વચો વિજ્ઞાય હનુમાન્ સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। પર્વતાદૃષ્યમૂકાત્ તુ પુપ્લુવે યત્ર રાઘવૌ
મહાન આત્માવાળા સુગ્રીવના વચન સમજીને, હનુમાન ઋષ્યમૂક પર્વત પરથી રાઘવ બન્ને ભાઈઓ પાસે ઉડી ગયો.
કપિરૂપં પરિત્યજ્ય હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ। ભિક્ષુરૂપં તતો ભેજે શઠબુદ્ધિતયા કપિઃ
પવનપુત્ર હનુમાને વાનરનું રૂપ છોડી, ચાલાકીથી ભિક્ષુકનું રૂપ ધારણ કર્યું.
આબભાષે ચ તૌ વીરૌ યથાવત્ પ્રશશંસ ચ। સમ્પૂજ્ય વિધિવદ્ વીરૌ હનુમાન્ વાનરોત્તમઃ
હનુમાન, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, એ બંને વીરોએ યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું, તેમનું વખાણ કર્યું અને વિધિ પ્રમાણે તેમનું આદર કર્યું.
ઉવાચ કામતો વાક્યં મૃદુ સત્યપરાક્રમૌ। રાજર્ષિદેવપ્રતિમૌ તાપસૌ સંશિતવ્રતૌ
હનુમાને પોતાની ઇચ્છાથી, નમ્ર અને સાચા પરાક્રમી, રાજર્ષિ અને દેવ જેવા, કઠોર વ્રત ધરાવનારા ascetic બંને ભાઈઓને વાત કરી.
દેશં કથમિમં પ્રાપ્તૌ ભવન્તૌ વરવર્ણિનૌ। ત્રાસયન્તૌ મૃગગણાનન્યાંશ્ચ વનચારિણઃ
તમે બંને સુંદર રૂપવાળા આ સ્થળે કેમ આવ્યા છો, જંગલના હરણો અને અન્ય પ્રાણીઓને ડરાવતા કેમ ફરો છો?
પમ્પાતીરરુહાન્ વૃક્ષાન્ વીક્ષમાણૌ સમન્તતઃ। ઇમાં નદીં શુભજલાં શોભયન્તૌ તરસ્વિનૌ
તમે બંને તેજસ્વી, પંપા તટના વૃક્ષોને ચારે બાજુ જોઈ રહ્યા છો અને શુદ્ધ પાણીવાળી આ નદીની શોભા વધારી રહ્યા છો.
ધૈર્યવન્તૌ સુવર્ણાભૌ કૌ યુવાં ચીરવાસસૌ। નિઃશ્વસન્તૌ વરભુજૌ પીડયન્તાવિમાઃ પ્રજાઃ
કોણ છો તમે બંને, ધીરજવાળા, સુવર્ણ જેવા ચામડીવાળા, છાલના વસ્ત્ર પહેરેલા, ઊંડા શ્વાસ લેનારા, મજબૂત ભુજાવાળા, જે આ પ્રજાઓને તકલીફ આપી રહ્યા છો?
સિંહવિપ્રેક્ષિતૌ વીરૌ મહાબલપરાક્રમૌ। શક્રચાપનિભે ચાપે ગૃહીત્વા શત્રુનાશનૌ
આ બંને વીર સિંહ જેવી નજરવાળા, મહાબળ અને પરાક્રમ ધરાવનારા, ઇન્દ્રના ધનુષ્ય જેવું ધનુષ્ય પકડીને દુશ્મનોનો નાશ કરવા તૈયાર છે.
શ્રીમન્તૌ રૂપસમ્પન્નૌ વૃષભશ્રેષ્ઠવિક્રમૌ। હસ્તિહસ્તોપમભુજૌ દ્યુતિમન્તૌ નરર્ષભૌ
આ બંને તેજસ્વી, સુંદર અને ઉત્તમ આકારવાળા છે, વાછરડામાં શ્રેષ્ઠ બળ ધરાવે છે, હાથીના સુંડ જેવી ભુજાઓ છે, અને પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
પ્રભયા પર્વતેન્દ્રોઽસૌ યુવયોરવભાસિતઃ। રાજ્યાર્હાવમરપ્રખ્યૌ કથં દેશમિહાગતૌ
તમારા તેજથી પર્વતો પણ પ્રકાશિત થાય છે; તમે રાજ્ય માટે યોગ્ય અને અમર દેવો સમાન દેખાવાળા છો, તો આ પ્રદેશમાં કેમ આવ્યા છો?
પદ્મપત્રેક્ષણૌ વીરૌ જટામણ્ડલધારિણૌ। અન્યોન્યસદૃશૌ વીરૌ દેવલોકાદિહાગતૌ
આ બંને વીર કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવે છે, જટાવાળા છે, એકબીજાને સમાન છે અને દેવલોકમાંથી અહીં આવ્યા હોય એમ લાગે છે.
યદૃચ્છયેવ સમ્પ્રાપ્તૌ ચન્દ્રસૂર્યૌ વસુંધરામ્। વિશાલવક્ષસૌ વીરૌ માનુષૌ દેવરૂપિણૌ
જેમ ચાંદ્ર અને સૂર્ય અચાનક પૃથ્વી પર આવી ગયા હોય, તેમ આ વિશાળ છાતીવાળા, વીર, માનવરૂપે દેવ જેવા જણાય છે.
સિંહસ્કન્ધૌ મહોત્સાહૌ સમદાવિવ ગોવૃષૌ। આયતાશ્ચ સુવૃત્તાશ્ચ બાહવઃ પરિઘોપમાઃ
સિંહ જેવી ખભા, મહાન ઉત્સાહ, ગર્વીલા બળદ જેવા, લાંબી અને ગોળ ભુજાઓ લોખંડની ગદા જેવી છે.
સર્વભૂષણભૂષાર્હાઃ કિમર્થં ન વિભૂષિતાઃ। ઉભૌ યોગ્યાવહં મન્યે રક્ષિતું પૃથિવીમિમામ્
બધા આભૂષણ પહેરવા યોગ્ય હોવા છતાં, તમે શા માટે વિના આભૂષણ છો? હું માનું છું કે તમે બંને પૃથ્વીનું રક્ષણ કરવા યોગ્ય છો.
સસાગરવનાં કૃત્સ્નાં વિન્ધ્યમેરુવિભૂષિતામ્। ઇમે ચ ધનુષી ચિત્રે શ્લક્ષ્ણે ચિત્રાનુલેપને
આ આખી ધરતી, જેમાં જંગલો અને દરિયાઓ છે, અને જે વિંધ્ય અને મેરુ પર્વતોથી શોભાયમાન છે; અને આ બંને ધનુષ્યો, સુંદર, મસૃણ અને સુંદર રીતે શણગારેલા છે.
પ્રકાશેતે યથેન્દ્રસ્ય વજ્રે હેમવિભૂષિતે। સમ્પૂર્ણાશ્ચ શિતૈર્બાણૈસ્તૂણાશ્ચ શુભદર્શનાઃ
આ ધનુષ્યો એ રીતે તેજસ્વી લાગે છે જેમ ઇન્દ્રનું સોનાથી શોભાયમાન વજ્ર હોય; તેમનાં તૂણા, તીક્ષ્ણ બાણોથી ભરેલા અને જોવા માટે મનોહર છે.
જીવિતાન્તકરૈર્ઘોરૈર્જ્વલદ્ભિરિવ પન્નગૈઃ। મહાપ્રમાણૌ વિપુલૌ તપ્તહાટકભૂષણૌ
આ તૂણા ભયાનક, જીવ લઈ લે એવા, અગ્નિ જેવાં પ્રખર બાણોથી ભરેલા છે, જેમ કે દહકતા સાપ હોય; અને એ વિશાળ તૂણા શુદ્ધ સોનાથી શોભાયમાન છે.
ખડ્ગાવેતૌ વિરાજેતે નિર્મુક્તભુજગાવિવ। એવં માં પરિભાષન્તં કસ્માદ્ વૈ નાભિભાષતઃ
આ બંને ખડગ એવા તેજસ્વી લાગે છે જેમ તાજા છૂટેલા સાપ; હું આમ બોલું છું તો તમે મને કેમ ઉત્તર આપતા નથી?
સુગ્રીવો નામ ધર્માત્મા કશ્ચિદ્ વાનરપુઙ્ગવઃ। વીરો વિનિકૃતો ભ્રાત્રા જગદ્ભ્રમતિ દુઃખિતઃ
સુગ્રીવ નામે એક ધર્મનિષ્ઠ વાનર છે, જે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ છે; એ વીર પોતાના ભાઈ દ્વારા ત્યજાયેલો છે અને દુઃખી થઈને જગતમાં ભટકે છે.
પ્રાપ્તોઽહં પ્રેષિતસ્તેન સુગ્રીવેણ મહાત્મના। રાજ્ઞા વાનરમુખ્યાનાં હનુમાન્ નામ વાનરઃ
મને એ મહાન આત્માવાળા સુગ્રીવે મોકલ્યો છે, અને હું વાનરોમાં મુખ્ય, હનુમાન નામે વાનર છું.
યુવાભ્યાં સ હિ ધર્માત્મા સુગ્રીવઃ સખ્યમિચ્છતિ। તસ્ય માં સચિવં વિત્તં વાનરં પવનાત્મજમ્
એ ધર્મનિષ્ઠ સુગ્રીવ તમારું મિત્રત્વ ઇચ્છે છે; મને એનો મંત્રી, પવનપુત્ર હનુમાન જાણો.
ભિક્ષુરૂપપ્રતિચ્છન્નં સુગ્રીવપ્રિયકારણાત્। ઋષ્યમૂકાદિહ પ્રાપ્તં કામગં કામચારિણમ્
સુગ્રીવને પ્રિય કરવા માટે હું ભિક્ષુકનું રૂપ ધારણ કરી અહીં ઋષ્યમૂક પરથી આવ્યો છું, મનગમતું વર્તન કરતો.
એવમુક્ત્વા તુ હનુમાંસ્તૌ વીરૌ રામલક્ષ્મણૌ। વાક્યજ્ઞો વાક્યકુશલઃ પુનર્નોવાચ કિંચન
હનુમાન એ રીતે બોલ્યા પછી, વાક્યમાં કુશળ અને સમજદાર હોવા છતાં, એ બંને વીર રામ અને લક્ષ્મણને આગળ કંઈ બોલ્યા નહીં.
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય રામો લક્ષ્મણમબ્રવીત્। પ્રહૃષ્ટવદનઃ શ્રીમાન્ ભ્રાતરં પાર્શ્વતઃ સ્થિતમ્
આ શબ્દો સાંભળી, તેજસ્વી અને આનંદિત ચહેરાવાળા રામે પોતાના બાજુમાં ઉભેલા ભાઈ લક્ષ્મણને કહ્યું.
સચિવોઽયં કપીન્દ્રસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। તમેવ કાંક્ષમાણસ્ય મમાન્તિકમિહાગતઃ
આ વાનરરાજ સુગ્રીવના મહાન આત્માવાળા મંત્રી છે; સુગ્રીવ જે મને શોધે છે, એ મારા પાસે આવ્યા છે.
તમભ્યભાષ સૌમિત્રે સુગ્રીવસચિવં કપિમ્। વાક્યજ્ઞં મધુરૈર્વાક્યૈઃ સ્નેહયુક્તમરિંદમમ્
સૌમિત્રિએ સુગ્રીવના મંત્રી એવા વાનરને, જે વાક્યમાં નિપુણ છે, પ્રેમભર્યા મધુર શબ્દોમાં સંબોધ્યા, હે શત્રુવિજયી.
નાનૃગ્વેદવિનીતસ્ય નાયજુર્વેદધારિણઃ। નાસામવેદવિદુષઃ શક્યમેવં વિભાષિતુમ્
આવી વાણી એ બોલી શકે નહીં જે ઋગ્વેદમાં અભ્યાસી નથી, કે જે યજુર્વેદ જાણતો નથી, કે જે સામવેદથી અજાણ છે.
નૂનં વ્યાકરણં કૃત્સ્નમનેન બહુધા શ્રુતમ્। બહુ વ્યાહરતાનેન ન કિંચિદપશબ્દિતમ્
નિઃસંદેહ, એણે વ્યાકરણની ઘણી રીતે સંપૂર્ણ રીતે અભ્યાસ કર્યો છે; એ ઘણું બોલે છે, છતાં એક પણ અશુદ્ધ શબ્દ નથી.
ન મુખે નેત્રયોશ્ચાપિ લલાટે ચ ભ્રુવોસ્તથા। અન્યેષ્વપિ ચ સર્વેષુ દોષઃ સંવિદિતઃ ક્વચિત્
એના મુખ, આંખો, કપાળ, ભ્રૂઓ કે અન્ય કોઈ અંગમાં પણ કોઈ ખામી દેખાતી નથી.
અવિસ્તરમસંદિગ્ધમવિલમ્બિતમવ્યથમ્। ઉરઃસ્થં કણ્ઠગં વાક્યં વર્તતે મધ્યમસ્વરમ્
એની વાણી સંક્ષિપ્ત, સ્પષ્ટ, નિર્ભય, અડગ છે; છાતી અને ગળામાંથી નીકળે છે અને મધ્યમ સ્વરે બોલાય છે.