઓને નદીના પ્રવાહ જેવો રોકી લીધા.
સ નિગૃહ્ય તુ તં બાષ્પં પ્રમૃજ્ય નયને શુભે। વિનિઃશ્વસ્ય ચ તેજસ્વી રાઘવં પુનરૂચિવાન્
પછી તેણે આંસુ રોક્યા, સુંદર આંખો પુંછ્યા અને ઊંડો શ્વાસ લઈ, તેજસ્વી સુગ્રીવે ફરી રાઘવને કહ્યું.
પુરાહં વાલિના રામ રાજ્યાત્ સ્વાદવરોપિતઃ। પરુષાણિ ચ સંશ્રાવ્ય નિર્ધૂતોઽસ્મિ બલીયસા
રામ, પહેલાં વાલીએ મને મારા રાજ્યમાંથી કાઢી મૂક્યો અને કડક શબ્દો બોલીને પોતાની તાકાતથી મને હાંકી કાઢ્યો.
હૃતા ભાર્યા ચ મે તેન પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી। સુહૃદશ્ચ મદીયા યે સંયતા બન્ધનેષુ તે
તેને મારી પત્ની, જે મને જીવથી પણ વધુ પ્રિય છે, હરી લીધી અને મારા બધા મિત્રો બંધનમાં બાંધ્યા છે.
યત્નવાંશ્ચ સ દુષ્ટાત્મા મદ્વિનાશાય રાઘવ। બહુશસ્તપ્રયુક્તાશ્ચ વાનરા નિહતા મયા
એ દુષ્ટ હૃદયવાળો મારા વિનાશ માટે વારંવાર પ્રયાસો કરતો રહ્યો છે, અને તેણે મોકલેલા અનેક વાનરોને મેં મારી નાખ્યા છે.