thumb|ધ્યાનશ્લોકઃ|center thumb|પ્રથમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે પ્રથમઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડમાં પ્રથમ સર્ગ છે.
તત્ર દૃષ્ટ્વૈવ તાં હર્ષાદિન્દ્રિયાણિ ચકમ્પિરે। સ કામવશમાપન્નઃ સૌમિત્રિમિદમબ્રવીત્
ત્યાં તેને જોઈને આનંદથી ઇન્દ્રિયોમાં કંપન થયો; કામથી વ્યાકુળ થઈ, તેણે સૌમિત્રિને કહ્યું:
સૌમિત્રે શોભતે પમ્પા વૈદૂર્યવિમલોદકા। ફુલ્લપદ્મોત્પલવતી શોભિતા વિવિધૈર્દ્રુમૈઃ
હે સૌમિત્રિ, પંપા સરોવર જુઓ, જે વૈડૂર્ય જેવા નિર્મળ જળથી ભરેલું છે, ફૂલેલા કમળ અને નીલપદ્મોથી શોભાયમાન છે, અને色色ના વૃક્ષોથી સુંદર બનેલું છે.
સૌમિત્રે પશ્ય પમ્પાયાઃ કાનનં શુભદર્શનમ્। યત્ર રાજન્તિ શૈલા વા દ્રુમાઃ સશિખરા ઇવ
હે સૌમિત્રિ, પંપા સરોવરનું આ વન જુઓ, કેટલું સુંદર લાગે છે, જ્યાં પર્વતો ચમકે છે અને વૃક્ષો શિખરો જેવી ઊંચાઈએ ઉભા છે.
માં તુ શોકાભિસંતપ્તમાધયઃ પીડયન્તિ વૈ। ભરતસ્ય ચ દુઃખેન વૈદેહ્યા હરણેન ચ
પણ મને તો દુઃખ ઘેરી વળે છે, કારણ કે ભરતના દુઃખ અને વૈદેહીનું અપહરણ મને સતત પીડાવે છે.
શોકાર્તસ્યાપિ મે પમ્પા શોભતે ચિત્રકાનના। વ્યવકીર્ણા બહુવિધૈઃ પુષ્પૈઃ શીતોદકા શિવા
દુઃખથી વ્યથિત હોવા છતાં પણ, ચિત્રકૂટ વનથી શોભાયમાન પંપા સરોવર અનેક પ્રકારના ફૂલો, ઠંડા જળ અને શુભતા સાથે સુંદર લાગે છે.
નલિનૈરપિ સંછન્ના હ્યત્યર્થશુભદર્શના। સર્પવ્યાલાનુચરિતા મૃગદ્વિજસમાકુલા
કમળોથી ઢંકાયેલું, અત્યંત મનોહર, જ્યાં સાપ અને જંગલી પ્રાણીઓ ફરતા હોય છે, અને મૃગ તથા પક્ષીઓથી ભરપૂર છે.
અધિકં પ્રવિભાત્યેતન્નીલપીતં તુ શાદ્વલમ્। દ્રુમાણાં વિવિધૈઃ પુષ્પૈઃ પરિસ્તોમૈરિવાર્પિતમ્
આ નીલ અને પીળા ઘાસવાળું મેદાન વિશેષ તેજસ્વી લાગે છે, જાણે વૃક્ષોના વિવિધ ફૂલોના ગુચ્છોથી શોભાયમાન થયું હોય.
પુષ્પભારસમૃદ્ધાનિ શિખરાણિ સમન્તતઃ। લતાભિઃ પુષ્પિતાગ્રાભિરુપગૂઢાનિ સર્વતઃ
પર્વતોના શિખરો ચારે બાજુ ફૂલોથી ભરપૂર છે, અને ફૂલેલા લતાવલ્લીઓથી બધે ઘેરાયેલા છે.
સુખાનિલોઽયં સૌમિત્રે કાલઃ પ્રચુરમન્મથઃ। ગન્ધવાન્ સુરભિર્માસો જાતપુષ્પફલદ્રુમઃ
હે સૌમિત્રિ, આ મીઠો પવન કેટલો સુખદ છે; આ ઋતુમાં પ્રેમ ભરપૂર છે, સુગંધથી ભરેલી, અને વૃક્ષો તાજા ફૂલ અને ફળોથી લદાયેલા છે.
પશ્ય રૂપાણિ સૌમિત્રે વનાનાં પુષ્પશાલિનામ્। સૃજતાં પુષ્પવર્ષાણિ વર્ષં તોયમુચામિવ
હે સૌમિત્રિ, આ ફૂલોથી ભરેલા વનોના રૂપ જુઓ, જે જાણે મેઘો વરસાદ વરસાવે એમ ફૂલોની વર્ષા કરે છે.
પ્રસ્તરેષુ ચ રમ્યેષુ વિવિધાઃ કાનનદ્રુમાઃ। વાયુવેગપ્રચલિતાઃ પુષ્પૈરવકિરન્તિ ગામ્
આ સુંદર પહાડીઓ પર, વિવિધ વનવૃક્ષો પવનના ઝોકથી હલનચલન થાય છે અને તેમના ફૂલો ધરતી પર છાંટે છે.
પતિતૈઃ પતમાનૈશ્ચ પાદપસ્થૈશ્ચ મારુતઃ। કુસુમૈઃ પશ્ય સૌમિત્રે ક્રીડતીવ સમન્તતઃ
હે સૌમિત્ર, જુઓ કેવા સુંદર રીતે પવન અહીંયાં પડેલા, પડતાં અને વૃક્ષ પર રહેલા ફૂલો સાથે રમતો હોય તેમ દેખાય છે.
વિક્ષિપન્ વિવિધાઃ શાખાં નગાનાં કુસુમોત્કટાઃ। મારુતશ્ચલિતસ્થાનૈઃ ષટ્પદૈરનુગીયતે
પવન જ્યારે અનેક વૃક્ષોની ફૂલો ભરેલી ડાળીઓ હલાવે છે, ત્યારે તેમાં ફરતા મધમાખીઓની ગુંજન પણ તેની સાથે સંભળાય છે.
મત્તકોકિલસંનાદૈર્નર્તયન્નિવ પાદપાન્। શૈલકંદર નિષ્ક્રાન્તઃ પ્રગીત ઇવ ચાનિલઃ
મસ્ત કોયલની મીઠી ટહુકીઓથી પવન જાણે વૃક્ષોને નચાવે છે અને પહાડની ગુફાઓમાંથી નીકળી આવે છે, એ રીતે ગાતા હોય તેમ લાગે છે.
તેન વિક્ષિપતાત્યર્થં પવનેન સમન્તતઃ। અમી સંસક્તશાખાગ્રા ગ્રથિતા ઇવ પાદપાઃ
આ પવન ચારેય બાજુથી વૃક્ષોને જોરથી હલાવે છે, એટલે શાખાઓ એકબીજામાં ગૂંચવાઈ ગઈ હોય તેમ, વૃક્ષો પણ જોડાઈ ગયેલા લાગે છે.
સ એવ સુખસંસ્પર્શો વાતિ ચન્દનશીતલઃ। ગન્ધમભ્યવહન્ પુણ્યં શ્રમાપનયનોઽનિલઃ
આ જ પવન, ચંદન જેવી ઠંડી અને સુખદ સ્પર્શ આપતો, પવિત્ર સુગંધ લાવે છે અને થાક દૂર કરે છે.
અમી પવનવિક્ષિપ્તા વિનદન્તીવ પાદપાઃ। ષટ્પદૈરનુકૂજદ્ભિર્વનેષુ મધુગન્ધિષુ
પવનથી હલાયેલા આ વૃક્ષો જાણે રડતા હોય તેમ લાગે છે, જ્યારે મધમાખીઓ મધની સુગંધવાળા જંગલમાં ગુંજન કરે છે.
ગિરિપ્રસ્થેષુ રમ્યેષુ પુષ્પવદ્ભિર્મનોરમૈઃ। સંસક્તશિખરાઃ શૈલા વિરાજન્તિ મહાદ્રુમૈઃ
સુંદર પર્વતની ઢાળીઓ પર, મનમોહક ફૂલોથી શોભાયમાન, મોટા વૃક્ષો સાથે જોડાયેલા શિખરો ખૂબ જ સુંદર દેખાય છે.
પુષ્પસંછન્નશિખરા મારુતોત્ક્ષેપચઞ્ચલાઃ। અમી મધુકરોત્તંસાઃ પ્રગીતા ઇવ પાદપાઃ
આ વૃક્ષોના શિખરો ફૂલોથી ઢંકાઈ ગયા છે અને પવનમાં હલકાં હલકાં ડોલે છે, મધમાખીઓથી શોભાયમાન, જાણે કોઈએ તેમની પ્રશંસા કરી હોય તેમ લાગે છે.
સુપુષ્પિતાંસ્તુ પશ્યૈતાન્ કર્ણિકારાન્ સમન્તતઃ। હાટકપ્રતિસંછન્નાન્ નરાન્ પીતામ્બરાનિવ
આ ચારેય બાજુ ફૂલોથી ભરેલા કર્ણિકાર વૃક્ષોને જુઓ, જે સોનેરી ઝગમગાટથી ઢંકાયેલા અને પીળાં વસ્ત્ર પહેરેલા મનુષ્યો જેવા લાગે છે.
અયં વસન્તઃ સૌમિત્રે નાનાવિહગનાદિતઃ। સીતયા વિપ્રહીણસ્ય શોકસંદીપનો મમ
હે સૌમિત્ર, આ વસંત ઋતુ, અનેક પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતો, મને સીતા વિના વધુ દુઃખી બનાવે છે.
માં હિ શોકસમાક્રાન્તં સંતાપયતિ મન્મથઃ। હૃષ્ટં પ્રવદમાનશ્ચ સમાહ્વયતિ કોકિલઃ
મારે ઉપર દુઃખ છવાયું છે, અને કામદેવ મને વધુ તપાવે છે; ખુશખુશાલ કોયલ ગાઈને મને બોલાવે છે.
એષ દાત્યૂહકો હૃષ્ટો રમ્યે માં વનનિર્ઝરે। પ્રણદન્મન્મથાવિષ્ટં શોચયિષ્યતિ લક્ષ્મણ
હે લક્ષ્મણ, આ આનંદિત કોયલ આ સુંદર વનના ઝરણા પાસે ગાશે અને પ્રેમથી વ્યાકુળ મને વધુ દુઃખી બનાવશે.
શ્રુત્વૈતસ્ય પુરા શબ્દમાશ્રમસ્થા મમ પ્રિયા। મામાહૂય પ્રમુદિતાઃ પરમં પ્રત્યનન્દત
ક્યારેક આશ્રમમાં બેઠેલી મારી પ્રિયાએ આ કોયલનો અવાજ સાંભળી આનંદથી મને બોલાવીને ખૂબ ખુશ થઈ હતી.
એવં વિચિત્રાઃ પતગા નાનારાવવિરાવિણઃ। વૃક્ષગુલ્મલતાઃ પશ્ય સમ્પતન્તિ સમન્તતઃ
જુઓ, ચારેય બાજુ વૃક્ષો, ઝાડીઓ અને વેલો પર અનેક પ્રકારના પક્ષીઓ વિવિધ અવાજે ગાઈ રહ્યા છે.
વિમિશ્રા વિહગાઃ પુંભિરાત્મવ્યૂહાભિનન્દિતાઃ। ભૃઙ્ગરાજપ્રમુદિતાઃ સૌમિત્રે મધુરસ્વરાઃ
પક્ષીઓ પોતાના જોડિયાં સાથે મળી આનંદ માણે છે, હે સૌમિત્ર, અને ભમરોનો રાજા પણ ખુશ છે, તેમનો અવાજ મીઠો છે.
અસ્યાઃ કૂલે પ્રમુદિતાઃ સઙ્ઘશઃ શકુનાસ્ત્વિહ। દાત્યૂહરતિવિક્રન્દૈઃ પુંસ્કોકિલરુતૈરપિ
આ નદીના કાંઠે, પક્ષીઓના ટોળા આનંદમાં છે, જ્યાં કોયલ અને દાત્યૂહના મજબૂત અવાજો સંભળાય છે.
સ્વનન્તિ પાદપાશ્ચેમે મમાનઙ્ગપ્રદીપકાઃ। અશોકસ્તબકાઙ્ગારઃ ષટ્પદસ્વનનિઃસ્વનઃ
આ વૃક્ષો, જે મને પ્રેમની આગ લગાડે છે, ગુંજન કરે છે—અશોકના ગુચ્છો અગ્નિ જેવી લાલછાંયાં આપે છે અને મધમાખીઓનું ગુંજન ગૂંજતું રહે છે.
માં હિ પલ્લવતામ્રાર્ચિર્વસન્તાગ્નિઃ પ્રધક્ષ્યતિ। નહિ તાં સૂક્ષ્મપક્ષ્માક્ષીં સુકેશીં મૃદુભાષિણીમ્
વસંતની લાલ પાંદડીઓની જ્યોત જેવી આગ મને બળી નાખશે, કારણ કે મારી સામે એ સુક્ષ્મ પાંપણ, સુંદર વાળ અને મધુર બોલાવાળી એ નથી.