ભાવ્યો રાજ્યાગમસ્તસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। યદયં કૃત્યવાન્ પ્રાપ્તઃ કૃત્યં ચૈતદુપાગતમ્
મહાત્મા સુગ્રીવને રાજ્ય મળવું નિશ્ચિત છે, કારણ કે હવે તેને યોગ્ય સાથી મળ્યો છે અને આ કાર્ય પણ તેના સુધી આવી પહોંચ્યું છે.
તતઃ પરમસંહૃષ્ટો હનૂમાન્ પ્લવગોત્તમઃ। પ્રત્યુવાચ તતો વાક્યં રામં વાક્યવિશારદઃ
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ હનુમાન અત્યંત ખુશ થઈ, વાક્યવિદ રામચંદ્રજીને આ રીતે કહ્યું.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા લક્ષ્મણો રામચોદિતઃ। આચચક્ષે મહાત્માનં રામં દશરથાત્મજમ્
તે વચન સાંભળીને, રામના સંકેતથી લક્ષ્મણે મહાત્મા દશરથપુત્ર રામનું વર્ણન કર્યું.
રાજા દશરથો નામ દ્યુતિમાન્ ધર્મવત્સલઃ। ચાતુર્વર્ણ્યં સ્વધર્મેણ નિત્યમેવાભિપાલયન્
દશરથ નામે એક તેજસ્વી અને ધર્મપ્રેમી રાજા હતા, જે હંમેશા ચારે વર્ણના ધર્મનું રક્ષણ કરતા.
ન દ્વેષ્ટા વિદ્યતે તસ્ય સ તુ દ્વેષ્ટિ ન કંચન। સ તુ સર્વેષુ ભૂતેષુ પિતામહ ઇવાપરઃ
તેને કોઈ સાથે દ્વેષ નહોતો અને કોઈએ તેની સાથે દ્વેષ રાખતો નહોતો; તે સર્વ જીવોમાં બીજાં પિતામહ સમાન હતા.
અગ્નિષ્ટોમાદિભિર્યજ્ઞૈરિષ્ટવાનાપ્તદક્ષિણૈઃ। તસ્યાયં પૂર્વજઃ પુત્રો રામો નામ જનૈઃ શ્રુતઃ
તે રાજાએ અગ્નિષ્ઠોમ વગેરે યજ્ઞો કરીને ઘણાં દાન આપ્યાં; તેમના મોટા પુત્રને લોકો રામ નામે ઓળખે છે.
શરણ્યઃ સર્વભૂતાનાં પિતુર્નિર્દેશપારગઃ। જ્યેષ્ઠો દશરથસ્યાયં પુત્રાણાં ગુણવત્તરઃ
તે સર્વ જીવોના આશ્રયદાતા છે, પિતાના આદેશમાં અડગ છે અને દશરથના પુત્રોમાં સૌથી મોટા તથા ગુણવંત છે.
રાજલક્ષણસંયુક્તઃ સંયુક્તો રાજ્યસમ્પદા। રાજ્યાદ્ ભ્રષ્ટો મયા વસ્તું વને સાર્ધમિહાગતઃ
તેમાં રાજલક્ષણ અને રાજસંપત્તિ બંને છે, પણ રાજ્યમાંથી વિહોણો થઈ, મારા સાથે અહીં વનમાં રહેવા આવ્યો છે.
ભાર્યયા ચ મહાભાગ સીતયાનુગતો વશી। દિનક્ષયે મહાતેજાઃ પ્રભયેવ દિવાકરઃ
મહાભાગ્યવાળી પત્ની સીતાજી સાથે, સ્વયં સંયમી અને મહાતેજસ્વી રામ, દિવસના અંતે જેમ સૂર્ય પ્રકાશ સાથે હોય એમ, અહીં આવ્યા છે.
અહમસ્યાવરો ભ્રાતા ગુણૈર્દાસ્યમુપાગતઃ। કૃતજ્ઞસ્ય બહુજ્ઞસ્ય લક્ષ્મણો નામ નામતઃ
હું તેનો નાનો ભાઈ લક્ષ્મણ છું, જે તેના ગુણોને ઓળખી અને તેની કૃપા માન્ય, તેની સેવા માટે આવ્યો છું.
સુખાર્હસ્ય મહાર્હસ્ય સર્વભૂતહિતાત્મનઃ। ઐશ્વર્યેણ વિહીનસ્ય વનવાસે રતસ્ય ચ
જે મહાન માન અને સુખનો હકદાર છે, જેનું મન બધા જીવના કલ્યાણમાં લાગેલું છે, તે હવે રાજપદ ગુમાવીને પણ વનમાં રહેવામાં આનંદ માણે છે.
રક્ષસાપહૃતા ભાર્યા રહિતે કામરૂપિણા। તચ્ચ ન જ્ઞાયતે રક્ષઃ પત્ની યેનાસ્ય વા હૃતા
એક કામરૂપ રાક્ષસે એકાંતમાં તેની પત્નીને અપહરણ કરી લીધી, પણ એ રાક્ષસ કોણ છે અને પત્નીનું શું થયું એ હજુ સુધી ખબર નથી.
દનુર્નામ દિતેઃ પુત્રઃ શાપાદ્ રાક્ષસતાં ગતઃ। આખ્યાતસ્તેન સુગ્રીવઃ સમર્થો વાનરાધિપઃ
દિતિના પુત્ર દનુને શાપથી રાક્ષસ બનવું પડ્યું; એ જ દનુએ વાનરરાજ સુગ્રીવને આ વાત કહી હતી.
સ જ્ઞાસ્યતિ મહાવીર્યસ્તવ ભાર્યાપહારિણમ્। એવમુક્ત્વા દનુઃ સ્વર્ગં ભ્રાજમાનો દિવં ગતઃ
એ મહાવીર તારી પત્નીનું અપહરણ કરનારને શોધી કાઢશે; આવું કહીને તેજસ્વી દનુ સ્વર્ગે ચાલ્યો ગયો.
એતત્ તે સર્વમાખ્યાતં યાથાતથ્યેન પૃચ્છતઃ। અહં ચૈવ ચ રામશ્ચ સુગ્રીવં શરણં ગતૌ
તમે જે પૂછ્યું એ બધું સાચું-સાચું કહી દીધું છે; હું અને રામ બંને સુગ્રીવના આશ્રયમાં આવ્યા છીએ.
એષ દત્ત્વા ચ વિત્તાનિ પ્રાપ્ય ચાનુત્તમં યશઃ। લોકનાથઃ પુરા ભૂત્વા સુગ્રીવં નાથમિચ્છતિ
જે લોકમાલિકે પોતાનું ધન દાનમાં આપ્યું અને શ્રેષ્ઠ યશ મેળવ્યું, એ હવે સુગ્રીવને પોતાનો રક્ષક બનાવવા ઈચ્છે છે.
સીતા યસ્ય સ્નુષા ચાસીચ્છરણ્યો ધર્મવત્સલઃ। તસ્ય પુત્રઃ શરણ્યશ્ચ સુગ્રીવં શરણં ગતઃ
જેનાં પુત્રવધૂ તરીકે સીતાજી હતી, જે ધર્મપ્રેમી અને આશ્રયદાતા હતા, એના પુત્રે પણ હવે સુગ્રીવનાં આશ્રયમાં આવવું પસંદ કર્યું છે.
સર્વલોકસ્ય ધર્માત્મા શરણ્યઃ શરણં પુરા। ગુરુર્મે રાઘવઃ સોઽયં સુગ્રીવં શરણં ગતઃ
જે રાઘવ પહેલા સમગ્ર જગતના આશ્રય અને ધર્મનિષ્ઠ હતા, જે મારા ગુરુ છે, એ રાઘવ હવે સુગ્રીવના આશ્રયમાં આવ્યા છે.
યસ્ય પ્રસાદે સતતં પ્રસીદેયુરિમાઃ પ્રજાઃ। સ રામો વાનરેન્દ્રસ્ય પ્રસાદમભિકાંક્ષતે
જેનાં અનુકંપાથી હંમેશાં પ્રજાઓ સુખી રહી છે, એ રામ હવે વાનરરાજ સુગ્રીવની કૃપા ઇચ્છે છે.
યેન સર્વગુણોપેતાઃ પૃથિવ્યાં સર્વપાર્થિવાઃ। માનિતાઃ સતતં રાજ્ઞા સદા દશરથેન વૈ
જેએ પૃથ્વી પરના બધા ગુણવાન રાજાઓને હંમેશાં સન્માન આપ્યો, એ રાજા દશરથ હતા.
તસ્યાયં પૂર્વજઃ પુત્રસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ। સુગ્રીવં વાનરેન્દ્રં તુ રામઃ શરણમાગતઃ
એના જ મોટા પુત્ર, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવા રામ, વાનરરાજ સુગ્રીવના આશ્રયમાં આવ્યા છે.
શોકાભિભૂતે રામે તુ શોકાર્તે શરણં ગતે। કર્તુમર્હતિ સુગ્રીવઃ પ્રસાદં સહ યૂથપૈઃ
શોકથી વ્યાકુળ અને દુઃખી રામ જ્યારે આશ્રય માગે છે, ત્યારે સુગ્રીવે પોતાના મુખ્ય વાનરો સાથે મળીને કૃપા કરવી જોઈએ.
એવં બ્રુવાણં સૌમિત્રિં કરુણં સાશ્રુપાતનમ્। હનૂમાન્ પ્રત્યુવાચેદં વાક્યં વાક્યવિશારદઃ
આવી રીતે કરુણાભરી વાતો, આંખમાંથી આંસુ સાથે બોલનાર સોમિત્રિની સામે વાક્યકુશળ હનુમાને ઉત્તર આપ્યો.
ઈદૃશા બુદ્ધિસમ્પન્ના જિતક્રોધા જિતેન્દ્રિયાઃ। દ્રષ્ટવ્યા વાનરેન્દ્રેણ દિષ્ટ્યા દર્શનમાગતાઃ
જે લોકો એવી બુદ્ધિ ધરાવે છે, ક્રોધ અને ઇન્દ્રિયોને જીત્યા છે, એવા લોકોને વાનરરાજે મળવું ખરેખર શુભ છે.
સ હિ રાજ્યાશ્ચ વિભ્રષ્ટઃ કૃતવૈરશ્ચ વાલિના। હૃતદારો વને ત્રસ્તો ભ્રાત્રા વિનિકૃતો ભૃશમ્
એ પોતાનું રાજ્ય ગુમાવી બેઠો છે, વાલી સાથે દુશ્મનાઈ થઈ છે, પત્નીનું અપહરણ થયું છે, વનમાં ભયભીત છે અને ભાઈએ પણ બહુ દુઃખ આપ્યું છે.
કરિષ્યતિ સ સાહાય્યં યુવયોર્ભાસ્કરાત્મજઃ। સુગ્રીવઃ સહ ચાસ્માભિઃ સીતાયાઃ પરિમાર્ગણે
સૂર્યપુત્ર સુગ્રીવ અમારા સાથે મળી, સીતાજીની શોધમાં તમારે બંનેને જરૂર મદદ કરશે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા હનુમાન્ શ્લક્ષ્ણં મધુરયા ગિરા। બભાષે સાધુ ગચ્છામઃ સુગ્રીવમિતિ રાઘવમ્
આ રીતે મીઠા અને નમ્ર શબ્દોમાં વાત કરીને હનુમાને રાઘવને કહ્યું: 'ચાલો, હવે સુગ્રીવ પાસે જઈએ.'
એવં બ્રુવન્તં ધર્માત્મા હનૂમન્તં સ લક્ષ્મણઃ। પ્રતિપૂજ્ય યથાન્યાયમિદં પ્રોવાચ રાઘવમ્
ધર્મનિષ્ઠ લક્ષ્મણે હનુમાનનું યોગ્ય રીતે સન્માન કર્યું અને પછી રાઘવને આ રીતે કહ્યું.
કપિઃ કથયતે હૃષ્ટો યથાયં મારુતાત્મજઃ। કૃત્યવાન્ સોઽપિ સમ્પ્રાપ્તઃ કૃતકૃત્યોઽસિ રાઘવ
પવનપુત્ર વાનર આનંદથી બોલે છે, કારણ કે તેણે પોતાનું કામ પૂરું કર્યું છે; હવે, રાઘવ, તું પણ તારો હેતુ હાંસલ કરી લીધો છે.
પ્રસન્નમુખવર્ણશ્ચ વ્યક્તં હૃષ્ટશ્ચ ભાષતે। નાનૃતં વક્ષ્યતે વીરો હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
હનુમાન, પવનપુત્ર, ખુશમિજાજ ચહેરા અને સ્પષ્ટ આનંદ સાથે બોલે છે; આ વીર ક્યારેય ખોટું બોલતો નથી.