દિવં તુ તસ્યાં યાતાયાં શબર્યાં સ્વેન તેજસા। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા ચિન્તયામાસ રાઘવઃ
જ્યારે શબરી પોતાના તેજથી સ્વર્ગે ગઈ, ત્યારે રાઘવએ પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે વિચાર કર્યો.
ચિન્તયિત્વા તુ ધર્માત્મા પ્રભાવં તં મહાત્મનામ્। હિતકારિણમેકાગ્રં લક્ષ્મણં રાઘવોઽબ્રવીત્
એ મહાન આત્માઓના પ્રભાવ પર વિચાર કર્યા પછી, ધર્મનિષ્ઠ રાઘવે હિતેચ્છુ અને એકાગ્ર લક્ષ્મણને કહ્યું.
દૃષ્ટો મયાઽઽશ્રમઃ સૌમ્ય બહ્વાશ્ચર્યઃ કૃતાત્મનામ્। વિશ્વસ્તમૃગશાર્દૂલો નાનાવિહગસેવિતઃ
હે સૌમ્ય, મેં એ મહાન ઋષિઓના આશ્રમને જોયો—કેટલો અદ્ભુત! ત્યાં વાઘ અને હરણો નિર્ભયે રહે છે અને અનેક પક્ષીઓ પણ વસે છે.
સપ્તાનાં ચ સમુદ્રાણાં તેષાં તીર્થેષુ લક્ષ્મણ। ઉપસ્પૃષ્ટં ચ વિધિવત્ પિતરશ્ચાપિ તર્પિતાઃ
હે લક્ષ્મણ, આપણે સાતે સમુદ્રના તીર્થોમાં વિધિવત્ સ્નાન કર્યું અને પિતૃઓને પણ શ્રાદ્ધ આપી તૃપ્ત કર્યા.
પ્રણષ્ટમશુભં યન્નઃ કલ્યાણં સમુપસ્થિતમ્। તેન ત્વેતત્ પ્રહૃષ્ટં મે મનો લક્ષ્મણ સમ્પ્રતિ
અમારા માટે અશુભ દૂર થયું છે અને શુભતા આવી છે; એથી, હે લક્ષ્મણ, મારું મન હવે આનંદિત થયું છે.
હૃદયે મે નરવ્યાઘ્ર શુભમાવિર્ભવિષ્યતિ। તદાગચ્છ ગમિષ્યાવઃ પમ્પાં તાં પ્રિયદર્શનામ્
હે પુરુષસિંહ, મારા હૃદયમાં શુભ ભાવના ઊભી થઈ છે; તો ચાલ, આપણે એ સુંદર પંપા સરોવર તરફ જઈએ.
ઋષ્યમૂકો ગિરિર્યત્ર નાતિદૂરે પ્રકાશતે। યસ્મિન્ વસતિ ધર્માત્મા સુગ્રીવોંઽશુમતઃ સુતઃ
અહીંથી બહુ દૂર નહીં, ઋષ્યમૂક પર્વત તેજથી ઝગમગે છે, જ્યાં સૂર્યપુત્ર, ધર્મનિષ્ઠ સુગ્રીવ વસે છે.
નિત્યં વાલિભયાત્ ત્રસ્તશ્ચતુર્ભિઃ સહ વાનરૈઃ। અહં ત્વરે ચ તં દ્રષ્ટું સુગ્રીવં વાનરર્ષભમ્
વાલીના ડરથી સુગ્રીવ ચાર વાનરો સાથે હંમેશા ત્યાં રહે છે; હું પણ વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા સુગ્રીવને મળવા આતુર છું.
તદધીનં હિ મે કાર્યં સીતાયાઃ પરિમાર્ગણમ્। ઇતિ બ્રુવાણં તં વીરં સૌમિત્રિરિદમબ્રવીત્
સીતા શોધવાનું કામ તો તેના પર આધાર રાખે છે; એમ કહી રહેલા તે વીરને સૌમિત્રીએ આ રીતે જવાબ આપ્યો.
ગચ્છાવસ્ત્વરિતં તત્ર મમાપિ ત્વરતે મનઃ। આશ્રમાત્તુ તતસ્તસ્માન્નિષ્ક્રમ્ય સ વિશામ્પતિઃ
"ચાલો, ત્યાં જલદી જઈએ; મારું મન પણ ઉત્સુક છે." પછી, તે આશ્રમમાંથી નીકળી, મનુષ્યોના રાજાએ પ્રસ્થાન કર્યું.
આજગામ તતઃ પમ્પાં લક્ષ્મણેન સહ પ્રભુઃ। સમીક્ષમાણઃ પુષ્પાઢ્યં સર્વતો વિપુલદ્રુમમ્
પછી, પ્રભુ લક્ષ્મણ સાથે પંપા સરોવર પર પહોંચ્યા, જ્યાં ચારે બાજુ ફૂલોથી ભરેલા વૃક્ષો નજરે પડતા હતા.
કોયષ્ટિભિશ્ચાર્જુનકૈઃ શતપત્રૈશ્ચ કીરકૈઃ। એતૈશ્ચાન્યૈશ્ચ બહુભિર્નાદિતં તદ્ વનં મહત્
કોયષ્ટિક, અર્જુનક, શતપત્ર અને કીરક જેવા અનેક પક્ષીઓના કલરવથી એ વિશાળ વન ગૂંજી ઉઠ્યું હતું.
સ રામો વિવિધાન્ વૃક્ષાન્ સરાંસિ વિવિધાનિ ચ। પશ્યન્ કામાભિસંતપ્તો જગામ પરમં હ્રદમ્
રામ, મનમાં અભિલાષાથી વ્યાકુળ, વિવિધ વૃક્ષો અને અનેક સરોવરો નિહાળી, મહાસરોવર તરફ આગળ વધ્યા.
સ તામાસાદ્ય વૈ રામો દૂરાત્ પાનીયવાહિનીમ્। મતઙ્ગસરસં નામ હ્રદં સમવગાહત
દૂરથી પાણીથી ભરેલા, મતંગ નામના સરોવર પાસે પહોંચીને રામ એમાં પ્રવેશ્યા.
તત્ર જગ્મતુરવ્યગ્રૌ રાઘવૌ હિ સમાહિતૌ। સ તુ શોકસમાવિષ્ટો રામો દશરથાત્મજઃ
ત્યાં, રાઘવના બંને પુત્રો સ્થિર અને નિર્વિકાર રહીને ગયા; પણ દશરથપુત્ર રામ તો દુઃખથી ઘેરાઈ ગયા.
વિવેશ નલિનીં રમ્યાં પંકજૈશ્ચ સમાવૃતામ્। તિલકાશોકપુંનાગબકુલોદ્દાલકાશિનીમ્
રામે સુંદર કમળોથી ભરેલા, તિલક, અશોક, પુન્નાગ, બકુલ અને ઉડાલક વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા સરોવરનું દર્શન કર્યું.
રમ્યોપવનસમ્બાધાં પદ્મસમ્પીડિતોદકામ્। સ્ફટિકોપમતોયાં તાં શ્લક્ષ્ણવાલુકસંતતામ્
એ સરોવર સુંદર ઉપવનોથી ઘેરાયેલું, કમળોથી ભરપૂર, સ્ફટિક જેવું નિર્મળ પાણી અને નરમ રેતીથી છવાયેલું હતું.
મત્સ્યકચ્છપસમ્બાધાં તીરસ્થદ્રુમશોભિતામ્। સખીભિરિવ સંયુક્તાં લતાભિરનુવેષ્ટિતામ્
માછલીઓ અને કાચબાઓથી ભરેલું, કાંઠે વૃક્ષોથી શોભાયમાન અને લતાવલ્લરીઓથી જાણે સખીઓએ ઘેરેલું હતું.
કિંનરોરગગન્ધર્વયક્ષરાક્ષસસેવિતામ્। નાનાદ્રુમલતાકીર્ણાં શીતવારિનિધિં શુભામ્
કિંનર, નાગ, ગંધર્વ, યક્ષ અને રાક્ષસો જેવું અનેક જાતિના જીવોથી વાસવાળું, અનેક વૃક્ષો અને લતાવલ્લરીઓથી છવાયેલું, ઠંડા પાણીનું મનોહર સરોવર હતું.
પદ્મસૌગન્ધિકૈસ્તામ્રાં શુક્લાં કુમુદમણ્ડલૈઃ। નીલાં કુવલયોદ્ઘાટૈર્બહુવર્ણાં કુથામિવ
કમળ અને સુગંધિત સૌગંધિક ફૂલોની લાલિમા, કુમુદના સફેદ ગુચ્છો, અને નિલકમળના વાદળી રંગથી એ સરોવર રંગબેરંગી ચાદર જેવું લાગતું હતું.
અરવિન્દોત્પલવતીં પદ્મસૌગન્ધિકાયુતામ્। પુષ્પિતામ્રવણોપેતાં બર્હિણોદ્ઘુષ્ટનાદિતામ્
કમળ અને ઉત્પલ ફૂલો, સુગંધિત કમળોથી ભરપૂર, ફૂલેલા કેરીના વનોથી ઘેરાયેલું અને મોરોના રણકારથી ગૂંજી ઉઠેલું હતું.
સ તાં દૃષ્ટ્વા તતઃ પમ્પાં રામઃ સૌમિત્રિણા સહ। વિલલાપ ચ તેજસ્વી રામો દશરથાત્મજઃ
પછી, પંપા સરોવર જોઈને, તેજસ્વી દશરથપુત્ર રામ લક્ષ્મણ સાથે દુઃખથી વિલાપ કરવા લાગ્યા.
તિલકૈર્બીજપૂરૈશ્ચ વટૈઃ શુક્લદ્રુમૈસ્તથા। પુષ્પિતૈઃ કરવીરૈશ્ચ પુંનાગૈશ્ચ સુપુષ્પિતૈઃ
તિલક, બીજપૂર, વટ અને સફેદ વૃક્ષો, ફૂલેલા કરવી અને પુન્નાગના સુંદર ફૂલો વડે એ સ્થાન શોભાયમાન હતું.
માલતીકુન્દગુલ્મૈશ્ચ ભણ્ડીરૈર્નિચુલૈસ્તથા। અશોકૈઃ સપ્તપર્ણૈશ્ચ કતકૈરતિમુક્તકૈઃ
માલતી, કુન્દ, ગુલ્મ, ભંડીર અને નિકુલ, અશોક, સપ્તપર્ણ, કટક અને અતિમુક્ત વૃક્ષોથી એ વન સજ્જ હતું.
અન્યૈશ્ચ વિવિધૈર્વૃક્ષૈઃ પ્રમદામિવ શોભિતામ્। અસ્યાસ્તીરે તુ પૂર્વોક્તઃ પર્વતો ધાતુમણ્ડિતઃ
અને અનેક પ્રકારના વૃક્ષોથી શોભાયમાન, સુંદર સ્ત્રી જેવી આ પંપા તટે, પહેલાં જણાવેલો ધાતુઓથી શોભાયેલો પર્વત ઊભો છે.
ઋષ્યમૂક ઇતિ ખ્યાતશ્ચિત્રપુષ્પિતપાદપઃ। હરિર્ઋક્ષરજોનામ્નઃ પુત્રસ્તસ્ય મહાત્મનઃ
તે પર્વતને ઋષ્યમૂક કહે છે, જ્યાં રંગબેરંગી ફૂલોવાળા વૃક્ષો છે; ત્યાં મહાન આત્મા ઋક્ષરાજનો પુત્ર વસે છે.
અધ્યાસ્તે તુ મહાવીર્યઃ સુગ્રીવ ઇતિ વિશ્રુતઃ। સુગ્રીવમભિગચ્છ ત્વં વાનરેન્દ્રં નરર્ષભ
એ મહાવીર સુગ્રીવ નામે પ્રસિદ્ધ છે, ત્યાં રહે છે; હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તું વાનરરાજ સુગ્રીવને મળ.
ઇત્યુવાચ પુનર્વાક્યં લક્ષ્મણં સત્યવિક્રમઃ। કથં મયા વિના સીતાં શક્યં લક્ષ્મણ જીવિતુમ્
પછી સાચા પરાક્રમી એ ફરી લક્ષ્મણને કહ્યું: 'હે લક્ષ્મણ, સીતા વિના હું કેમ જીવી શકું?'
ઇત્યેવમુક્ત્વા મદનાભિપીડિતઃ સ લક્ષ્મણં વાક્યમનન્યચેતનઃ। વિવેશ પમ્પાં નલિનીમનોરમાં તમુત્તમં શોકમુદીરયાણઃ
આ રીતે કહી, પ્રેમથી વ્યાકુળ અને મનમાં બીજું કંઈ ન રહેતાં, એ લક્ષ્મણ સાથે મનમોહક કમળોથી ભરેલી પંપા સરોવર તરફ ગયો, અને ઊંડો શોક વ્યક્ત કર્યો.
ક્રમેણ ગત્વા પ્રવિલોકયન્ વનં દદર્શ પમ્પાં શુભદર્શકાનનામ્। અનેકનાનાવિધપક્ષિસંકુલાં વિવેશ રામઃ સહ લક્ષ્મણેન
આ રીતે ધીમે ધીમે જતાં, વનને નિહાળી, રામે લક્ષ્મણ સાથે પંપા સરોવર જોયું, જે સુંદર વનોથી ઘેરાયેલું અને અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ભરેલું હતું, અને તેમાં પ્રવેશ કર્યો.