પદ્મપત્રેક્ષણૌ વીરૌ જટામણ્ડલધારિણૌ। અન્યોન્યસદૃશૌ વીરૌ દેવલોકાદિહાગતૌ
આ બંને વીર કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવે છે, જટાવાળા છે, એકબીજાને સમાન છે અને દેવલોકમાંથી અહીં આવ્યા હોય એમ લાગે છે.
યદૃચ્છયેવ સમ્પ્રાપ્તૌ ચન્દ્રસૂર્યૌ વસુંધરામ્। વિશાલવક્ષસૌ વીરૌ માનુષૌ દેવરૂપિણૌ
જેમ ચાંદ્ર અને સૂર્ય અચાનક પૃથ્વી પર આવી ગયા હોય, તેમ આ વિશાળ છાતીવાળા, વીર, માનવરૂપે દેવ જેવા જણાય છે.
સિંહસ્કન્ધૌ મહોત્સાહૌ સમદાવિવ ગોવૃષૌ। આયતાશ્ચ સુવૃત્તાશ્ચ બાહવઃ પરિઘોપમાઃ
સિંહ જેવી ખભા, મહાન ઉત્સાહ, ગર્વીલા બળદ જેવા, લાંબી અને ગોળ ભુજાઓ લોખંડની ગદા જેવી છે.
સર્વભૂષણભૂષાર્હાઃ કિમર્થં ન વિભૂષિતાઃ। ઉભૌ યોગ્યાવહં મન્યે રક્ષિતું પૃથિવીમિમામ્
બધા આભૂષણ પહેરવા યોગ્ય હોવા છતાં, તમે શા માટે વિના આભૂષણ છો? હું માનું છું કે તમે બંને પૃથ્વીનું રક્ષણ કરવા યોગ્ય છો.
સસાગરવનાં કૃત્સ્નાં વિન્ધ્યમેરુવિભૂષિતામ્। ઇમે ચ ધનુષી ચિત્રે શ્લક્ષ્ણે ચિત્રાનુલેપને
આ આખી ધરતી, જેમાં જંગલો અને દરિયાઓ છે, અને જે વિંધ્ય અને મેરુ પર્વતોથી શોભાયમાન છે; અને આ બંને ધનુષ્યો, સુંદર, મસૃણ અને સુંદર રીતે શણગારેલા છે.
પ્રકાશેતે યથેન્દ્રસ્ય વજ્રે હેમવિભૂષિતે। સમ્પૂર્ણાશ્ચ શિતૈર્બાણૈસ્તૂણાશ્ચ શુભદર્શનાઃ
આ ધનુષ્યો એ રીતે તેજસ્વી લાગે છે જેમ ઇન્દ્રનું સોનાથી શોભાયમાન વજ્ર હોય; તેમનાં તૂણા, તીક્ષ્ણ બાણોથી ભરેલા અને જોવા માટે મનોહર છે.
જીવિતાન્તકરૈર્ઘોરૈર્જ્વલદ્ભિરિવ પન્નગૈઃ। મહાપ્રમાણૌ વિપુલૌ તપ્તહાટકભૂષણૌ
આ તૂણા ભયાનક, જીવ લઈ લે એવા, અગ્નિ જેવાં પ્રખર બાણોથી ભરેલા છે, જેમ કે દહકતા સાપ હોય; અને એ વિશાળ તૂણા શુદ્ધ સોનાથી શોભાયમાન છે.
ખડ્ગાવેતૌ વિરાજેતે નિર્મુક્તભુજગાવિવ। એવં માં પરિભાષન્તં કસ્માદ્ વૈ નાભિભાષતઃ
આ બંને ખડગ એવા તેજસ્વી લાગે છે જેમ તાજા છૂટેલા સાપ; હું આમ બોલું છું તો તમે મને કેમ ઉત્તર આપતા નથી?
સુગ્રીવો નામ ધર્માત્મા કશ્ચિદ્ વાનરપુઙ્ગવઃ। વીરો વિનિકૃતો ભ્રાત્રા જગદ્ભ્રમતિ દુઃખિતઃ
સુગ્રીવ નામે એક ધર્મનિષ્ઠ વાનર છે, જે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ છે; એ વીર પોતાના ભાઈ દ્વારા ત્યજાયેલો છે અને દુઃખી થઈને જગતમાં ભટકે છે.
પ્રાપ્તોઽહં પ્રેષિતસ્તેન સુગ્રીવેણ મહાત્મના। રાજ્ઞા વાનરમુખ્યાનાં હનુમાન્ નામ વાનરઃ
મને એ મહાન આત્માવાળા સુગ્રીવે મોકલ્યો છે, અને હું વાનરોમાં મુખ્ય, હનુમાન નામે વાનર છું.
યુવાભ્યાં સ હિ ધર્માત્મા સુગ્રીવઃ સખ્યમિચ્છતિ। તસ્ય માં સચિવં વિત્તં વાનરં પવનાત્મજમ્
એ ધર્મનિષ્ઠ સુગ્રીવ તમારું મિત્રત્વ ઇચ્છે છે; મને એનો મંત્રી, પવનપુત્ર હનુમાન જાણો.
ભિક્ષુરૂપપ્રતિચ્છન્નં સુગ્રીવપ્રિયકારણાત્। ઋષ્યમૂકાદિહ પ્રાપ્તં કામગં કામચારિણમ્
સુગ્રીવને પ્રિય કરવા માટે હું ભિક્ષુકનું રૂપ ધારણ કરી અહીં ઋષ્યમૂક પરથી આવ્યો છું, મનગમતું વર્તન કરતો.
એવમુક્ત્વા તુ હનુમાંસ્તૌ વીરૌ રામલક્ષ્મણૌ। વાક્યજ્ઞો વાક્યકુશલઃ પુનર્નોવાચ કિંચન
હનુમાન એ રીતે બોલ્યા પછી, વાક્યમાં કુશળ અને સમજદાર હોવા છતાં, એ બંને વીર રામ અને લક્ષ્મણને આગળ કંઈ બોલ્યા નહીં.
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય રામો લક્ષ્મણમબ્રવીત્। પ્રહૃષ્ટવદનઃ શ્રીમાન્ ભ્રાતરં પાર્શ્વતઃ સ્થિતમ્
આ શબ્દો સાંભળી, તેજસ્વી અને આનંદિત ચહેરાવાળા રામે પોતાના બાજુમાં ઉભેલા ભાઈ લક્ષ્મણને કહ્યું.
સચિવોઽયં કપીન્દ્રસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। તમેવ કાંક્ષમાણસ્ય મમાન્તિકમિહાગતઃ
આ વાનરરાજ સુગ્રીવના મહાન આત્માવાળા મંત્રી છે; સુગ્રીવ જે મને શોધે છે, એ મારા પાસે આવ્યા છે.
તમભ્યભાષ સૌમિત્રે સુગ્રીવસચિવં કપિમ્। વાક્યજ્ઞં મધુરૈર્વાક્યૈઃ સ્નેહયુક્તમરિંદમમ્
સૌમિત્રિએ સુગ્રીવના મંત્રી એવા વાનરને, જે વાક્યમાં નિપુણ છે, પ્રેમભર્યા મધુર શબ્દોમાં સંબોધ્યા, હે શત્રુવિજયી.
નાનૃગ્વેદવિનીતસ્ય નાયજુર્વેદધારિણઃ। નાસામવેદવિદુષઃ શક્યમેવં વિભાષિતુમ્
આવી વાણી એ બોલી શકે નહીં જે ઋગ્વેદમાં અભ્યાસી નથી, કે જે યજુર્વેદ જાણતો નથી, કે જે સામવેદથી અજાણ છે.
નૂનં વ્યાકરણં કૃત્સ્નમનેન બહુધા શ્રુતમ્। બહુ વ્યાહરતાનેન ન કિંચિદપશબ્દિતમ્
નિઃસંદેહ, એણે વ્યાકરણની ઘણી રીતે સંપૂર્ણ રીતે અભ્યાસ કર્યો છે; એ ઘણું બોલે છે, છતાં એક પણ અશુદ્ધ શબ્દ નથી.
ન મુખે નેત્રયોશ્ચાપિ લલાટે ચ ભ્રુવોસ્તથા। અન્યેષ્વપિ ચ સર્વેષુ દોષઃ સંવિદિતઃ ક્વચિત્
એના મુખ, આંખો, કપાળ, ભ્રૂઓ કે અન્ય કોઈ અંગમાં પણ કોઈ ખામી દેખાતી નથી.
અવિસ્તરમસંદિગ્ધમવિલમ્બિતમવ્યથમ્। ઉરઃસ્થં કણ્ઠગં વાક્યં વર્તતે મધ્યમસ્વરમ્
એની વાણી સંક્ષિપ્ત, સ્પષ્ટ, નિર્ભય, અડગ છે; છાતી અને ગળામાંથી નીકળે છે અને મધ્યમ સ્વરે બોલાય છે.
સંસ્કારક્રમસમ્પન્નામદ્ભુતામવિલમ્બિતામ્। ઉચ્ચારયતિ કલ્યાણીં વાચં હૃદયહર્ષિણીમ્
એ સારી રીતે ગોઠવેલી, આશ્ચર્યજનક, વિલંબ વિના, શુભ અને હૃદયને આનંદ આપતી વાણી ઉચ્ચારે છે.
અનયા ચિત્રયા વાચા ત્રિસ્થાનવ્યઞ્જનસ્થયા। કસ્ય નારાધ્યતે ચિત્તમુદ્યતાસેરરેરપિ
આવી વિવિધ અને ત્રણ સ્થાનથી ઉચ્ચારેલી વાણીથી, કોણનું મન જીતી ન શકાય—even શત્રુનું પણ, જે યુદ્ધ માટે તત્પર હોય?
એવંવિધો યસ્ય દૂતો ન ભવેત્ પાર્થિવસ્ય તુ। સિદ્ધ્યન્તિ હિ કથં તસ્ય કાર્યાણાં ગતયોઽનઘ
હે નિર્દોષ, જે રાજાને એવો દૂત ન મળે, તેના કોઈ પણ કામ સફળ થઈ શકે નહીં.
એવંગુણગણૈર્યુક્તા યસ્ય સ્યુઃ કાર્યસાધકાઃ। તસ્ય સિદ્ધ્યન્તિ સર્વેઽર્થા દૂતવાક્યપ્રચોદિતાઃ
જેનાં કામસાધક લોકો આવા ગુણોથી ભરપૂર હોય, તેના બધા કાર્યો દૂતના સંદેશથી સરળતાથી પૂર્ણ થાય છે.
એવમુક્તસ્તુ સૌમિત્રિઃ સુગ્રીવસચિવં કપિમ્। અભ્યભાષત વાક્યજ્ઞો વાક્યજ્ઞં પવનાત્મજમ્
એવું સાંભળીને, સૌમિત્ર લક્ષ્મણે સુગ્રીવના મંત્રી, વાતાનંદન હનુમાનને, જે બોલવામાં નિપુણ હતો, પ્રેમથી વાત કરી.
વિદિતા નૌ ગુણા વિદ્વન્ સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। તમેવ ચાવાં માર્ગાવઃ સુગ્રીવં પ્લવગેશ્વરમ્
હે વિદ્વાન, અમને મહાત્મા સુગ્રીવના ગુણો જાણીતા છે; અમે તો માત્ર વાનરરાજ સુગ્રીવને જ શોધી રહ્યા છીએ.
યથા બ્રવીષિ હનુમન્ સુગ્રીવવચનાદિહ। તત્ તથા હિ કરિષ્યાવો વચનાત્ તવ સત્તમ
હનુમાન, તું અહીં સુગ્રીવના જે શબ્દો કહે છે, એમ જ અમે તારા વચન પ્રમાણે અવશ્ય કરીશું, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ.
તત્ તસ્ય વાક્યં નિપુણં નિશમ્ય પ્રહૃષ્ટરૂપઃ પવનાત્મજઃ કપિઃ। મનઃ સમાધાય જયોપપત્તૌ સખ્યં તદા કર્તુમિયેષ તાભ્યામ્
તેમના કુશળ વચનો સાંભળીને પવનપુત્ર હનુમાન આનંદિત થયો, જીત મેળવવાનો નિશ્ચય કર્યો અને પછી તેમની સાથે મિત્રતા કરવા ઇચ્છી.
thumb|ચતુર્થઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ચતુર્થઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો ચોથો અધ્યાય સાંભળો.
તતઃ પ્રહૃષ્ટો હનુમાન્ કૃત્યવાનિતિ તદ્વચઃ। શ્રુત્વા મધુરભાવં ચ સુગ્રીવં મનસા ગતઃ
પછી હનુમાન, પોતાનું કાર્ય જાણતો અને મીઠા શબ્દો સાંભળીને આનંદિત થઈ, મનથી સુગ્રીવ પાસે પહોંચ્યો.