આપ્લવન્તો હરિવરાઃ સર્વતસ્તં મહાગિરિમ્। મૃગમાર્જારશાર્દૂલાંસ્ત્રાસયન્તો યયુસ્તદા
શ્રેષ્ઠ વાનરો એ મહાપર્વતની ચારે બાજુ ફાંફાં મારતાં, હરણ, બિલાડા અને વાઘને ડરાવતાં આગળ વધ્યા.
તતઃ સુગ્રીવસચિવાઃ પર્વતેન્દ્રે સમાહિતાઃ। સંગમ્ય કપિમુખ્યેન સર્વે પ્રાઞ્જલયઃ સ્થિતાઃ
પછી સુગ્રીવના મંત્રીઓ, વાનરમુખ્યા સાથે મળી, પર્વતરાજ પર એકઠા થયા અને બધા હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા.
તતસ્તુ ભયસંત્રસ્તં વાલિકિલ્બિષશઙ્કિતમ્। ઉવાચ હનુમાન્ વાક્યં સુગ્રીવં વાક્યકોવિદઃ
પછી હનુમાન, જે વાણીમાં નિપુણ હતો, તેણે ભયગ્રસ્ત અને વાલીનું દુષ્કર્મ શંકાતો સુગ્રીવને કહ્યું.
સમ્ભ્રમસ્ત્યજ્યતામેષ સર્વૈર્વાલિકૃતે મહાન્। મલયોઽયં ગિરિવરો ભયં નેહાસ્તિ વાલિનઃ
વાલી વિશેનું આ મોટું ચિંતાનુ બધાએ છોડી દો; આ મલય પર્વત ઉત્તમ છે અને અહીં વાલીનો કોઈ ભય નથી.
યસ્માદુદ્વિગ્નચેતાસ્ત્વં વિદ્રુતો હરિપુઙ્ગવ। તં ક્રૂરદર્શનં ક્રૂરં નેહ પશ્યામિ વાલિનમ્
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તું ડરીને ભાગ્યો છે, પણ હું અહીં એ ક્રૂર અને ભયાનક વાલી ક્યાંય દેખાતો નથી.
યસ્માત્ તવ ભયં સૌમ્ય પૂર્વજાત્ પાપકર્મણઃ। સ નેહ વાલી દુષ્ટાત્મા ન તે પશ્યામ્યહં ભયમ્
હે સૌમ્ય, તારો ભય તો તારા મોટા ભાઈના દુષ્કર્મોથી છે; એ દુષ્ટ હૃદય વાલી અહીં નથી, અને હું તારા માટે કોઈ ભય નથી જોઉં.
અહો શાખામૃગત્વં તે વ્યક્તમેવ પ્લવઙ્ગમ। લઘુચિત્તતયાઽઽત્માનં ન સ્થાપયસિ યો મતૌ
અરે, તારી વાનરવૃત્તિ તો સ્પષ્ટ દેખાય છે, હે ફાંફાં મારનાર; તું મનથી હલકું છે, એટલે વિચારમાં સ્થિર રહી શકતો નથી.
બુદ્ધિવિજ્ઞાનસમ્પન્ન ઇઙ્ગિતૈઃ સર્વમાચર। નહ્યબુદ્ધિં ગતો રાજા સર્વભૂતાનિ શાસ્તિ હિ
બુદ્ધિ અને સમજથી ભરપૂર રહી, દરેક કાર્યમાં સંકેતો પ્રમાણે વર્ત; કારણ કે જે રાજા પાસે બુદ્ધિ નથી, એ બધાને શાસન કરી શકતો નથી.
સુગ્રીવસ્તુ શુભં વાક્યં શ્રુત્વા સર્વં હનૂમતઃ। તતઃ શુભતરં વાક્યં હનૂમન્તમુવાચ હ
સુગ્રીવે હનુમાનના બધા શુભ વચન સાંભળ્યા પછી, હનુમાનને એથી પણ વધુ શુભ વચન કહ્યા.
દીર્ઘબાહૂ વિશાલાક્ષૌ શરચાપાસિધારિણૌ। કસ્ય ન સ્યાદ્ ભયં દૃષ્ટ્વા હ્યેતૌ સુરસુતોપમૌ
લાંબા હાથ અને વિશાળ આંખો ધરાવતા, ધનુષ્ય, બાણ અને તલવાર પકડીને ઊભેલા—દેવપુત્ર જેવા આ બેને જોઈને કોણ ડરશે નહીં?
વાલિપ્રણિહિતાવેવ શઙ્કેઽહં પુરુષોત્તમૌ। રાજાનો બહુમિત્રાશ્ચ વિશ્વાસો નાત્ર હિ ક્ષમઃ
મને શંકા છે કે આ બે ઉત્તમ પુરુષો વાલી દ્વારા મોકલાયા છે; ઘણા મિત્રો ધરાવતા રાજાઓ સાથે પણ અહીં વિશ્વાસ કરવો યોગ્ય નથી.
અરયશ્ચ મનુષ્યેણ વિજ્ઞેયાશ્છદ્મચારિણઃ। વિશ્વસ્તાનામવિશ્વસ્તાશ્છિદ્રેષુ પ્રહરન્ત્યપિ
શત્રુઓ જે છુપાઈને આવે છે, તેઓને માણસે ઓળખવા જોઈએ; વિશ્વાસુઓમાં અવિશ્વાસુઓ તૂટેલી જગ્યાએ પણ ઘા મારી શકે છે.
કૃત્યેષુ વાલી મેધાવી રાજાનો બહુદર્શિનઃ। ભવન્ત પરહન્તારસ્તે જ્ઞેયાઃ પ્રાકૃતૈર્નરૈઃ
વાલી પોતાના કામોમાં બુદ્ધિશાળી છે અને રાજાઓ દૂરની વાતો પણ જુએ છે; જે બીજાને નુકસાન પહોંચાડે છે, એવા લોકોને સામાન્ય માણસ સમજીને પણ ઓળખવા જોઈએ.
તૌ ત્વયા પ્રાકૃતેનેવ ગત્વા જ્ઞેયૌ પ્લવંગમ। ઇઙ્ગિતાનાં પ્રકારૈશ્ચ રૂપવ્યાભાષણેન ચ
તેથી, હે વાનર, તું સામાન્ય વાનર જેવો બનીને તેમની પાસે જા અને તેમના હાવભાવ, દેખાવ અને બોલચાલથી તેમને ઓળખી લે.
લક્ષયસ્વ તયોર્ભાવં પ્રહૃષ્ટમનસૌ યદિ। વિશ્વાસયન્ પ્રશંસાભિરિઙ્ગિતૈશ્ચ પુનઃ પુનઃ
તેઓના સ્વભાવને જો—જોઈએ કે તેમનું મન પ્રસન્ન છે કે કેમ—વારંવાર પ્રશંસા અને હાવભાવથી તેમનો વિશ્વાસ જીત.
મમૈવાભિમુખં સ્થિત્વા પૃચ્છ ત્વં હરિપુઙ્ગવ। પ્રયોજનં પ્રવેશસ્ય વનસ્યાસ્ય ધનુર્ધરૌ
મારા સામે ઊભો રહીને, હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તું પૂછ કે આ ધનુર્ધારી બે જણ આ જંગલમાં શા માટે આવ્યા છે.
શુદ્ધાત્માનૌ યદિ ત્વેતૌ જાનીહિ ત્વં પ્લવઙ્ગમ। વ્યાભાષિતૈર્વા રૂપૈર્વા વિજ્ઞેયા દુષ્ટતાનયોઃ
હે વાનર, જો આ બંનેના મન શુદ્ધ હોય, તો એ વાત તું એમની બોલચાલ કે રૂપથી ઓળખી શકે છે; ખરાબ મનાવાળા લોકો એમ ઓળખી શકાય છે.
ઇત્યેવં કપિરાજેન સંદિષ્ટો મારુતાત્મજઃ। ચકાર ગમને બુદ્ધિં યત્ર તૌ રામલક્ષ્મણૌ
આ રીતે વાનરરાજે કહ્યાનું પવનપુત્ર હનુમાનએ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યું અને જ્યાં રામ અને લક્ષ્મણ હતા ત્યાં જવાની તૈયારી કરી.
તથેતિ સમ્પૂજ્ય વચસ્તુ તસ્ય કપેઃ સુભીતસ્ય દુરાસદસ્ય। મહાનુભાવો હનુમાન્ યયૌ તદા સ યત્ર રામોઽતિબલી સલક્ષ્મણઃ
'જેમ તું કહ્યો તેમ,' એમ કહીને, તે બુદ્ધિશાળી અને ભયંકર વાનરનાં વચનનું માન આપીને, મહાન હનુમાન ત્યાં ગયો જ્યાં બલવાન રામ અને લક્ષ્મણ હતા.
thumb|તૃતીયઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે તૃતીયઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો ત્રીજો અધ્યાય હવે સાંભળો.
વચો વિજ્ઞાય હનુમાન્ સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। પર્વતાદૃષ્યમૂકાત્ તુ પુપ્લુવે યત્ર રાઘવૌ
મહાન આત્માવાળા સુગ્રીવના વચન સમજીને, હનુમાન ઋષ્યમૂક પર્વત પરથી રાઘવ બન્ને ભાઈઓ પાસે ઉડી ગયો.
કપિરૂપં પરિત્યજ્ય હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ। ભિક્ષુરૂપં તતો ભેજે શઠબુદ્ધિતયા કપિઃ
પવનપુત્ર હનુમાને વાનરનું રૂપ છોડી, ચાલાકીથી ભિક્ષુકનું રૂપ ધારણ કર્યું.
આબભાષે ચ તૌ વીરૌ યથાવત્ પ્રશશંસ ચ। સમ્પૂજ્ય વિધિવદ્ વીરૌ હનુમાન્ વાનરોત્તમઃ
હનુમાન, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, એ બંને વીરોએ યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું, તેમનું વખાણ કર્યું અને વિધિ પ્રમાણે તેમનું આદર કર્યું.
ઉવાચ કામતો વાક્યં મૃદુ સત્યપરાક્રમૌ। રાજર્ષિદેવપ્રતિમૌ તાપસૌ સંશિતવ્રતૌ
હનુમાને પોતાની ઇચ્છાથી, નમ્ર અને સાચા પરાક્રમી, રાજર્ષિ અને દેવ જેવા, કઠોર વ્રત ધરાવનારા ascetic બંને ભાઈઓને વાત કરી.
દેશં કથમિમં પ્રાપ્તૌ ભવન્તૌ વરવર્ણિનૌ। ત્રાસયન્તૌ મૃગગણાનન્યાંશ્ચ વનચારિણઃ
તમે બંને સુંદર રૂપવાળા આ સ્થળે કેમ આવ્યા છો, જંગલના હરણો અને અન્ય પ્રાણીઓને ડરાવતા કેમ ફરો છો?
પમ્પાતીરરુહાન્ વૃક્ષાન્ વીક્ષમાણૌ સમન્તતઃ। ઇમાં નદીં શુભજલાં શોભયન્તૌ તરસ્વિનૌ
તમે બંને તેજસ્વી, પંપા તટના વૃક્ષોને ચારે બાજુ જોઈ રહ્યા છો અને શુદ્ધ પાણીવાળી આ નદીની શોભા વધારી રહ્યા છો.
ધૈર્યવન્તૌ સુવર્ણાભૌ કૌ યુવાં ચીરવાસસૌ। નિઃશ્વસન્તૌ વરભુજૌ પીડયન્તાવિમાઃ પ્રજાઃ
કોણ છો તમે બંને, ધીરજવાળા, સુવર્ણ જેવા ચામડીવાળા, છાલના વસ્ત્ર પહેરેલા, ઊંડા શ્વાસ લેનારા, મજબૂત ભુજાવાળા, જે આ પ્રજાઓને તકલીફ આપી રહ્યા છો?
સિંહવિપ્રેક્ષિતૌ વીરૌ મહાબલપરાક્રમૌ। શક્રચાપનિભે ચાપે ગૃહીત્વા શત્રુનાશનૌ
આ બંને વીર સિંહ જેવી નજરવાળા, મહાબળ અને પરાક્રમ ધરાવનારા, ઇન્દ્રના ધનુષ્ય જેવું ધનુષ્ય પકડીને દુશ્મનોનો નાશ કરવા તૈયાર છે.
શ્રીમન્તૌ રૂપસમ્પન્નૌ વૃષભશ્રેષ્ઠવિક્રમૌ। હસ્તિહસ્તોપમભુજૌ દ્યુતિમન્તૌ નરર્ષભૌ
આ બંને તેજસ્વી, સુંદર અને ઉત્તમ આકારવાળા છે, વાછરડામાં શ્રેષ્ઠ બળ ધરાવે છે, હાથીના સુંડ જેવી ભુજાઓ છે, અને પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
પ્રભયા પર્વતેન્દ્રોઽસૌ યુવયોરવભાસિતઃ। રાજ્યાર્હાવમરપ્રખ્યૌ કથં દેશમિહાગતૌ
તમારા તેજથી પર્વતો પણ પ્રકાશિત થાય છે; તમે રાજ્ય માટે યોગ્ય અને અમર દેવો સમાન દેખાવાળા છો, તો આ પ્રદેશમાં કેમ આવ્યા છો?