સુગ્રીવો રાઘવં વાક્યમિત્યુવાચ પ્રહૃષ્ટવત્। તતઃ સુપર્ણબહુલાં ભઙ્ક્ત્વા શાખાં સુપુષ્પિતામ્
સુગ્રીવે આનંદથી રામને કહ્યું; પછી સુપર્ણ વૃક્ષની ફૂલોથી ભરેલી ડાળ તોડી,
સાલસ્યાસ્તીર્ય સુગ્રીવો નિષસાદ સરાઘવઃ। લક્ષ્મણાયાથ સંહૃષ્ટો હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ
સુગ્રીવે એ ડાળ પાથરી અને રાઘવ સાથે બેઠો; પછી પવનપુત્ર હનુમાન ખુશીથી લક્ષ્મણને
શાખાં ચન્દનવૃક્ષસ્ય દદૌ પરમપુષ્પિતામ્। તતઃ પ્રહૃષ્ટઃ સુગ્રીવઃ શ્લક્ષ્ણં મધુરયા ગિરા
ચંદનના વૃક્ષની ફૂલોથી ભરેલી ડાળ આપી; પછી સુગ્રીવ આનંદથી મધુર અને નરમ વાણીમાં બોલ્યો.
પ્રત્યુવાચ તદા રામં હર્ષવ્યાકુલલોચનઃ। અહં વિનિકૃતો રામ ચરામીહ ભયાર્દિતઃ
પછી આનંદથી ભીનાં આંખે તેણે રામને કહ્યું: 'હું દુઃખી થયો છું, રામ, અને અહીં ભયથી ભટકી રહ્યો છું.'
હૃતભાર્યો વને ત્રસ્તો દુર્ગમેતદુપાશ્રિતઃ। સોઽહં ત્રસ્તો વને ભીતો વસામ્યુદ્ભ્રાન્તચેતનઃ
મારી પત્ની અપહરણ થઈ ગઈ છે, અને હું આ જંગલમાં ડરથી છુપાયો છું; ભય અને ચિંતાથી હું અહીં રહેતો રહ્યો છું.
વાલિના નિકૃતો ભ્રાત્રા કૃતવૈરશ્ચ રાઘવ। વાલિનો મે મહાભાગ ભયાર્તસ્યાભયં કુરુ
મારા ભાઈ વાલીએ મને દુઃખ આપ્યું છે અને હવે હું તેની સાથે દુશ્મનાઈમાં છું, હે રાઘવ; હે મહાન, હું ભયથી પીડાયેલો છું, મને વાલીથી સુરક્ષા આપો.
કર્તુમર્હસિ કાકુત્સ્થ ભયં મે ન ભવેદ્ યથા। એવમુક્તસ્તુ તેજસ્વી ધર્મજ્ઞો ધર્મવત્સલઃ
હે કાકુત્સ્થ, તમે એવું કરો કે મને ફરીથી ડર ન રહે; આમ કહેતાં તેજસ્વી, ધર્મને જાણનારા અને દયાળુ રામે જવાબ આપ્યો.
પ્રત્યભાષત કાકુત્સ્થઃ સુગ્રીવં પ્રહસન્નિવ। ઉપકારફલં મિત્રં વિદિતં મે મહાકપે
કાકુત્સ્થ રામે સુગ્રીવને હળવી સ્મિત સાથે કહ્યું: 'મને ખબર છે, હે મહાવાનર, મિત્ર એ છે જે મદદનો ફળ આપે.'
વાલિનં તં વધિષ્યામિ તવ ભાર્યાપહારિણમ્। અમોઘાઃ સૂર્યસંકાશા મમેમે નિશિતાઃ શરાઃ
હું એ વાલીને મારી નાખીશ, જેણે તારી પત્ની છીનવી; મારા આ તીક્ષ્ણ બાણ, સૂર્ય જેવાં તેજસ્વી, કદી નિષ્ફળ નથી જતાં.
તસ્મિન્ વાલિનિ દુર્વૃત્તે નિપતિષ્યન્તિ વેગિતાઃ। કઙ્કપત્રપ્રતિચ્છન્ના મહેન્દ્રાશનિસંનિભાઃ
એ દુષ્ટ વાલી પર મારા આ બાણ, ગીધના પાંખોથી ઢંકાયેલા અને ઇન્દ્રના વજ્ર જેવાં, ઝડપથી પડશે.
તીક્ષ્ણાગ્રા ઋજુપર્વાણઃ સરોષા ભુજગા ઇવ। તમદ્ય વાલિનં પશ્ય તીક્ષ્ણૈરાશીવિષોપમૈઃ
તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા અને સીધા, ક્રોધથી ભરેલા, સાપ જેવા આ બાણોથી આજે તું વાલીને પડી રહ્યો જોશે.
શરૈર્વિનિહતં ભૂમૌ પ્રકીર્ણમિવ પર્વતમ્। સ તુ તદ્ વચનં શ્રુત્વા રાઘવસ્યાત્મનો હિતમ્। સુગ્રીવઃ પરમપ્રીતઃ પરમં વાક્યમબ્રવીત્
બાણોથી ઘાયલ થયેલો વાલી જમીન પર પર્વતની જેમ છૂટો પડી જશે; રાઘવના આ કલ્યાણકારી વચન સાંભળી સુગ્રીવ ખૂબ જ ખુશ થયો અને શ્રેષ્ઠ વચન બોલ્યો.
તવ પ્રસાદેન નૃસિંહ વીર પ્રિયાં ચ રાજ્યં ચ સમાપ્નુયામહમ્। તથા કુરુ ત્વં નરદેવ વૈરિણં યથા ન હિંસ્યાત્ સ પુનર્મમાગ્રજમ્
હે મનુષ્યસિંહ, હે વીર, તમારી કૃપાથી હું મારી પ્રિય પત્ની અને રાજય ફરી મેળવો; હે રાજા, તમે મારા દુશ્મન સાથે એવું કરો કે એ ફરી કદી મારા ભાઈને દુઃખ ન આપે.
સીતાકપીન્દ્રક્ષણદાચરાણાં રાજીવહેમજ્વલનોપમાનિ। સુગ્રીવરામપ્રણયપ્રસઙ્ગે વામાનિ નેત્રાણિ સમં સ્ફુરન્તિ
સુગ્રીવ અને રામની મિત્રતાના પ્રસંગે, સીતા, વાનરરાજા અને રાત્રે ફરતા રાક્ષસો — બધાના કમળ, સોનાં કે અગ્નિ જેવા સુંદર નેત્રો એકસાથે ફફડ્યા.
thumb|ષષ્ઠઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ષષ્ઠઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના કિશ્કિંધા કાંડનો છઠ્ઠો સર્ગ સાંભળો.
પુનરેવાબ્રવીત્ પ્રીતો રાઘવં રઘુનન્દનમ્। અયમાખ્યાતિ તે રામ સચિવો મન્ત્રિસત્તમઃ
પછી સુગ્રીવે આનંદથી રઘુનંદન રામને કહ્યું: 'રામ, મારો મુખ્ય મંત્રી હનુમાન તને બધું કહી દેશે.'
હનુમાન્ યન્નિમિત્તં ત્વં નિર્જનં વનમાગતઃ। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વસતશ્ચ વને તવ
હનુમાન જાણે છે કે તું અને તારો ભાઈ લક્ષ્મણ શા માટે આ એકાંત વનમાં આવ્યા છો અને અહીં રહે છો.
રક્ષસાપહૃતા ભાર્યા મૈથિલી જનકાત્મજા। ત્વયા વિયુક્તા રુદતી લક્ષ્મણેન ચ ધીમતા
તારી પત્ની, જનકનંદિની વૈદેહી, રાક્ષસે અપહરણ કરી હતી; તારા વિયોગમાં, તે અને બુદ્ધિશાળી લક્ષ્મણ બંને રડતા હતા.
અન્તરં પ્રેપ્સુના તેન હત્વા ગૃધ્રં જટાયુષમ્। ભાર્યાવિયોગજં દુઃખં પ્રાપિતસ્તેન રક્ષસા
તે રાક્ષસે તકો જોઈને જટાયુ નામના ગૃધ્રને મારી નાખ્યો; પત્નીથી વિયોગના દુઃખમાં તું આવી પડ્યો છે.
ભાર્યાવિયોગજં દુઃખં નચિરાત્ ત્વં વિમોક્ષ્યસે। અહં તામાનયિષ્યામિ નષ્ટાં વેદશ્રુતીમિવ
પત્નીથી વિયોગનું દુઃખ તને હવે વધુ સમય નહીં રહે; હું તારી ગુમ થયેલી પ્રિયાને એ રીતે પાછી લાવીશ જેમ ગુમ થયેલા વેદને પાછા લાવે છે.
ઇદં તથ્યં મમ વચસ્ત્વમવેહિ ચ રાઘવ। ન શક્યા સા જરયિતુમપિ સેન્દ્રૈઃ સુરાસુરૈઃ
રાઘવ, મારા શબ્દો સાચા છે એ જાણ; તારી પત્નીને ઇન્દ્ર સહિત દેવો કે અસુરો પણ દુઃખી કરી શકતા નથી.
તવ ભાર્યા મહાબાહો ભક્ષ્યં વિષકૃતં યથા। ત્યજ શોકં મહાબાહો તાં કાન્તામાનયામિ તે
મહાબાહુ, તારી પત્ની તો ઝેર મળેલા ભોજન જેવી અસ્પર્શ્ય છે; મહાબાહુ, તું શોક છોડ, હું તારી પ્રિયાને તારા પાસે લાવીશ.
અનુમાનાત્ તુ જાનામિ મૈથિલી સા ન સંશયઃ। હ્રિયમાણા મયા દૃષ્ટા રક્ષસા રૌદ્રકર્મણા
મને ચોક્કસ ખબર છે કે એ વૈદેહી જ છે; મેં પોતાની આંખે જોયું કે રાક્ષસે, દુષ્ટ કર્મે, તેને ઉઠાવી લઈ ગયો.
ક્રોશન્તી રામરામેતિ લક્ષ્મણેતિ ચ વિસ્વરમ્। સ્ફુરન્તી રાવણસ્યાઙ્કે પન્નગેન્દ્રવધૂર્યથા
તે રાવણની ગોદમાં ફફડતી 'રામ! રામ!' અને 'લક્ષ્મણ!' એમ ઉંચા અવાજે પોકારી રહી હતી, જાણે સાપના રાજાની પત્ની હોય.
આત્મના પઞ્ચમં માં હિ દૃષ્ટ્વા શૈલતલે સ્થિતમ્। ઉત્તરીયં તયા ત્યક્તં શુભાન્યાભરણાનિ ચ
જ્યારે તેણે મને પર્વતની ઢાળ પર ઊભેલો જોયો, ત્યારે તેણે પોતાનું ઉપરનું વસ્ત્ર અને શુભ આભૂષણો નીચે ફેંકી દીધાં.
તાન્યસ્માભિર્ગૃહીતાનિ નિહિતાનિ ચ રાઘવ। આનયિષ્યામ્યહં તાનિ પ્રત્યભિજ્ઞાતુમર્હસિ
રાઘવ, એ આભૂષણો અમે ઉઠાવી રાખ્યા છે; હું તને લાવી આપું છું, તું એ ઓળખી લે.
તમબ્રવીત્ તતો રામઃ સુગ્રીવં પ્રિયવાદિનમ્। આનયસ્વ સખે શીઘ્રં કિમર્થં પ્રવિલમ્બસે
પછી રામે પ્રેમથી બોલતા સુગ્રીવને કહ્યું: 'મિત્ર, તું ઝડપથી એ લાવી દે, શા માટે મોડું કરે છે?'
એવમુક્તસ્તુ સુગ્રીવઃ શૈલસ્ય ગહનાં ગુહામ્। પ્રવિવેશ તતઃ શીઘ્રં રાઘવપ્રિયકામ્યયા
આ રીતે કહેતાં સુગ્રીવ રાઘવને ખુશ કરવા માટે તરત પર્વતની ઊંડી ગુફામાં ગયો.
ઉત્તરીયં ગૃહીત્વા તુ સ તાન્યાભરણાનિ ચ। ઇદં પશ્યેતિ રામાય દર્શયામાસ વાનરઃ
પછી વાનરે એ ઉપરનું વસ્ત્ર અને આભૂષણો લઈ રામને બતાવતાં કહ્યું: 'આ જુઓ.'
તતો ગૃહીત્વા વાસસ્તુ શુભાન્યાભરણાનિ ચ। અભવદ્ બાષ્પસંરુદ્ધો નીહારેણેવ ચન્દ્રમાઃ
પછી એ વસ્ત્ર અને સુંદર આભૂષણો લઈને રામના આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા, જાણે કુંહાસામાં ચાંદ્રમો છુપાઈ જાય.